(附论)
夫饮食入于胃,而化于脾,脾胃和调,则水谷易腐。若脾胃虚寒,即传化不时,新陈蕴
积。
方
麦 散
治膈气,宿食不消。
麦 (四两炒) 芎 白芷 香子(炒) 乌药(各一两半) 莎草根(炒去毛) 桔
梗(炒)
姜汁炙熟)
人参(
麸炒三两)
木
浓朴汤
治膈气。宿食不消。
浓朴(去粗皮锉两半生姜汁浸一宿炒) 草豆蔻(去皮) 桂(去粗皮) 高良姜 五
味子(各半
黄(去根节
煮掠
分) 乌
头(炮裂
片,
枣二枚
人参茯苓汤
治膈气,宿食不消,痰毒瓦斯虚,饮食无味,壮热憎寒,霍乱吐逆。
人参(二两) 赤茯苓(去黑皮一两半) 诃黎勒皮 附子(炮裂去皮脐) 黄 前
胡(去
芦头)
粗皮)
干姜(
同煎
至七
一切
荜澄茄散
治膈气壅滞,脾胃虚弱,宿食不消,四肢乏力。
荜澄茄(一两) 草豆蔻(半两去皮) 人参(半两去芦头) 白术(三分) 木香(半
两) 大
腹皮
微赤锉)
诃黎
白瓤焙)
上
服
参曲散(出圣济总录)
治膈气,宿食不消,气攻两胁刺痛,口内唾痰,心胸不快。
人参 白茯苓(去黑皮) 枳壳(去瓤麸炒) 桂(去粗皮) 木香 甘草(炙) 白
术京三
棱(
炙熟各三
分)
浓朴散(出圣惠方)
治膈气,脾胃久冷,宿食不消,心腹虚胀,四肢瘦弱,宜服。
浓朴(一两去粗皮姜汁炙) 沉香(三分) 青橘皮(汤浸二宿去白瓤焙) 槟榔(半
两) 丁
香(
参(三分
去芦
以水
一盏
人参汤(出圣惠方)
治膈气壅滞。不下饮食。或宿食不消。
人参(一两去芦头) 木香(半两) 槟榔(半两) 干姜(三分炮) 白术(一两) 枳
壳(半
两麸
草(半
两炙
为
散,
草豆蔻散
治膈气壅滞,不下饮食,或宿食不消。
人参(三分去芦头) 细辛(半两) 赤茯苓(半两) 草豆蔻(三分去皮) 浓朴(二
两去粗
皮涂
夏(半
两汤
三钱,
水一
诃黎勒汤(出圣惠方)
治膈气,脾胃积冷,宿食不消,心胸不利。
诃黎勒皮(一两) 人参(三分去芦头) 白术(三分) 黄 (三分锉) 神曲(一
两炒微黄)
木
皮) 陈橘
皮
草豆蔻散
治膈气,宿食不消。
草豆蔻(去皮) 高良姜(炮) 神曲(炒) 木香(各一两) 诃黎勒(炮去核) 陈
橘皮(汤
浸去
服二钱,
入盐
建中汤(出王氏博济方)
治膈气,宿食不消,胸膈痞满,心腹胀痛,阴阳不和,脐腹撮痛。
草豆蔻(去皮) 神曲(炒) 麦 (炒) 陈橘皮(汤浸去白焙) 白术 浓朴(去
粗皮炙香
熟)
三片,
枣二枚
服。
磨脾汤(出圣济总录)
治膈气,宿食不消,温脾胃,除积冷。
木香 人参 附子(炮裂去皮脐) 赤茯苓(去黑皮) 甘草(各二两) 干姜(炮) 神
曲(炒)
木香散(出圣惠方)
治膈气,胸中不利,宿食不化。
木香(一两) 桃仁(半两汤浸去皮尖双仁麸炒) 草豆蔻(一两去皮) 诃黎勒皮(二
两)
桂心
为散,每
服四
人参散
治胸膈气滞,脾胃虚冷,饮食不消,面无颜色。
人参(一两去芦头) 赤茯苓(一两) 白术(一两) 麦 (一分炒微黄) 诃黎勒
皮(一两)
缩
皮脐)
上
诃黎勒丸
治膈气,心胸妨闷,不能下食,食不消化。
诃黎勒皮(一两半) 槟榔(一两) 桂心(一两) 甘草(半两炙微赤锉) 木香(一
两) 白
术(
末,以枣
肉
神曲丸(出圣惠方)
治膈气,不下饮食,不能消化。
神曲(四两炒微黄) 麦 (四两炒微黄) 浓朴(二两去粗皮生姜汁炙令香熟) 桂
心(一
两)
为
末,炼蜜
苏汤散
治气胸中不快,酒食不消,饮食不快,宜治脾元,一切虚中积滞。
肉豆蔻 丁香 沉香 砂(各一分) 京三棱 蓬莪术(烧存性各一两) 上为末,
乌梅
肉丸
附子丸(出圣济总录)
治膈气,宿食不消,散寒邪,温脾胃。
丹砂(研细如粉留一半末为衣) 附子(炮裂去皮脐各一两) 槟榔(锉碎半两) 杏
仁(二
十八
砂
为衣
养胃丸(出圣济总录)
治膈气。宿食不消。
丁香(半斤) 白术 人参(各十一两) 浓朴(去皮锉作小块一斤) 生姜(五斤用
自然汁
于银
丸,
砂丸(出圣济总录)
治膈气。宿食不消。消滞。即进饮食。\x
山萸 木香 肉豆蔻(去皮) 槟榔(锉各半两) 砂(一两研碎以浆水一大盏化去
沙泥
熬尽
为丸
【附论】
饮食进入胃中,由脾进行运化。脾胃功能调和,则水谷容易消化腐熟。如果脾胃虚寒,就会导致传化功能失常,新旧食物蕴积停滞。
方剂:麦散
治疗膈气,宿食不消。
麦芽(四两,炒) 川芎 白芷 香子(炒) 乌药(各一两半) 莎草根(炒去毛) 桔梗(炒) 人参(麸炒三两) 干姜(用姜汁炙熟)
浓朴汤
治疗膈气,宿食不消。
厚朴(去粗皮,锉成块,用生姜汁浸泡一夜后炒) 草豆蔻(去皮) 桂枝(去粗皮) 高良姜 五味子(各半两) 黄芪(去根节,煮掠去浮沫) 乌头(炮裂,切片) 大枣(二枚)
人参茯苓汤
治疗膈气,宿食不消,痰毒瓦斯虚弱,饮食无味,壮热恶寒,霍乱吐逆。
人参(二两) 赤茯苓(去黑皮一两半) 诃黎勒皮 附子(炮裂,去皮脐) 黄芪 前胡(去芦头) 干姜(粗皮) (以上药材同煎至七分)
荜澄茄散
治疗膈气壅滞,脾胃虚弱,宿食不消,四肢乏力。
荜澄茄(一两) 草豆蔻(半两,去皮) 人参(半两,去芦头) 白术(三分) 木香(半两) 大腹皮(微赤,锉) 诃黎勒(去瓤焙)
参曲散(出自《圣济总录》)
治疗膈气,宿食不消,气攻两胁刺痛,口中唾痰,心胸不快。
人参 白茯苓(去黑皮) 枳壳(去瓤,麸炒) 桂枝(去粗皮) 木香 甘草(炙) 白术 京三棱(炙熟,各三分)
浓朴散(出自《圣惠方》)
治疗膈气,脾胃久冷,宿食不消,心腹虚胀,四肢瘦弱,宜服用。
厚朴(一两,去粗皮,姜汁炙) 沉香(三分) 青橘皮(汤浸两夜,去白瓤焙) 槟榔(半两) 丁香 人参(三分,去芦头) (以水一盏,煎服)
人参汤(出自《圣惠方》)
治疗膈气壅滞,不下饮食。或宿食不消。
人参(一两,去芦头) 木香(半两) 槟榔(半两) 干姜(三分,炮) 白术(一两) 枳壳(半两,麸炒) 甘草(半两,炙) (为散,冲服)
草豆蔻散
治疗膈气壅滞,不下饮食,或宿食不消。
人参(三分,去芦头) 细辛(半两) 赤茯苓(半两) 草豆蔻(三分,去皮) 厚朴(二两,去粗皮涂) 半夏(半两,汤洗) (每服三钱,水一盏,煎服)
诃黎勒汤(出自《圣惠方》)
治疗膈气,脾胃积冷,宿食不消,心胸不利。
诃黎勒皮(一两) 人参(三分,去芦头) 白术(三分) 黄芪(三分,锉) 神曲(一两,炒微黄) 木香 陈皮 草豆蔻
草豆蔻散
治疗膈气,宿食不消。
草豆蔻(去皮) 高良姜(炮) 神曲(炒) 木香(各一两) 诃黎勒(炮去核) 陈皮(汤浸去白瓤) (每服二钱,入盐少许)
建中汤(出自《王氏博济方》)
治疗膈气,宿食不消,胸膈痞满,心腹胀痛,阴阳不和,脐腹撮痛。
草豆蔻(去皮) 神曲(炒) 麦芽(炒) 陈皮(汤浸去白瓤焙) 白术 厚朴(去粗皮炙香熟) (加生姜三片,大枣二枚,煎服)
磨脾汤(出自《圣济总录》)
治疗膈气,宿食不消,温脾胃,除积冷。
木香 人参 附子(炮裂,去皮脐) 赤茯苓(去黑皮) 甘草(各二两) 干姜(炮) 神曲(炒)
木香散(出自《圣惠方》)
治疗膈气,胸中不利,宿食不化。
木香(一两) 桃仁(半两,汤浸去皮尖双仁,麸炒) 草豆蔻(一两,去皮) 诃黎勒皮(二两) 桂心 (为散,每服四钱)
人参散
治疗胸膈气滞,脾胃虚冷,饮食不消,面无颜色。
人参(一两,去芦头) 赤茯苓(一两) 白术(一两) 麦芽(一分,炒微黄) 诃黎勒皮(一两) 缩砂仁 附子(炮裂,去皮脐) (上为末,枣肉和丸)
诃黎勒丸
治疗膈气,心胸妨闷,不能下食,食不消化。
诃黎勒皮(一两半) 槟榔(一两) 桂心(一两) 甘草(半两,炙微赤锉) 木香(一两) 白术 (为末,以枣肉和丸)
神曲丸(出自《圣惠方》)
治疗膈气,不下饮食,不能消化。
神曲(四两,炒微黄) 麦芽(四两,炒微黄) 厚朴(二两,去粗皮,生姜汁炙令香熟) 桂心(一两) (为末,炼蜜和丸)
苏汤散
治疗气胸中不快,酒食不消,饮食不快,宜治脾元,一切虚中积滞。
肉豆蔻 丁香 沉香 砂仁(各一分) 京三棱 蓬莪术(烧存性,各一两) 上为末,乌梅肉和丸
附子丸(出自《圣济总录》)
治疗膈气,宿食不消,散寒邪,温脾胃。
丹砂(研细如粉,留一半末为衣) 附子(炮裂,去皮脐,各一两) 槟榔(锉碎半两) 杏仁(二两,十八粒,砂为衣)
养胃丸(出自《圣济总录》)
治疗膈气,宿食不消。
丁香(半斤) 白术 人参(各十一两) 厚朴(去皮锉作小块一斤) 生姜(五斤,用自然汁) (于银器中熬,为丸)
砂丸(出自《圣济总录》)
治疗膈气,宿食不消。消滞。即进饮食。
山萸 木香 肉豆蔻(去皮) 槟榔(锉,各半两) 砂仁(一两,研碎,以浆水一大盏化去沙泥,熬尽,为丸)
[Supplementary Discussion]
When food and drink enter the stomach, they are transformed by the Spleen. When the Spleen and Stomach are harmonious, water and grain are easily decomposed and digested. If the Spleen and Stomach are deficient and cold, transmission and transformation will be irregular, leading to the accumulation of new and old food.
Formula: Maidisan (Malt Powder)
Indicated for Geqi (Diaphragmatic Qi stagnation) and undigested retained food.
Maiya (Fried Malt) (4 liang), Chuanxiong (Szechwan Lovage Rhizome), Baizhi (Angelica Dahurica Root), Xiangzi (Fried Fragrant Seed), Wuyao (Lindera Root) (1.5 liang each), Suocaogen (Fried Cyperus Rotundus Rhizome with hairs removed), Jiegeng (Fried Platycodon Root), Renshen (Bran-fried Ginseng Root) (3 liang), Ganjiang (Ginger Rhizome fried with ginger juice until cooked).
Noumutang (Magnolia Bark Decoction)
Indicated for Geqi (Diaphragmatic Qi stagnation) and undigested retained food.
Houpo (Magnolia Bark, coarse skin removed, cut into pieces, soaked in fresh ginger juice overnight, then stir-fried), Caodoukou (Grass Cardamom Seed, husk removed), Guizhi (Cinnamon Twig, coarse skin removed), Gaoliangjiang (Galangal Rhizome), Wuweizi (Schisandra Berry) (0.5 liang each), Huangqi (Astragalus Root, roots and nodes removed, boiled and skimmed), Wutou (Prepared Aconite Lateral Root, cracked and sliced), Dazao (Jujube Fruit) (2 pieces).
Renshen Fulingtang (Ginseng and Poria Decoction)
Indicated for Geqi (Diaphragmatic Qi stagnation), undigested retained food, deficiency of phlegm-toxin and vital qi, loss of taste for food, high fever with aversion to cold, cholera with vomiting and regurgitation.
Renshen (Ginseng Root) (2 liang), Chifuling (Red Poria Cocos with black skin removed) (1.5 liang), Helilepi (Pericarpium Chebulae), Fuzi (Prepared Aconite Lateral Root, cracked, coarse skin and navel removed), Huangqi (Astragalus Root), Qianhu (Peucedani Radix, radix head removed), Ganjiang (Dried Ginger Rhizome, coarse skin) (Decoct together until reduced to 70%).
Bichengqie San (Litsea Powder)
Indicated for Geqi (Diaphragmatic Qi stagnation) with obstruction, Spleen and Stomach weakness, undigested retained food, and weakness in the four limbs.
Bichengqie (Litsea Fruit) (1 liang), Caodoukou (Grass Cardamom Seed, husk removed) (0.5 liang), Renshen (Ginseng Root, radix head removed) (0.5 liang), Baizhu (Atractylodes Macrocephala Rhizome) (3 fen), Muxiang (Vladimiria Root) (0.5 liang), Dafupi (Areca Peel, slightly red and cut), Helile (Pericarpium Chebulae, flesh removed and baked).
Shenqu San (Saccharomyces Powder, from Shengji Zonglu)
Indicated for Geqi (Diaphragmatic Qi stagnation), undigested retained food, Qi attacking the hypochondrium causing stabbing pain, spitting saliva and phlegm, and discomfort in the chest and heart.
Renshen (Ginseng Root), Baifuling (White Poria Cocos with black skin removed), Zhike (Bitter Orange Fruit, pulp removed, bran-fried), Guizhi (Cinnamon Twig, coarse skin removed), Muxiang (Vladimiria Root), Gancao (Licorice Root, honey-fried), Baizhu (Atractylodes Macrocephala Rhizome), Jingsanleng (Zedoary Rhizome, stir-fried until cooked) (3 fen each).
Noumu San (Magnolia Bark Powder, from Shenghui Fang)
Indicated for Geqi (Diaphragmatic Qi stagnation), long-standing cold in the Spleen and Stomach, undigested retained food, empty distension in the heart and abdomen, and emaciation of the four limbs. Suitable for consumption.
Houpo (Magnolia Bark, 1 liang, coarse skin removed, stir-fried with ginger juice), Chenxiang (Agarwood), Qingjupi (Green Tangerine Peel, soaked in boiling water for two nights, white pith removed, baked), Binglang (Areca Seed) (0.5 liang), Dingxiang (Clove), Renshen (Ginseng Root, 3 fen, radix head removed) (Decoct with one sheng of water).
Renshen Tang (Ginseng Decoction, from Shenghui Fang)
Indicated for Geqi (Diaphragmatic Qi stagnation) with obstruction, inability to take down food, or undigested retained food.
Renshen (Ginseng Root, 1 liang, radix head removed), Muxiang (Vladimiria Root) (0.5 liang), Binglang (Areca Seed) (0.5 liang), Ganjiang (Dried Ginger Rhizome, 3 fen, prepared), Baizhu (Atractylodes Macrocephala Rhizome) (1 liang), Zhike (Bitter Orange Fruit, half liang, bran-fried), Gancao (Licorice Root, half liang, honey-fried) (Pulverize and take as powder).
Caodoukou San (Grass Cardamom Powder)
Indicated for Geqi (Diaphragmatic Qi stagnation) with obstruction, inability to take down food, or undigested retained food.
Renshen (Ginseng Root, 3 fen, radix head removed), Xixin (Asarum Root) (half liang), Chifuling (Red Poria Cocos) (half liang), Caodoukou (Grass Cardamom Seed, 3 fen, husk removed), Houpo (Magnolia Bark, 2 liang, coarse skin removed), Banxia (Pinellia Tuber, half liang, washed in boiling water) (Take 3 qian, decoct with one sheng of water).
Helile Tang (Chebula Decoction, from Shenghui Fang)
Indicated for Geqi (Diaphragmatic Qi stagnation), accumulated cold in the Spleen and Stomach, undigested retained food, and discomfort in the chest and heart.
Helilepi (Pericarpium Chebulae, 1 liang), Renshen (Ginseng Root, 3 fen, radix head removed), Baizhu (Atractylodes Macrocephala Rhizome, 3 fen), Huangqi (Astragalus Root, 3 fen, cut), Shenqu (Medicated Leaven, 1 liang, stir-fried until slightly yellow), Muxiang (Vladimiria Root), Chenpi (Tangerine Peel), Caodoukou (Grass Cardamom Seed).
Caodoukou San (Grass Cardamom Powder)
Indicated for Geqi (Diaphragmatic Qi stagnation) and undigested retained food.
Caodoukou (Grass Cardamom Seed, husk removed), Gaoliangjiang (Galangal Rhizome, prepared), Shenqu (Medicated Leaven, stir-fried), Muxiang (Vladimiria Root) (1 liang each), Helile (Pericarpium Chebulae, prepared and pitted), Chenpi (Tangerine Peel, soaked in boiling water, white pith removed) (Take 2 qian, add a little salt).
Jianzhong Tang (Middle-Building Decoction, from Wangshi Boji Fang)
Indicated for Geqi (Diaphragmatic Qi stagnation), undigested retained food, stuffiness and fullness in the chest and diaphragm, abdominal distension and pain, disharmony of Yin and Yang, and cramping pain in the umbilical and abdominal regions.
Caodoukou (Grass Cardamom Seed, husk removed), Shenqu (Medicated Leaven, stir-fried), Maiya (Fried Malt), Chenpi (Tangerine Peel, soaked in boiling water, white pith removed, baked), Baizhu (Atractylodes Macrocephala Rhizome), Houpo (Magnolia Bark, coarse skin removed, stir-fried until fragrant and cooked) (Add 3 slices of Shengjiang [Fresh Ginger] and 2 Dazao [Jujube Fruit], decoct and take).
Mopi Tang (Spleen-Grinding Decoction, from Shengji Zonglu)
Indicated for Geqi (Diaphragmatic Qi stagnation), undigested retained food, warming the Spleen and Stomach, and removing accumulated cold.
Muxiang (Vladimiria Root), Renshen (Ginseng Root), Fuzi (Prepared Aconite Lateral Root, cracked, coarse skin and navel removed), Chifuling (Red Poria Cocos with black skin removed), Gancao (Licorice Root) (2 liang each), Ganjiang (Dried Ginger Rhizome, prepared), Shenqu (Medicated Leaven, stir-fried).
Muxiang San (Vladimiria Powder, from Shenghui Fang)
Indicated for Geqi (Diaphragmatic Qi stagnation), discomfort in the chest, and undigested retained food.
Muxiang (Vladimiria Root, 1 liang), Taoren (Peach Kernel, half liang, soaked in water, skin and pointed ends removed, double-kernel bran-fried), Caodoukou (Grass Cardamom Seed, 1 liang, husk removed), Helilepi (Pericarpium Chebulae, 2 liang), Guixin (Cinnamon Bark Center) (Pulverize, take 4 qian per dose).
Renshen San (Ginseng Powder)
Indicated for Qi stagnation in the chest and diaphragm, deficiency-cold of the Spleen and Stomach, undigested food, and lackluster complexion.
Renshen (Ginseng Root, 1 liang, radix head removed), Chifuling (Red Poria Cocos, 1 liang), Baizhu (Atractylodes Macrocephala Rhizome, 1 liang), Maiya (Fried Malt, 1 fen, stir-fried until slightly yellow), Helilepi (Pericarpium Chebulae, 1 liang), Suohe (Cardamom Seed), Fuzi (Prepared Aconite Lateral Root, cracked, coarse skin and navel removed) (Pulverize above ingredients, mix with jujube flesh to make pills).
Helile Wan (Chebula Pill)
Indicated for Geqi (Diaphragmatic Qi stagnation), chest and heart oppression, inability to swallow food, and indigestion.
Helilepi (Pericarpium Chebulae, 1.5 liang), Binglang (Areca Seed, 1 liang), Guixin (Cinnamon Bark Center, 1 liang), Gancao (Licorice Root, half liang, honey-fried until slightly red and cut), Muxiang (Vladimiria Root, 1 liang), Baizhu (Atractylodes Macrocephala Rhizome) (Pulverize, mix with jujube flesh to make pills).
Shenqu Wan (Saccharomyces Pill, from Shenghui Fang)
Indicated for Geqi (Diaphragmatic Qi stagnation), inability to take down food, and inability to digest.
Shenqu (Medicated Leaven, 4 liang, stir-fried until slightly yellow), Maiya (Fried Malt, 4 liang, stir-fried until slightly yellow), Houpo (Magnolia Bark, 2 liang, coarse skin removed, stir-fried with ginger juice until fragrant and cooked), Guixin (Cinnamon Bark Center, 1 liang) (Pulverize, mix with refined honey to make pills).
Sutang San (Perilla Decoction Powder)
Indicated for discomfort in the chest due to Qi, indigestion of wine and food, general discomfort from diet, suitable for treating the Spleen's origin, and all types of deficiency-related stagnation.
Roudoukou (Nutmeg), Dingxiang (Clove), Chenxiang (Agarwood), Sharen (Amomum Fruit) (1 fen each), Jingsanleng (Zedoary Rhizome), Peng'ezhu (Curcuma Zedoaria Rhizome, burned to retain nature, 1 liang each) (Pulverize above, mix with Wumei [Mume Fruit] flesh to make pills).
Fuzi Wan (Aconite Pill, from Shengji Zonglu)
Indicated for Geqi (Diaphragmatic Qi stagnation), undigested retained food, dispersing cold pathogens, and warming the Spleen and Stomach.
Dansha (Cinnabar, ground fine like powder, reserve half for coating), Fuzi (Prepared Aconite Lateral Root, cracked, coarse skin and navel removed, 1 liang each), Binglang (Areca Seed, crushed, half liang), Xingren (Apricot Kernel, 2 liang, 18 grains, coated with Dansha).
Yangwei Wan (Stomach-Nourishing Pill, from Shengji Zonglu)
Indicated for Geqi (Diaphragmatic Qi stagnation) and undigested retained food.
Dingxiang (Clove, half jin), Baizhu (Atractylodes Macrocephala Rhizome), Renshen (Ginseng Root) (11 liang each), Houpo (Magnolia Bark, peeled and cut into small pieces, 1 jin), Shengjiang (Fresh Ginger, 5 jin, use natural juice) (Boil in a silver vessel, make into pills).
Shawan (Cinnabar Pill, from Shengji Zonglu)
Indicated for Geqi (Diaphragmatic Qi stagnation), undigested retained food, resolving stagnation, and promoting appetite.
Shanyu (Cornus Fruit), Muxiang (Vladimiria Root), Roudoukou (Nutmeg, husk removed), Binglang (Areca Seed, crushed, half liang each), Sharen (Amomum Fruit, 1 liang, ground, dissolved in one sheng of fermented grain water to remove sand and mud, boiled until dry) (Make into pills).