温病脉,多在肉分,不甚浮,右脉倍于左,热气佛郁在里故也。刘复真曰∶寒病传经,故脉日变;
温热不传经,故不变。寒病浮洪有力易治,芤细无力难治,无脉不治。温热不然,温有一二部无脉者,有三四
部无脉者,被火所逼而伏,非绝无也,于病无妨。照经用辛寒,火散脉起,病愈矣。盖温病发在二三经,始
终在此,更不递传他经,其一二经或洪数,他经弱且伏,根据经调之,伏者起,洪者平,自愈。
〔凉解〕葱豉汤 葱白 豆豉 解表热。又栀豉汤吐虚烦。
栀子 豆豉
〔彻热〕黄芩汤 黄芩 芍药 甘草 大枣
〔泻火〕凉膈散 见前中风。
〔热利〕葛根黄连黄芩汤 葛根 黄连 黄芩 甘草
〔咽痛〕甘桔汤 甘草 桔梗
〔除烦〕黄连阿胶汤 黄连 黄芩 芍药 阿胶 鸡蛋黄
〔生液〕玉女煎 生石膏 熟地 麦冬 知母 牛膝
〔清心〕牛黄清心丸 黄连 黄芩 山栀 郁金 辰砂 西牛黄 此万氏牛黄清心丸,与医宗方别出。
〔宣窍〕至宝丹 见前中风。
〔痰热〕温胆汤 半夏 陈皮 茯苓 甘草 名二陈汤,加竹茹、枳实,名温胆汤。
〔攻里〕承气汤 大黄 枳实 芒硝 浓朴 名大承气汤,去芒硝,名小承气汤。
〔消痞〕泻心汤 汤名有五,若半夏 黄连 黄芩 人参 甘
草干姜 大枣 名半夏泻心汤,去热开痞。
〔散结〕小陷胸汤 黄连 半夏 栝蒌
〔风温〕葳蕤汤 葛根 白芷 麻黄 羌活 杏仁 甘草 葳蕤 川芎 石膏 木香
〔湿温〕苍术白虎汤 见前中风。
〔冬温〕阳旦汤 麻黄 桂枝 杏仁 甘草 名麻黄汤,加黄芩,名阳旦汤。
〔发斑〕升麻葛根汤 升麻 葛根 白芍 甘草 加紫草茸。
〔斑毒〕黄连解毒汤 黄连 黄芩 黄柏 山栀 毒盛加大青。
〔透斑〕犀角大青汤 大青 犀角 栀子 香豉
〔胃热〕人参化斑汤 即白虎汤加人参。
〔胃伤〕犀角地黄汤 犀角 生地 赤芍 丹皮
〔利府〕导赤散 生地 木通 甘草梢 竹叶
〔滋液〕炙甘草汤 见前中风。
〔保胎〕四物汤 见前中风。
〔热陷〕小柴胡汤 柴胡 半夏 人参 甘草 黄芩 姜 枣
〔结胸〕海蛤散 海蛤 滑石 甘草 芒硝 每服二钱,鸡子汤调下。
〔湿温〕香薷饮 见前中风。
〔湿温〕正气散 见前中风。
〔利湿〕五苓散 猪苓 茯苓 白术 泽泻 桂
〔泻湿〕天水散 即六一散。滑石(六两) 甘草(一两) 灯心汤调下,加辰砂少许,名益元散。
〔温毒〕消斑青黛饮 人参 石膏 知母 甘草 青黛 黄连 犀角 元参 山栀 生地 柴胡 苦酒煎。
〔便秘〕大柴胡汤 柴胡 半夏 黄芩 芍药 枳实 大黄 姜 枣
〔毒壅〕消毒犀角饮 犀角 牛蒡子(炒研) 荆芥穗 防风 甘草 咽痛,加桔梗、薄荷。
〔斑毒〕大青四物汤 大青(钱半) 阿胶 甘草(各一钱) 豆豉(百粒)
温病的脉象,多出现在肌肉腠理之间,浮取并不明显,右手的脉搏比左手强,这是因为热气郁结在体内的缘故。刘复真说:寒邪致病会传变经络,所以脉象每天变化;温热病不传变经络,所以脉象不变。寒邪致病若见浮洪有力的脉象容易治疗,芤细无力的脉象难治,若无脉则无法治疗。温热病则不然,有的部位没有脉搏,有的两三个部位没有脉搏,这是被火邪逼迫导致脉伏,并非真的没有脉搏,对病情没有妨碍。按照经络使用辛寒药物,火邪散去脉搏显现,病就好了。因为温病发于第二或第三经络,始终在此处,不再递传其他经络,其第一、二经络的脉象可能洪大数急,其他经络的脉象弱且伏,根据经络调理,伏脉起现,洪脉平和,病自然痊愈。
〔凉解〕葱豉汤:葱白、豆豉,用于解除表热。又有栀豉汤,用于涌吐虚烦。
栀子、豆豉
〔清心〕牛黄清心丸:黄连、黄芩、山栀、郁金、辰砂、西牛黄。这是万全方的牛黄清心丸,与《医宗金鉴》中的方子不同。
〔痰热〕温胆汤:半夏、陈皮、茯苓、甘草,名为二陈汤,加入竹茹、枳实,名为温胆汤。
〔攻里〕承气汤:大黄、枳实、芒硝、浓朴,名为大承气汤;去掉芒硝,名为小承气汤。
〔消痞〕泻心汤:汤名有五种,若是半夏、黄连、黄芩、人参、甘草、干姜、大枣,名为半夏泻心汤,用于去除热邪并消除痞满。
〔风温〕葳蕤汤:葛根、白芷、麻黄、羌活、杏仁、甘草、葳蕤、川芎、石膏、木香。
〔冬温〕阳旦汤:麻黄、桂枝、杏仁、甘草,名为麻黄汤,加入黄芩,名为阳旦汤。
〔斑毒〕黄连解毒汤:黄连、黄芩、黄柏、山栀,毒盛时加大青叶。
〔热陷〕小柴胡汤:柴胡、半夏、人参、甘草、黄芩、生姜、大枣。
〔结胸〕海蛤散:海蛤、滑石、甘草、芒硝,每次服用二钱,用鸡蛋汤调服。
〔泻湿〕天水散:即六一散。滑石(六两)、甘草(一两),用灯心草汤调服,加入少许辰砂,名为益元散。
〔温毒〕消斑青黛饮:人参、石膏、知母、甘草、青黛、黄连、犀角、元参、山栀、生地、柴胡,用醋煎煮。
〔便秘〕大柴胡汤:柴胡、半夏、黄芩、芍药、枳实、大黄、生姜、大枣。
The pulse of warm diseases is mostly located in the muscle layer, not very floating, and the right pulse is stronger than the left, due to heat qi being constrained within the interior. Liu Fuzhen said: Cold diseases transmit through the meridians, so the pulse changes daily; warm-heat diseases do not transmit through the meridians, so the pulse remains unchanged. In cold diseases, a floating and full pulse with strength is easy to treat, while a hollow (Kou) or thin pulse without strength is difficult to treat, and absence of pulse is untreatable. Warm-heat diseases are different; there may be no pulse in one or two positions, or in three or four positions. This is because the pulse is hidden due to pressure from fire pathogenic factors, not because it is completely absent, which poses no harm to the disease. By using acrid-cold herbs according to the meridians, the fire dissipates, the pulse rises, and the disease heals. Since warm diseases originate in the second or third meridians and remain there without transmitting to others, the pulse in the first or second meridians may be flooding and rapid, while in other meridians it is weak and hidden. Regulating according to the meridians causes the hidden pulse to emerge and the flooding pulse to calm, leading to spontaneous recovery.
[Cooling and Resolving] Congchi Tang (Scallion and Fermented Soybean Decoction): Congbai (Allii Fistulosi Bulbus), Douchi (Sojae Semen Praeparatum). Used to resolve exterior heat. Also, Zhichi Tang (Gardenia and Fermented Soybean Decoction) induces vomiting for empty irritability.
Zhizi (Gardeniae Fructus), Douchi (Sojae Semen Praeparatum)
[Clearing Heat] Huangqin Tang (Scutellaria Decoction): Huangqin (Scutellariae Radix), Shaoyao (Paeoniae Radix), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma), Dazao (Ziziphi Jujubae Fructus).
[Draining Fire] Liangge San (Cooling the Diaphragm Powder): See previous section on Wind-Stroke.
[Heat Dysentery] Gegen Huanglian Huangqin Tang (Kudzu, Coptis, and Scutellaria Decoction): Gegen (Puerariae Lobatae Radix), Huanglian (Coptidis Rhizoma), Huangqin (Scutellariae Radix), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma).
[Sore Throat] Ganjie Tang (Licorice and Platycodon Decoction): Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma), Jiegeng (Platycodi Radix).
[Relieving Irritability] Huanglian Ejiao Tang (Coptis and Donkey-Hide Gelatin Decoction): Huanglian (Coptidis Rhizoma), Huangqin (Scutellariae Radix), Shaoyao (Paeoniae Radix), Ejiao (Asini Corii Colla), Ji Huangdan (Yolki Gallinae).
[Nourishing Fluids) Yinvu Jian (Jade Woman Decoction): Sheng Shigao (Gypsum Fibrosum), Shudi (Rehmanniae Radix Preparata), Maidong (Ophiopogonis Radix), Zhimu (Anemarrhenae Rhizoma), Niuxi (Achyranthis Bidentatae Radix).
[Clearing Heart] Niuhuang Qingxin Wan (Calculus Bovis Clearing Heart Pill): Huanglian (Coptidis Rhizoma), Huangqin (Scutellariae Radix), Shanzhi (Gardeniae Fructus), Yujin (Curcumae Longae Radix), Chencha (Stibnitium Rubrum), Xi Niu Huang (Calculus Bovis). This is Wan Quan's Niuhuang Qingxin Wan, distinct from the formula in *Yizong Jinjian*.
[Opening Orifices] Zhibao Dan (Precious Treasure Pill): See previous section on Wind-Stroke.
[Phlegm-Heat] Wendan Tang (Warming the Gallbladder Decoction): Banxia (Pinelliae Rhizoma), Chenpi (Citri Reticulatae Pericarpium), Fuling (Poria), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma). Named Erchen Tang (Two-Aged Decoction); adding Zhuru (Bambusae Caulis in Taenia) and Zhishi (Aurantii Fructus Immaturus) makes it Wendan Tang.
[Attacking Interior] Chengqi Tang (Assisting the Qi Decoction): Dahuang (Rhei Radix et Rhizoma), Zhishi (Aurantii Fructus Immaturus), Mangxiao (Natrii Sulfas), Houpo (Magnoliae Officinalis Cortex). Named Dachengqi Tang (Major Assisting the Qi Decoction); removing Mangxiao makes it Xiaochengqi Tang (Minor Assisting the Qi Decoction).
[Resolving Epigastric Fullness] Xiexin Tang (Draining the Heart Decoction): There are five formulas named this. If it contains Banxia (Pinelliae Rhizoma), Huanglian (Coptidis Rhizoma), Huangqin (Scutellariae Radix), Renshen (Ginseng Radix), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma), Ganjiang (Zingiberis Rhizoma), and Dazao (Ziziphi Jujubae Fructus), it is called Banxia Xiexin Tang (Pinellia Draining the Heart Decoction), used to clear heat and resolve epigastric fullness.
[Dissolving Knots] Xiao Xianxiong Tang (Minor Chest-Locking Decoction): Huanglian (Coptidis Rhizoma), Banxia (Pinelliae Rhizoma), Gualou (Trichosanthis Fructus).
[Wind-Warm] Weirui Tang (Polypodium Decoction): Gegen (Puerariae Lobatae Radix), Baizhi (Angelicae Dahuricae Radix), Mahuang (Ephedrae Herba), Qianghuo (Notopterygii Rhizoma et Radix), Xingren (Armeniacae Semen Amarum), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma), Weirui (Polygonati Odorati Rhizoma), Chuanxiong (Ligustici Chuanxiong Rhizoma), Shigao (Gypsum Fibrosum), Muxiang (Aucklandiae Radix).
[Damp-Warm] Cangzhu Baihu Tang (Atractylodes White Tiger Decoction): See previous section on Wind-Stroke.
[Winter-Warm] Yangdan Tang (Yang Dawn Decoction): Mahuang (Ephedrae Herba), Guizhi (Cinnamomi Ramulus), Xingren (Armeniacae Semen Amarum), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma). Named Mahuang Tang (Ephedra Decoction); adding Huangqin (Scutellariae Radix) makes it Yangdan Tang.
[Eruptive Spots) Shengma Gegen Tang ( Cimicifuga and Kudzu Decoction): Shengma (Cimicifugae Rhizoma), Gegen (Puerariae Lobatae Radix), Baishao (Paeoniae Radix Alba), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma). Add Zicao Rong (Arnebiae Radix et Rhizoma).
[Spot Poison] Huanglian Jiedu Tang (Coptis Detoxification Decoction): Huanglian (Coptidis Rhizoma), Huangqin (Scutellariae Radix), Huangbai (Phellodendri Chinensis Cortex), Shanzhi (Gardeniae Fructus). Add Daqingye (Isatidis Folium) if poison is severe.
[Transmitting Spots) Xijiao Daqing Tang (Rhinoceros Horn and Isatis Decoction): Daqing (Isatidis Folium), Xijiao (Rhinocerotis Cornu), Zhizi (Gardeniae Fructus), Xiangchi (Sojae Semen Praeparatum).
[Stomach Heat] Renshen Huaban Tang (Ginseng Spot-Transforming Decoction): That is, Baihu Tang (White Tiger Decoction) plus Renshen (Ginseng Radix).
[Stomach Injury] Xijiao Dihuang Tang (Rhinoceros Horn and Rehmannia Decoction): Xijiao (Rhinocerotis Cornu), Shengdi (Rehmanniae Radix), Chishao (Paeoniae Radix Rubra), Danpi (Moutan Cortex).
[Benefiting Bladder] Daochi San (Guiding Out Redness Powder): Shengdi (Rehmanniae Radix), Mutong (Akebiae Caulis), Gancao Gao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma - tip), Zhuye (Bambusae Folium).
[Nourishing Fluids) Zhigancao Tang (Honey-Fried Licorice Decoction): See previous section on Wind-Stroke.
[Protecting Fetus) Siwu Tang (Four Substance Decoction): See previous section on Wind-Stroke.
[Heat Collapse] Xiaochaihu Tang (Minor Bupleurum Decoction): Chaihu (Bupleuri Radix), Banxia (Pinelliae Rhizoma), Renshen (Ginseng Radix), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma), Huangqin (Scutellariae Radix), Shengjiang (Zingiberis Recens Rhizoma), Dazao (Ziziphi Jujubae Fructus).
[Thoracic Lock) Haige San (Sea Shell Powder): Haige (Concha Arcae), Huashi (Talcum), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma), Mangxiao (Natrii Sulfas). Take 2 qian per dose, mixed with egg white soup.
[Damp-Warm] Xiangru Yin (Elsholtzia Decoction): See previous section on Wind-Stroke.
[Damp-Warm) Zhengqi San (Righteous Qi Powder): See previous section on Wind-Stroke.
[Promoting Urination) Wuling San (Five Ling Powder): Zhuling (Polyporus), Fuling (Poria), Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma), Zexie (Alismatis Rhizoma), Guizhi (Cinnamomi Ramulus).
[Draining Dampness) Tiansan San (Heavenly Water Powder): That is, Liuyi San (Six-to-One Powder). Huashi (Talcum, 6 liang), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma, 1 liang). Mixed with Dengxincao (Junci Medullae) soup. Adding a little Chencha (Stibnitium Rubrum) makes it Yi Yuan San (Benefiting Origin Powder).
[Warm Toxicity) Xiaoban Qingdai Yin (Spot-Removing Indigo Decoction): Renshen (Ginseng Radix), Shigao (Gypsum Fibrosum), Zhimu (Anemarrhenae Rhizoma), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma), Qingdai (Indigo Naturalis), Huanglian (Coptidis Rhizoma), Xijiao (Rhinocerotis Cornu), Yuanshen (Scrophulariae Radix), Shanzhi (Gardeniae Fructus), Shengdi (Rehmanniae Radix), Chaihu (Bupleuri Radix). Decocted with Cu (Vinegar).
[Constipation) Dachaihu Tang (Major Bupleurum Decoction): Chaihu (Bupleuri Radix), Banxia (Pinelliae Rhizoma), Huangqin (Scutellariae Radix), Shaoyao (Paeoniae Radix), Zhishi (Aurantii Fructus Immaturus), Dahuang (Rhei Radix et Rhizoma), Shengjiang (Zingiberis Recens Rhizoma), Dazao (Ziziphi Jujubae Fructus).
[Toxic Obstruction) Xiaodu Xijiao Yin (Detoxifying Rhinoceros Horn Decoction): Xijiao (Rhinocerotis Cornu), Niubangzi (Arctii Fructus - stir-fried and ground), Jingjiesui (Schizonepetae Spica), Fangfeng (Saposhnikoviae Radix), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma). For sore throat, add Jiegeng (Platycodi Radix) and Bohe (Menthae Haplocalycis Herba).
[Spot Poison) Daqing Siwu Tang (Isatis Four Substance Decoction): Daqing (Isatidis Folium, 1.5 qian), Ejiao (Asini Corii Colla, 1 qian), Gancao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma, 1 qian), Douchi (Sojae Semen Praeparatum, 100 grains).