论曰血气滋荣,外濡于腠理,则形体充实,伤寒汗下之后,血气不足,腑脏虚寒。营卫
涩滞,津液不通,肌肉无以充荣,故令身体虚肿,若脾与肾脏俱虚,不能约制于水,水气流
溢于皮肤,则变水气肿满。
治伤寒后身体肿满,心胸壅闷,喘促气满,黄 汤方
黄 (一两) 枳壳(去瓤麸炒微黄三分) 防己(半两) 桂(去粗皮半两) 细辛
(去苗叶半两) 白术(三分) 赤茯苓(去黑皮三分) 赤芍药(三分) 当归(切焙半
两)
上九味,粗捣筛,每服三钱匕,水一盏,入生姜半分切,煎至六分去滓,不计时候温服。
治伤寒后,身体浮肿,喘息促,小便不利,坐卧不安,防己汤方
防己(三分) 猪苓(去黑皮三分) 海蛤(一两) 陈橘皮(汤浸去白焙一两) 木
香(半两) 白术(半两) 桑根白皮(锉三分) 赤茯苓(去黑皮三分) 槟榔(锉一两)
紫苏茎叶(一两) 木通(锉一两半)
上一十一味,粗捣筛,每服三钱匕,水一盏,入生姜半分切,煎至六分去滓,不计时候
温服。
治病后脾肾不足,水道不利,腰脚浮肿。木通汤方
木通(锉一两) 桑根白皮(炙黄色) 泽泻 防己 赤茯苓(去黑皮) 石苇(去毛
各三分) 大腹(微煨锉四枚)
上七味,粗捣筛,每服五钱匕,水一盏半,煎至八分,去滓食前温服,日二。
治病后气虚,津液不通,皮肤虚满。防己汤下
防己 黄 (锉) 桂(去粗皮各一两半) 赤茯苓(去黑皮三两) 甘草(炙令赤锉
一两)
上五味,粗捣筛,每服五钱匕,水一盏半,煎取七分,去滓温服,日再服。
治伤寒病后,脾肾气虚,欲成水病,四肢面目浮肿。小便涩喘急。槟榔汤方
槟榔(并皮锉五枚) 桑根白皮(炙令黄色锉一两) 陈橘皮(汤浸去白焙干三分) 吴
茱萸(水浸一宿炒干一分) 防己(一两) 木通(锉碎一两一分) 郁李仁(汤浸去皮微
炒一两)
上七味,粗捣筛,每服三钱匕,水一盏半,煎取七分,去滓温服日二。
治伤寒后身体浮肿,心胸满闷,不欲饮食,前胡丸方
前胡(去芦头一两) 旋复花(半两) 人参(三分) 槟榔(锉一两) 木香(半两)
陈橘皮(汤浸去白焙半两) 诃黎勒(皮一两) 赤茯苓(去黑皮三分) 桑根白皮(锉三
分) 郁李仁(汤浸去皮尖微炒一两) 桂(去
上一十一味,捣罗为末,炼蜜和捣三二百杵,丸如梧桐子大,每服煎生姜枣汤,下三十
丸,日三服。
治伤寒后通体浮肿,腹满坚胀,喘急不能饮食。郁李仁汤方
郁李仁(汤浸去皮尖微炒) 大黄(锉碎微炒各一两) 柴胡(去苗) 桑根白皮(锉)
泽泻 赤芍药 猪苓(去黑皮) 桔梗(炒) 麻黄(去根节各三分) 杏仁(汤浸去皮尖
双仁麸炒微黄) 鳖甲(去裙 醋炙)
上一十二味,粗捣筛,每服三钱匕,水一盏,入生姜半分切,煎至六分去滓,不计时候
温服。
治伤寒病后,遍身浮肿。木香丸方
木香 肉豆蔻(去壳) 青橘皮(汤浸去白焙) 槟榔(微炒锉各一两)
上四味,捣罗为末,炼蜜为丸,如小豆大,每服空心温酒下二十丸。渐加至三十丸。
论述:血气滋养荣润,外周濡养腠理(皮肤纹理及汗孔),则形体充实。伤寒经过发汗或攻下治疗后,血气不足,脏腑虚寒。营卫之气涩滞不通,津液运行受阻,肌肉无法得到充养和荣润,因此导致身体出现虚性浮肿。如果脾脏与肾脏都虚弱,不能制约水液,水气流溢于皮肤之间,则会转变为水气病引起的肿胀满闷。
治疗伤寒后身体肿胀满闷,心胸壅塞郁闷,气喘急促、气息胀满的方剂:黄汤。
药材:黄(一两)、枳壳(去除瓤部,麸炒至微黄色,三分)、防己(半两)、桂(去除粗皮,半两)、细辛(去除苗叶,半两)、白术(三分)、赤茯苓(去除黑皮,三分)、赤芍药(三分)、当归(切碎焙干,半两)。
以上九味药,粗捣筛碎,每次服用三钱匕,加水一盏,放入切碎的生姜半分,煎煮至六分,去渣滓,不分时候温服。
治疗伤寒后,身体浮肿,喘息急促,小便不利,坐卧不安的方剂:防己汤。
药材:防己(三分)、猪苓(去除黑皮,三分)、海蛤(一两)、陈橘皮(用汤浸泡,去除白色瓤部,焙干,一两)、木香(半两)、白术(半两)、桑根白皮(锉碎,三分)、赤茯苓(去除黑皮,三分)、槟榔(锉碎,一两)、紫苏茎叶(一两)、木通(锉碎,一两半)。
以上十一味药,粗捣筛碎,每次服用三钱匕,加水一盏,放入切碎的生姜半分,煎煮至六分,去渣滓,不分时候温服。
治疗病后脾肾不足,水道不通利,腰部和脚部浮肿的方剂:木通汤。
药材:木通(锉碎,一两)、桑根白皮(炙至黄色)、泽泻、防己、赤茯苓(去除黑皮)、石苇(去除毛刺,各三分)、大腹(微火煨后锉碎,四枚)。
以上七味药,粗捣筛碎,每次服用五钱匕,加水一盏半,煎煮至八分,去渣滓,饭前温服,每日两次。
治疗病后气虚,津液不通,皮肤虚浮胀满的方剂:防己汤(下方)。
药材:防己、黄(锉碎)、桂(去除粗皮,各一两半)、赤茯苓(去除黑皮,三两)、甘草(炙至红色并锉碎,一两)。
以上五味药,粗捣筛碎,每次服用五钱匕,加水一盏半,煎取七分,去渣滓温服,每日两次。
治疗伤寒病后,脾肾气虚,即将形成水气病,四肢和面目浮肿,小便涩痛且气喘急促的方剂:槟榔汤。
药材:槟榔(带皮锉碎,五枚)、桑根白皮(炙至黄色并锉碎,一两)、陈橘皮(用汤浸泡,去除白色瓤部,焙干,三分)、吴茱萸(用水浸泡一夜,炒干,一分)、防己(一两)、木通(锉碎,一两一分)、郁李仁(用汤浸泡,去皮,微炒,一两)。
以上七味药,粗捣筛碎,每次服用三钱匕,加水一盏半,煎取七分,去渣滓温服,每日两次。
治疗伤寒后身体浮肿,心胸满闷,不想饮食的方剂:前胡丸。
药材:前胡(去除芦头,一两)、旋复花(半两)、人参(三分)、槟榔(锉碎,一两)、木香(半两)、陈橘皮(用汤浸泡,去除白色瓤部,焙干,半两)、诃黎勒(皮,一两)、赤茯苓(去除黑皮,三分)、桑根白皮(锉碎,三分)、郁李仁(用汤浸泡,去皮尖,微炒,一两)、桂(去除粗皮,一两)。
以上十一味药,捣碎过罗成粉末,用炼蜜调和,捣杵三二百次,制成梧桐子大小的丸药。每次服用时,用煎好的生姜枣汤送服三十丸,每日三次。
治疗伤寒后全身浮肿,腹部满硬胀大,气喘急促不能进食的方剂:郁李仁汤。
药材:郁李仁(用汤浸泡,去皮尖,微炒)、大黄(锉碎,微炒,各一两)、柴胡(去除苗)、桑根白皮(锉碎)、泽泻、赤芍药、猪苓(去除黑皮)、桔梗(炒)、麻黄(去除根节,各三分)、杏仁(用汤浸泡,去皮尖,双仁者用麸炒至微黄)、鳖甲(去除裙边,醋炙)。
以上十二味药,粗捣筛碎,每次服用三钱匕,加水一盏,放入切碎的生姜半分,煎煮至六分,去渣滓,不分时候温服。
治疗伤寒病后,遍身浮肿的方剂:木香丸。
药材:木香、肉豆蔻(去除壳)、青橘皮(用汤浸泡,去除白色瓤部,焙干)、槟榔(微炒锉碎,各一两)。
以上四味药,捣碎过罗成粉末,用炼蜜制成丸药,如小豆大小。每次空腹时用温酒送服二十丸,逐渐增加至三十丸。
Commentary: Blood and Qi nourish and moisten, externally wetting the Couli (skin texture and pores), thereby making the body form full and solid. After Han (sweating) or Xia (purging) treatments for Shanghan (Cold Damage syndrome), blood and Qi become insufficient, and the Zang-Fu organs become deficient and cold. Ying (Nutritive Qi) and Wei (Defensive Qi) become stagnant, and Jin-Ye (Body Fluids) fail to circulate smoothly. Muscles lack nourishment and prosperity, thus causing flaccid edema of the body. If both the Spleen and Kidney are deficient, failing to control water metabolism, water fluids overflow into the skin, transforming into Shuiqi (Water Qi) edema and distension.
Formula for treating body swelling and distension after Shanghan, with chest and heart oppression, panting, and shortness of breath: Huangqi Tang (Astragalus Decoction).
Ingredients: Huangqi (Astragali Radix, 1 liang), Zhike (Immature Bitter Orange Fruit, removed from pith, stir-fried with bran until slightly yellow, 3 qian), Fangji (Stephaniae Tetrandrae Radix, 0.5 liang), Guizhi (Cinnamomi Ramulus, outer bark removed, 0.5 liang), Xixin (Asari Radix et Rhizoma, stems and leaves removed, 0.5 liang), Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma, 3 qian), Chifuling (Poria with Red Cortex, black skin removed, 3 qian), Chishaoyao (Red Peony Root, 3 qian), Danggui (Angelicae Sinensis Radix, sliced and roasted, 0.5 liang).
The above nine ingredients are coarsely crushed and sifted. Each dose consists of 3 qianbi, boiled in one zhan of water with half a qianbi of sliced fresh ginger. Decoct until reduced to six-tenths, strain, and take warm at any time.
Formula for treating body edema, panting, dysuria, restlessness in sitting and lying after Shanghan: Fangji Tang (Stephania Decoction).
Ingredients: Fangji (Stephaniae Tetrandrae Radix, 3 qian), Zhuling (Polyporus, black skin removed, 3 qian), Haihai (Concha Meretricis, 1 liang), Chenpi (Dried Tangerine Peel, soaked in water, white pith removed, dried, 1 liang), Muxiang (Aucklandiae Radix, 0.5 liang), Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma, 0.5 liang), Sangbaipipi (Mori Cortex, 3 qian), Chifuling (Poria with Red Cortex, black skin removed, 3 qian), Binglang (Arecae Semen, 1 liang), Zisujingye (Perillae Caulis et Folium, 1 liang), Mutong (Akebiae Caulis, 1.5 liang).
The above eleven ingredients are coarsely crushed and sifted. Each dose consists of 3 qianbi, boiled in one zhan of water with half a qianbi of sliced fresh ginger. Decoct until reduced to six-tenths, strain, and take warm at any time.
Formula for treating post-illness deficiency of Spleen and Kidney, obstruction of water pathways, and edema of waist and legs: Mutong Tang (Akebia Decoction).
Ingredients: Mutong (Akebiae Caulis, 1 liang), Sangbaipipi (Mori Cortex, roasted to yellow), Zexie (Alismatis Rhizoma), Fangji (Stephaniae Tetrandrae Radix), Chifuling (Poria with Red Cortex, black skin removed), Shiwei (Pyri Folium, hairs removed, each 3 qian), Dafupi (Arecae Pericarpium, lightly roasted and crushed, 4 pieces).
The above seven ingredients are coarsely crushed and sifted. Each dose consists of 5 qianbi, boiled in one and a half zhan of water. Decoct until reduced to eight-tenths, strain, and take warm before meals, twice daily.
Formula for treating post-illness Qi deficiency, obstruction of Jin-Ye (Body Fluids), and flaccid distension of skin: Fangji Tang (Stephania Decoction - Lower Formula).
Ingredients: Fangji (Stephaniae Tetrandrae Radix), Huangqi (Astragali Radix, crushed), Guizhi (Cinnamomi Ramulus, outer bark removed, each 1.5 liang), Chifuling (Poria with Red Cortex, black skin removed, 3 liang), Gancao (Licorice Root, roasted red and crushed, 1 liang).
The above five ingredients are coarsely crushed and sifted. Each dose consists of 5 qianbi, boiled in one and a half zhan of water. Decoct until reduced to seven-tenths, strain, and take warm, twice daily.
Formula for treating post-Shanghan deficiency of Spleen and Kidney Qi, impending Shuibing (Water Disease), edema of limbs and face, dysuria, and panting: Binglang Tang (Areca Seed Decoction).
Ingredients: Binglang (Arecae Semen, with peel, crushed, 5 pieces), Sangbaipipi (Mori Cortex, roasted yellow and crushed, 1 liang), Chenpi (Dried Tangerine Peel, soaked, white pith removed, dried, 3 qian), Wuzhuyu (Evodiae Fructus, soaked overnight, dried, 1 fen), Fangji (Stephaniae Tetrandrae Radix, 1 liang), Mutong (Akebiae Caulis, crushed, 1 liang 1 fen), Yuliren (Pruni Semen, soaked, peeled, lightly roasted, 1 liang).
The above seven ingredients are coarsely crushed and sifted. Each dose consists of 3 qianbi, boiled in one and a half zhan of water. Decoct until reduced to seven-tenths, strain, and take warm, twice daily.
Formula for treating post-Shanghan body edema, chest distension, and anorexia: Qianhu Wan (Peucedani Pill).
Ingredients: Qianhu (Peucedani Radix, rhizome removed, 1 liang), Xuanjinhua (Inulae Flos, 0.5 liang), Renshen (Ginseng Radix, 3 qian), Binglang (Arecae Semen, crushed, 1 liang), Muxiang (Aucklandiae Radix, 0.5 liang), Chenpi (Dried Tangerine Peel, soaked, white pith removed, dried, 0.5 liang), Helile (Chebulae Fructus, rind, 1 liang), Chifuling (Poria with Red Cortex, black skin removed, 3 qian), Sangbaipipi (Mori Cortex, crushed, 3 qian), Yuliren (Pruni Semen, soaked, peeled, lightly roasted, 1 liang), Guizhi (Cinnamomi Ramulus, outer bark removed, 1 liang).
The above eleven ingredients are powdered. Mix with refined honey and pound 200-300 times to form pills the size of Sophora seeds. Take 30 pills with decoction of fresh ginger and jujube, three times daily.
Formula for treating post-Shanghan generalized edema, abdominal fullness and hardness, panting, and inability to eat: Yuliren Tang (Pruni Seed Decoction).
Ingredients: Yuliren (Pruni Semen, soaked, peeled, lightly roasted), Dahuang (Rhei Radix et Rhizoma, crushed, lightly roasted, each 1 liang), Chaihu (Bupleuri Radix, stems removed), Sangbaipipi (Mori Cortex, crushed), Zexie (Alismatis Rhizoma), Chishaoyao (Red Peony Root), Zhuling (Polyporus, black skin removed), Jiegeng (Platycodonis Radix, roasted), Mahuang (Ephedrae Herba, roots and nodes removed, each 3 qian), Xingren (Armeniacae Semen Amarum, soaked, peeled, double-kernel wheat-bran roasted until slightly yellow), Biejia (Testudinis Carapax et Plastrum, skirt removed, vinegar-roasted).
The above twelve ingredients are coarsely crushed and sifted. Each dose consists of 3 qianbi, boiled in one zhan of water with half a qianbi of sliced fresh ginger. Decoct until reduced to six-tenths, strain, and take warm at any time.
Formula for treating post-Shanghan generalized edema: Muxiang Wan (Aucklandiae Pill).
Ingredients: Muxiang (Aucklandiae Radix), Roudoukou (Myristicae Semen, shell removed), Qingju pi (Green Tangerine Peel, soaked, white pith removed, dried), Binglang (Arecae Semen, lightly roasted and crushed, each 1 liang).
The above four ingredients are powdered. Form pills with refined honey, size of adzuki beans. Take 20 pills with warm wine on an empty stomach, gradually increasing to 30 pills.