(附论)
夫热病表虚里实。热毒瓦斯多发此疮。其疮色白或赤。发于皮肤。头作浆或带白脓者。其
毒轻。有黑紫色作根。隐隐在肌肉里。其毒重。甚者内五七窍。皆有疮形如豌豆。故以为名
也。
方
大黄散(出圣惠方)治热病。胃中热毒。生 疮如豌豆。
川大黄(二两锉碎微炒) 黄连(一两半去须) 川升麻(一两) 黄芩 漏芦(去芦
头) 玄
参甘草(炙微赤锉各三分) 上为散。每服五钱。以水一大盏。煎至五分。去滓。不计时
候。
温服之。
蓝叶散(出圣惠方)治热病。热毒盛 疮出。头黑者为难治。
蓝叶(一两) 犀角屑(一两半) 木香(一分) 川升麻(一两半) 玄参 瞿麦(各
一两)
甘草(半两炙微赤锉) 上为散。每服五钱。以水一大盏。煎至五分。去滓。不计时候。温
服。
犀角散(出圣惠方)治热病 疮出。心烦热盛。
犀角屑 川升麻 木香 紫草 麦门冬(去心) 漏芦(去芦头各一两) 麝香(一钱
研)
甘草(半两炙微赤锉) 上为散。每服三钱。以水一中盏。煎至六分。去滓。不计时候。温
服。
地骨皮散(出圣惠方)治热病生 疮。心神烦躁。
地骨皮 黄芩 黄连(去须) 川大黄(锉碎微炒) 木香 羚羊角屑(各一两) 甘
草(半
两炙微赤锉) 上为散。每服四钱。以水一中盏。煎至六分。去滓。不拘时候。温服。
栀子饮子(出圣惠方)治热病生 疮。状如豌豆。
栀子仁(一两) 瞿麦 木通(锉) 苦竹叶 甘草(炙令微赤锉各半两) 豉(一合)
黄芩
(一两) 上细锉。每服半两。以水一大盏。煎至五分。去滓。不计时候。温服。
治热病。壮热头痛。发 疮如豌豆。(出圣惠方)
石膏(二两) 柴胡(去苗) 虎杖(锉) 赤芍药(各一两) 栀子仁(三分) 知
母犀角屑
甘草(炙微赤锉各半两) 上为散。每服四钱。以水一中盏。煎至六分。去滓。不计时候。
温
服。
发毒理气木香散(出圣惠方)治热病发 疮。形如豌豆。
木香(一分) 豉(一合) 葱白(二茎) 麻黄(半两去根节) 干薄荷(一分) 上
细锉。以
水一大盏半。煎至一盏。去滓。不计时候。分温二服。衣盖取汗。
治热病毒瓦斯盛。生 疮如豌豆方。(出圣惠方)
苦竹叶 小麦(各二两) 石膏(三两捣碎) 上以水三大盏。煎至一盏半。去滓。不
计时
候。分温三服。
又方(出圣惠方)
胡荽(一握细切) 生地黄(三两细切) 上相和。捣绞取汁。空心顿服。
又方(出圣惠方)
上紫草二两。并根细锉。以水二大盏。煎至一盏。去滓。不计时候。分温二服。
(附论)
热病表现为表虚里实。热毒之气容易引发这种疮疡。疮的颜色发白或发红,生长在皮肤表面,顶端形成脓液或带有白色脓头的,说明毒邪较轻;如果疮根呈现黑紫色,隐隐潜伏在肌肉深层的,说明毒邪较重;严重的甚至侵入五脏的五七孔窍,疮形像豌豆一样,因此得名“豌豆疮”。
方剂
大黄散(出自《圣惠方》),治疗热病,胃中热毒炽盛,生出像豌豆一样的疮疡。
川大黄(二两,锉碎后微炒) 黄连(一两半,去须) 川升麻(一两) 黄芩 漏芦(去芦头) 玄参 甘草(炙至微红、锉碎,各三分)。以上药物研为散剂。每次服用五钱,用水一大盏,煎煮至五分,滤去药渣,不拘时间温服。
蓝叶散(出自《圣惠方》),治疗热病,热毒旺盛导致疮疡发出,疮头顶端发黑的属于难治之症。
蓝叶(一两) 犀角屑(一两半) 木香(一分) 川升麻(一两半) 玄参 瞿麦(各一两) 甘草(半两,炙至微红、锉碎)。以上药物研为散剂。每次服用五钱,用水一大盏,煎煮至五分,滤去药渣,不拘时间温服。
犀角散(出自《圣惠方》),治疗热病疮疡发出,心烦意乱且热势亢盛。
犀角屑 川升麻 木香 紫草 麦门冬(去心) 漏芦(去芦头,各一两) 麝香(一钱,研细) 甘草(半两,炙至微红、锉碎)。以上药物研为散剂。每次服用三钱,用水一中盏,煎煮至六分,滤去药渣,不拘时间温服。
地骨皮散(出自《圣惠方》),治疗热病生疮,心神烦躁不安。
地骨皮 黄芩 黄连(去须) 川大黄(锉碎微炒) 木香 羚羊角屑(各一两) 甘草(半两,炙至微红、锉碎)。以上药物研为散剂。每次服用四钱,用水一中盏,煎煮至六分,滤去药渣,不拘时间温服。
栀子饮子(出自《圣惠方》),治疗热病生疮,形状像豌豆。
栀子仁(一两) 瞿麦 木通(锉碎) 苦竹叶 甘草(炙至微红、锉碎,各半两) 豉(一合) 黄芩(一两)。以上药物细细锉碎。每次服用半两,用水一大盏,煎煮至五分,滤去药渣,不拘时间温服。
治疗热病,高热头痛,发出像豌豆一样的疮疡。(出自《圣惠方》)
石膏(二两) 柴胡(去苗) 虎杖(锉碎) 赤芍药(各一两) 栀子仁(三分) 知母 犀角屑 甘草(炙至微红、锉碎,各半两)。以上药物研为散剂。每次服用四钱,用水一中盏,煎煮至六分,滤去药渣,不拘时间温服。
发毒理气木香散(出自《圣惠方》),治疗热病发疮,形状像豌豆。
木香(一分) 豉(一合) 葱白(二茎) 麻黄(半两,去根节) 干薄荷(一分)。以上药物细细锉碎。用水一大盏半,煎煮至一盏,滤去药渣,不拘时间分两次温服,服药后盖被取汗。
治疗热病毒气旺盛,生出像豌豆一样的疮疡的方法。(出自《圣惠方》)
苦竹叶 小麦(各二两) 石膏(三两,捣碎)。以上用水三大盏,煎煮至一盏半,滤去药渣,不拘时间分三次温服。
又一方(出自《圣惠方》)
胡荽(一把,细细切碎) 生地黄(三两,细细切碎)。以上混合在一起,捣烂绞取汁液,空腹一次性顿服。
又一方(出自《圣惠方》)
取紫草二两,连同根部一起细细锉碎。用水二大盏,煎煮至一盏,滤去药渣,不拘时间分两次温服。
(Attached Discussion)
Heat disease manifests as exterior deficiency and interior excess. The qi of heat-toxin frequently causes this type of sore. If the sore is white or red in color, located on the skin surface, with a head forming pus or containing white purulent material, the toxin is mild. If the root of the sore appears blackish-purple and lies hidden within the muscle layer, the toxin is severe. In extreme cases, it may penetrate the five orifices of the five zang organs, presenting sores resembling peas, hence the name "pea sore."
Prescriptions
Dahuang San (Cassia Decoction Powder, from *Shenghui Fang*): Treats heat disease where heat-toxin in the stomach generates sores resembling peas.
Rhizoma et Radix Rhei (2 liang, crushed and slightly stir-fried), Fructus Coptidis (1.5 liang, remove stamens), Radix Cimicifugae (1 liang), Radix Scutellariae, Herba Agrimoniae (remove rhizome), Radix Scrophulariae, Radix Glycyrrhzae (roasted until slightly reddish, crushed, each 3 qian). Grind all into a powder. Take 5 qian per dose. Add 1 large cup of water, decoct until reduced to 0.5 cup, filter dregs, and take warm at any time.
Lanye San (Isatis Leaf Powder, from *Shenghui Fang*): Treats heat disease where excessive heat-toxin causes sores to erupt; those with black heads are difficult to treat.
Folium Isatidis (1 liang), Cornu Rhinocerotis (1.5 liang), Radix Aucklandiae (1 fen), Radix Cimicifugae (1.5 liang), Radix Scrophulariae, Herba Siegesbeckiae (each 1 liang), Radix Glycyrrhzae (0.5 liang, roasted until slightly reddish, crushed). Grind all into a powder. Take 5 qian per dose. Add 1 large cup of water, decoct until reduced to 0.5 cup, filter dregs, and take warm at any time.
Xijiao San (Rhinoceros Horn Powder, from *Shenghui Fang*): Treats heat disease with erupting sores, accompanied by mental restlessness and intense heat.
Cornu Rhinocerotis, Radix Cimicifugae, Radix Aucklandiae, Radix Lithospermi, Radix Ophiopogonis (remove heart), Herba Agrimoniae (remove rhizome, each 1 liang), Moschus (1 qian, ground), Radix Glycyrrhzae (0.5 liang, roasted until slightly reddish, crushed). Grind all into a powder. Take 3 qian per dose. Add 1 medium cup of water, decoct until reduced to 0.6 cup, filter dregs, and take warm at any time.
Digupi San (Morus Root Bark Powder, from *Shenghui Fang*): Treats heat disease generating sores, with mental agitation and irritability.
Cortex Morae, Radix Scutellariae, Fructus Coptidis (remove stamens), Rhizoma et Radix Rhei (crushed and slightly stir-fried), Radix Aucklandiae, Cornu Saigae Tataricae (each 1 liang), Radix Glycyrrhzae (0.5 liang, roasted until slightly reddish, crushed). Grind all into a powder. Take 4 qian per dose. Add 1 medium cup of water, decoct until reduced to 0.6 cup, filter dregs, and take warm at any time.
Zhizi Yinzi (Gardenia Drink, from *Shenghui Fang*): Treats heat disease generating sores resembling peas.
Semen Ziziphi Spinosae (1 liang), Herba Siegesbeckiae, Caulis Akebiae (crushed), Folium Bambusae Amarae, Radix Glycyrrhzae (roasted until slightly reddish, crushed, each 0.5 liang), Semen Sojae Preparatum (1 he), Radix Scutellariae (1 liang). Finely crush all ingredients. Take 0.5 liang per dose. Add 1 large cup of water, decoct until reduced to 0.5 cup, filter dregs, and take warm at any time.
Treats heat disease with high fever, headache, and erupting sores resembling peas. (From *Shenghui Fang*)
Alumen (2 liang), Radix Bupleuri (remove seedlings), Caulis Polygoni Cuspidati (crushed), Radix Paeoniae Rubra (each 1 liang), Semen Ziziphi Spinosae (3 fen), Radix Anemarrhenae, Cornu Rhinocerotis, Radix Glycyrrhzae (roasted until slightly reddish, crushed, each 0.5 liang). Grind all into a powder. Take 4 qian per dose. Add 1 medium cup of water, decoct until reduced to 0.6 cup, filter dregs, and take warm at any time.
Fadu Liqi Muxiang San (Wood Fragrance Powder for Detoxification and Regulating Qi, from *Shenghui Fang*): Treats heat disease causing sores resembling peas.
Radix Aucklandiae (1 fen), Semen Sojae Preparatum (1 he), Caulis Allii Fistulosi (2 stalks), Herba Ephedrae (0.5 liang, remove roots and joints), Folium Menthae Haplocalycis Dryum (1 fen). Finely crush all ingredients. Add 1.5 large cups of water, decoct until reduced to 1 cup, filter dregs, divide into two doses, and take warm at any time. Cover with clothing to induce sweating.
Treatment for heat disease where heat-toxin qi is abundant, generating sores resembling peas. (From *Shenghui Fang*)
Folium Bambusae Amarae, Frumentum (each 2 liang), Alumen (3 liang, crushed). Add 3 large cups of water, decoct until reduced to 1.5 cups, filter dregs, divide into three doses, and take warm at any time.
Another prescription (From *Shenghui Fang*)
Coriandri Fructus (one handful, finely chopped), Radix Rehmanniae Recens (3 liang, finely chopped). Mix together, pound, and squeeze out the juice. Take in one dose on an empty stomach.
Another prescription (From *Shenghui Fang*)
Take 2 liang of Radix Lithospermi, including the roots, and finely crush them. Add 2 large cups of water, decoct until reduced to 1 cup, filter dregs, divide into two doses, and take warm at any time.