(方见类伤寒)
产后脾胃气虚。不能通调水道。下输膀胱。往往小便短涩。切忌分利。当补以提之。益气生脉汤极验。
人参(二钱) 黄 (生二钱) 五味子(九粒) 麦冬(二钱) 当归(三钱) 茯苓(一钱) 升麻(四分) 葛
根(一钱) 甘草(炙四分)
上药用水一盏半。煎七分热服。
呕者声与物俱出。吐者有物无声。此由脾胃虚弱。或寒气所客。或饮食所伤。以致气逆而食不得下。在七日内块痛
未除。宜服安胃行血汤。块痛已除。而呕不止。谷气不纳。服加减六和汤。服前二方。胃和呕止。服补中调胃汤。惟呕
吐而见呃逆者。是谓土败木贼。大率难治。
川芎(二钱) 当归(四钱) 干姜(炙黑五分) 人参(一钱) 砂仁(四分) 藿香(四分) 甘草(炙三分)
桃仁(去皮尖研十四粒)
川芎(一钱五分) 当归(三钱) 干姜(炙黑四分) 人参(一钱) 茯苓(二钱) 陈皮(五分) 扁豆(炒
二钱) 山药(炒三钱) 藿香(三分) 白豆蔻(四分呕止减去)
人参(二钱) 于术(生二钱) 当归(二钱) 干姜(炙黑四分) 陈皮(八分) 茯苓(一钱) 扁豆(炒二
钱) 山药(炒二钱) 甘草(炙四分)
伤食必于补气血药中审所伤何物。以消导药佐之。如伤谷食宜神曲谷芽。伤肉食宜麦芽山楂。伤果食腹内痛甚宜吴
茱萸砂仁。世医每遇此症。专消无补。反伤胃气。不应又误认为原伤。食物未消。倍加宽胸耗气之品。甚至绝谷数日以
垂危者。此际已无药可用。惟煎独参汤二三钱。调饭锅焦末。渐渐与之。或可十救四五。
(方剂见“类伤寒”章节)
产后脾胃之气虚弱,不能通调水道,使水液下输至膀胱,往往导致小便短少且排尿涩滞。此时切忌使用分利(利尿渗湿)之法,应当采用补益并提升气机的方法治疗。益气生脉汤对此症极为有效。
人参(二钱) 黄芪(生用二钱) 五味子(九粒) 麦冬(二钱) 当归(三钱) 茯苓(一钱) 升麻(四分) 葛根(一钱) 甘草(炙用四分)
以上药物用水一盏半,煎煮至七分满,热服。
呕吐是指声音与食物同时排出,干呕则是有声无物吐出。这由脾胃虚弱,或寒气侵袭,或饮食损伤所致,导致气机上逆而食物无法下行。若在产后七日内,恶露块痛未除,适宜服用安胃行血汤;若块痛已除,但呕吐不止,饮食难进,可服用加减六和汤。服用前两个方剂后,若胃气和顺、呕吐停止,再服用补中调胃汤。只有出现呕吐并伴有呃逆症状的,称为土败木贼(脾胃衰败,肝木乘侮),大体上难以治愈。
川芎(二钱) 当归(四钱) 干姜(炙黑五分) 人参(一钱) 砂仁(四分) 藿香(四分) 甘草(炙三分) 桃仁(去皮尖研碎十四粒)
川芎(一钱五分) 当归(三钱) 干姜(炙黑四分) 人参(一钱) 茯苓(二钱) 陈皮(五分) 扁豆(炒制二钱) 山药(炒制三钱) 藿香(三分) 白豆蔻(四分,呕吐止则减去此药)
人参(二钱) 白术(生用二钱) 当归(二钱) 干姜(炙黑四分) 陈皮(八分) 茯苓(一钱) 扁豆(炒制二钱) 山药(炒制二钱) 甘草(炙用四分)
伤食必须在补益气血的药物中,仔细辨别所伤之物,并佐以消导药物。如伤于谷物面食,宜用神曲、谷芽;伤于肉食,宜用麦芽、山楂;伤于果食且腹内疼痛剧烈者,宜用吴茱萸、砂仁。世间的医生每逢此症,只知消导而不知补益,反而损伤胃气。病情未好转,又误认为是原发的饮食损伤未消,加倍使用宽胸耗气的药物,甚至让人绝食数日导致危重。此时已无药可用,只能煎煮独参汤二三钱,调入饭锅焦末,慢慢喂服,或许能救活四五成。
(See the formula in the "Similar to Cold Damage" section)
After childbirth, the Qi of the Spleen and Stomach is deficient. It fails to regulate water passages and transport fluids downward to the Bladder, often resulting in scanty and dysuric urine. One must strictly avoid using diuretic methods (promoting urination to leach out dampness). Instead, treatment should focus on tonifying and lifting the Qi. Yi Qi Sheng Mai Tang (Qi-Boosting Pulse-Nourishing Decoction) is extremely effective for this condition.
Ren Shen (Ginseng Radix et Rhizoma, 2 qian), Huang Qi (Astragali Radix, raw, 2 qian), Wu Wei Zi (Schisandrae Fructus, 9 grains), Mai Dong (Ophiopogonis Tuber, 2 qian), Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix, 3 qian), Fu Ling (Poria, 1 qian), Sheng Ma (Cimicifugae Rhizoma, 4 fen), Ge Gen (Puerariae Lobatae Radix, 1 qian), Gan Cao (Licorice Radix et Rhizoma, roasted, 4 fen).
Take the above herbs, add one and a half zhan of water, decoct until seven parts remain, and take warm.
Ou (vomiting with sound and matter) refers to the simultaneous expulsion of sound and food; Tu (spitting/regurgitation without sound) refers to expelling matter without sound. This arises from deficiency of the Spleen and Stomach, invasion by cold pathogen, or injury from diet, leading to rebellious Qi and inability to retain food. If within seven days postpartum, lochia stasis and pain have not been resolved, An Wei Xing Xue Tang (Stomach-Anchoring Blood-Activating Decoction) is suitable. If the stasis pain has resolved but vomiting persists and food intake is refused, Jia Jian Liu He Tang (Modified Harmonizing Six Decoction) should be taken. After taking the first two formulas, if the Stomach harmonizes and vomiting stops, Bu Zhong Diao Wei Tang (Middle-Tonifying Stomach-Regulating Decoction) should be administered. Only when vomiting is accompanied by hiccupping is it termed "Earth Failure and Wood Invasion" (Spleen-Stomach collapse with Liver overacting), which is generally difficult to treat.
Chuan Xiong (Ligustici Chuanxiong Rhizoma, 2 qian), Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix, 4 qian), Gan Jiang (Zingiberis Rhizoma, roasted black, 5 fen), Ren Shen (Ginseng Radix et Rhizoma, 1 qian), Sha Ren (Amomi Fructus, 4 fen), Huo Xiang (Agastaches Herba, 4 fen), Gan Cao (Licorice Radix et Rhizoma, roasted, 3 fen), Tao Ren (Persicae Semen, peeled and tip removed, crushed, 14 grains).
Chuan Xiong (Ligustici Chuanxiong Rhizoma, 1.5 qian), Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix, 3 qian), Gan Jiang (Zingiberis Rhizoma, roasted black, 4 fen), Ren Shen (Ginseng Radix et Rhizoma, 1 qian), Fu Ling (Poria, 2 qian), Chen Pi (Citri Reticulatae Pericarpium, 5 fen), Bian Dou (Dolichoris Semen, stir-fried, 2 qian), Shan Yao (Dioscoreae Rhizoma, stir-fried, 3 qian), Huo Xiang (Agastaches Herba, 3 fen), Bai Dou Kou (Amomi Fructus Rotundus, 4 fen; remove if vomiting ceases).
Ren Shen (Ginseng Radix et Rhizoma, 2 qian), Bai Zhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma, raw, 2 qian), Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix, 2 qian), Gan Jiang (Zingiberis Rhizoma, roasted black, 4 fen), Chen Pi (Citri Reticulatae Pericarpium, 8 fen), Fu Ling (Poria, 1 qian), Bian Dou (Dolichoris Semen, stir-fried, 2 qian), Shan Yao (Dioscoreae Rhizoma, stir-fried, 2 qian), Gan Cao (Licorice Radix et Rhizoma, roasted, 4 fen).
In cases of food stagnation, one must carefully identify the specific ingested item while administering herbs that tonify Qi and Blood, assisting them with digestive-promoting herbs. For grain/starch injury, Shen Qu (Massa Medicata Fermentata) and Gu Ya (Setariae Germinatus Semen) are appropriate; for meat injury, Mai Ya (Hordei Fructus Germinatus) and Shan Zha (Crataegi Fructus) are appropriate; for fruit injury with severe abdominal pain, Wu Zhu Yu (Evodiae Fructus) and Sha Ren (Amomi Fructus) are appropriate. Physicians of the world, upon encountering such conditions, often focus solely on digestion without tonification, thereby further damaging Stomach Qi. When the condition does not improve, they mistakenly attribute it to unresolved original dietary injury and double the dosage of broad-chest and Qi-consuming agents, even causing critical danger by forcing fasting for several days. At this stage, no medicine is available except for decocting Du Shen Tang (Single Ginseng Decoction, 2-3 qian), mixing it with rice pot crust powder, and administering it slowly; perhaps four or five out of ten patients can be saved.