小儿食疟,因平时饮食无节,复受风暑之气,以致寒热交作,胸腹胀满,痞闷不通,面黄恶食诸病状,但食有
轻重,须分别治之,伤食轻者,古法主柴平汤(如陈皮、姜制半夏、苍术米泔水浸炒、姜炒浓朴、黄芩、柴胡、
甘草、人参,引用姜、枣),伤食重者,古法主大柴胡汤(如柴胡、黄芩、赤芍、姜制半夏、麸炒枳实、大黄,引
用生姜、大枣)加槟榔、草果二味。
〔真按〕食疟一名痰疟。凡食伤生冷、鱼肉、油腻之物以致中脘停痰,皆为食疟。既系伤食生痰而发,不宜
用参,方以广橘红钱半,法半夏一钱,油浓朴八分,炒枳实八分,炒白术一钱,白茯苓二钱,蓬莪术钱半,小青
皮五分,引用生姜二片。
若痰消而疟减,本方加炒党参钱半,再服。
小儿素有痰饮,复因外邪凝结脾胃,故见呕逆,若疟疾或因汗下之后,表里无证,古法主清脾饮(如柴胡、
黄芩、姜半夏、炙甘草、浓朴、青皮、槟榔、茯苓、草果、人参、白术、橘红、苍术,引用生姜)。
〔真按〕疟后痰饮,不必再用柴芩,但以化州橘红钱半,姜制半夏一钱,醋炒青皮五分,草果仁五分,土
炒白术钱半,油浓朴八分,云茯苓三钱,炙甘草五分,不引。
痰盛者,加制胆星三分;饮盛者,加米泔浸炒苍术五分;体虚弱者,加炒党参钱半。
小儿食疟,是由于平时饮食没有节制,又受到风暑之邪侵袭,导致寒热交替发作,胸腹胀满,痞塞闷痛不通,面色萎黄、厌恶进食等各种症状。但根据伤食的轻重程度不同,需要分别进行治疗:伤食较轻者,古法主张使用柴平汤(包含陈皮、姜制半夏、苍术用米泔水浸泡后炒制、姜炒厚朴、黄芩、柴胡、甘草、人参,煎药时加入生姜和大枣作为引经药);伤食较重者,古法主张使用大柴胡汤(包含柴胡、黄芩、赤芍、姜制半夏、麸炒枳实、大黄,煎药时加入生姜、大枣作为引经药),并额外加入槟榔和草果两味药。
〔陈守真按语〕食疟这一病名也称为痰疟。凡是因食用生冷、鱼肉、油腻食物损伤脾胃,导致中脘部停聚痰湿的,都属于食疟。既然这是由伤食生痰而引发的疾病,就不宜使用人参。处方为:广橘红一钱半,法半夏一钱,油厚朴八分,炒枳实八分,炒白术一钱,白茯苓二钱,蓬莪术一钱半,小青皮五分,煎药时加入生姜两片作为引经药。
如果痰湿消除且疟疾症状减轻,可在原方基础上加入炒党参一钱半,继续服用。
小儿如果素有痰饮内停,又因外邪凝结于脾胃,就会出现呕吐逆气的症状。若患疟疾之后,经过发汗或攻下治疗,表证和里证都已消失,古法主张使用清脾饮(包含柴胡、黄芩、姜半夏、炙甘草、厚朴、青皮、槟榔、茯苓、草果、人参、白术、橘红、苍术,煎药时加入生姜)。
〔陈守真按语〕疟疾之后的痰饮证,不必再使用柴胡和黄芩。处方为:化州橘红一钱半,姜制半夏一钱,醋炒青皮五分,草果仁五分,土炒白术一钱半,油厚朴八分,云茯苓三钱,炙甘草五分,不加引经药。
Pediatric food-stagnation malaria is caused by irregular dieting in daily life combined with exposure to wind-heat pathogens, resulting in alternating chills and fever, chest and abdominal distension, stuffiness and obstruction, sallow complexion, and anorexia. Treatment varies according to the severity of food stagnation: for mild cases, the ancient method prescribes Chai Ping Tang (Bupleurum and Pinellia Decoction), containing Chenpi (Citri Reticulatae Pericarpium), Jiangzhi Banxia (Pinelliae Rhizoma Preparatum cum Zingibere), Cangzhu (Atractylodis Rhizoma) stir-fried after soaking in rice wash water, Jiangchao Houpo (Magnoliae Officinalis Cortex) stir-fried with ginger, Huangqin (Scutellariae Radix), Chaihu (Bupleuri Radix), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma), Renshen (Ginseng Radix et Rhizoma), with Shengjiang (Zingiberis Rhizoma Recens) and Dazao (Jujubae Fructus) as guides. For severe cases, the ancient method prescribes Da Chai Hu Tang (Major Bupleurum Decoction), containing Chaihu (Bupleuri Radix), Huangqin (Scutellariae Radix), Chishao (Paeoniae Radix Rubra), Jiangzhi Banxia (Pinelliae Rhizoma Preparatum cum Zingibere), Fuchao Zhishi (Aurantii Fructus Immaturus) stir-fried with bran, Dahuang (Rhei Radix et Rhizoma), with Shengjiang (Zingiberis Rhizoma Recens) and Dazao (Jujubae Fructus) as guides, plus Binglang (Arecae Semen) and Caoguo (Tsaoko Fructus).
[Commentary by Chen Shouzhen] Food-stagnation malaria is also known as Phlegm-malaria. Any condition where damage from consuming raw/cold foods, fish/meat, or greasy substances leads to phlegm retention in the middle jiao (epigastrium) constitutes food-stagnation malaria. Since this arises from food stagnation generating phlegm, Renshen (Ginseng Radix et Rhizoma) should not be used. The prescription consists of Guang Juhong (Citri Reticulatae Pericarpium) 1.5 qian, Faxia Banxia (Pinelliae Rhizoma Preparatum) 1 qian, You Houpo (Magnoliae Officinalis Cortex) 8 fen, Chao Zhishi (Aurantii Fructus Immaturus) 8 fen, Chao Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma) 1 qian, Bai Fuling (Poria) 2 qian, Peng E Zhu (Curcumae Rhizoma) 1.5 qian, Xiao Qingpi (Citri Reticulatae Pericarpium Viride) 5 fen, with Shengjiang (Zingiberis Rhizoma Recens) 2 slices as a guide.
If phlegm dissipates and malaria symptoms subside, add Chao Dangshen (Codonopsis Radix) 1.5 qian to the original formula and continue administration.
Children with pre-existing fluid retention (yin) who contract external pathogens causing stagnation in the spleen and stomach may present with vomiting and regurgitation. If malaria persists after sweating or purging therapies, with no exterior or interior syndromes remaining, the ancient method prescribes Qing Pi Yin (Clear the Spleen Decoction), containing Chaihu (Bupleuri Radix), Huangqin (Scutellariae Radix), Jiang Banxia (Pinelliae Rhizoma Preparatum cum Zingibere), Zhigancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma Preparatum cum Melle), Houpo (Magnoliae Officinalis Cortex), Qingpi (Citri Reticulatae Pericarpium Viride), Binglang (Arecae Semen), Fuling (Poria), Caoguo (Tsaoko Fructus), Renshen (Ginseng Radix et Rhizoma), Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma), Juhong (Citri Reticulatae Pericarpium), Cangzhu (Atractylodis Rhizoma), with Shengjiang (Zingiberis Rhizoma Recens) as a guide.
[Commentary by Chen Shouzhen] For post-malaria fluid retention, Chaihu (Bupleuri Radix) and Huangqin (Scutellariae Radix) are unnecessary. The prescription consists of Huazhou Juhong (Citri Reticulatae Pericarpium from Huazhou) 1.5 qian, Jiangzhi Banxia (Pinelliae Rhizoma Preparatum cum Zingibere) 1 qian, Cuqiao Qingpi (Citri Reticulatae Pericarpium Viride vinegar-fried) 5 fen, Caoguoren (Tsaokos Fructus Seed) 5 fen, Tuchao Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma soil-fried) 1.5 qian, You Houpo (Magnoliae Officinalis Cortex) 8 fen, Yun Fuling (Poria) 3 qian, Zhigancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma Preparatum cum Melle) 5 fen, without guides.
For excessive phlegm, add Zhidanxing (Arisaematis Cum Bile Rhizoma) 3 fen; for excessive fluid retention, add Cangzhu (Atractylodis Rhizoma) soaked in rice wash water and fried 5 fen; for weak constitution, add Chao Dangshen (Codonopsis Radix) 1.5 qian.