郁脉多沉伏,或结促,或沉涩。郁在肝肾见于左,郁在心脾见于右。气血食积痰饮,一有留滞,脉必止涩,
但须有神,有神有胃气也。郁脉虽沉伏结促,有气可散,气通则和。若牢革弦不和,正气先伤,无气可散,即
调补难效,况误行耗气药乎!所以郁症得弦强脉者,多成虚损。(《医通》)
〔通治〕越鞠丸 见本卷诸气。
〔诸郁〕六郁丸 香附(二钱) 橘红 苍术 抚芎 半夏(各一钱) 赤苓 山栀(各七分) 炙草
砂仁(各五分) 姜(三片) 气加木香、乌药、紫苏、砂仁。湿加薏苡、白术。热加黄芩,倍山栀。痰加南星、
枳壳。血加红花、丹皮。食加山楂、神曲、麦芽。
〔精滑〕固阴煎 见二卷脱。
〔潮热〕逍遥散 见一卷火。
〔失血〕归脾汤 见二卷劳瘵。
〔食少〕七福饮 参 地(各三钱) 当归 枣仁(各二钱) 白术(钱半) 炙草 远志(各五分)
〔悲郁〕甘麦大枣汤 甘草 小麦 大枣
〔惊狂〕清心温胆汤 陈 夏 苓 草 竹茹 枳实 姜 参术 归 芍 黄连 麦冬 远志
菖蒲 香附
〔怒郁〕解肝煎 见本卷诸气。
〔伤肝〕化肝煎 见二卷血。
〔恐郁〕八味丸 见一卷中风。
〔气郁〕七气汤 见二卷咳嗽。
〔豁痰〕七圣汤 半夏 黄连 白蔻 人参 茯苓 竹茹 生姜(二片)
〔血郁〕四物化郁汤 地 芍 归 芎 桃仁 红花 香附 青黛
〔气郁〕温胆汤 见一卷温。
〔伤络〕金铃子散 金铃子 延胡索(各一两) 每服三钱,酒调下。
〔营损〕人参养营汤 见二卷劳瘵。
〔吞酸〕左金丸 黄连 吴萸
〔胃郁〕金匮麦门冬汤 见一卷燥。
〔散火〕火郁汤 见一卷火。
〔湿郁〕除湿汤 茅术(四钱) 防风(二钱) 茯苓 白术 白芍(各一钱) 姜 枣
〔湿郁〕平胃散 见一卷湿。
〔痰郁〕润下丸 芩 连 星 草(各一两) 半夏(二两) 橘红(八两) 用盐五钱,水化,浸橘红煮干,
焙,共研,蒸饼为丸。
〔消痰〕二陈汤 陈 夏 苓 草 姜
〔食郁〕保和丸 见二卷痰饮。
〔气滞〕沉香降气散 沉香(二钱八分) 砂仁(七钱半) 香附(六两二钱半) 炙草(五钱半) 每服二钱,
姜汤下。
〔妇郁〕半夏浓朴汤 即七气汤。
〔治木〕达郁汤 升麻 柴胡 川芎 香附 桑皮 橘叶 蒺藜
〔治火〕火郁汤 见本卷诸气。
〔治火〕发郁汤 见一卷火。
〔治湿〕湿郁汤 术 朴 苓 夏 芎 羌 独 草 苍术 香附 姜
〔治土〕夺郁汤 藿香 苍术 香附 陈皮 砂仁 草果 苏梗 省头草 姜
〔治痰〕痰郁汤 杏 蒌 枳 陈 苓 草 香附 浮石 苏子
〔治金〕泄郁汤 紫菀 贝母 桔梗 沙参 香附 砂仁 白蒺藜
〔治食〕食郁汤 神曲 枳壳 香附 砂仁 栀 朴 芎 陈 草
〔治水〕折郁汤 白术 茯苓 猪苓 泽泻 肉桂 丁香 木通 白蔻仁
〔治血〕血郁汤 见本卷诸气。
郁证的脉象多表现为沉伏,或出现结脉、促脉,或呈现沉涩之象。郁证若涉及肝肾,脉象多见于左手;若涉及心脾,脉象多见于右手。无论是气滞、血瘀、食积还是痰饮,只要体内有留滞之物,脉象必然出现止涩之感,但关键在于脉中须有神气,所谓“有神”即指脉中有胃气。虽然郁证的脉象多为沉伏、结促,但只要正气尚存,即可通过行气散郁来治疗,气机通畅则气血调和。如果脉象表现为牢、革、弦且不和,说明正气已经先受损耗,此时已无气可散,即便采用调补之法也难以见效,更何况误用耗伤正气的药物呢!因此,郁证患者若出现弦强之脉,大多会发展为虚损重症。(引自《医通》)
〔各种郁证〕六郁丸:香附二钱,橘红、苍术、抚芎、半夏各一钱,赤茯苓、山栀各七分,炙甘草、砂仁各五分,生姜三片。若属气郁,加木香、乌药、紫苏、砂仁;若属湿郁,加薏苡仁、白术;若属热郁,加黄芩,并加倍使用山栀;若属痰郁,加南星、枳壳;若属血郁,加红花、丹皮;若属食郁,加山楂、神曲、麦芽。
〔食欲不振〕七福饮:人参、熟地黄各三钱,当归、酸枣仁各二钱,白术一两半,炙甘草、远志各五分。
〔惊恐狂乱〕清心温胆汤:陈皮、半夏、茯苓、甘草、竹茹、枳实、生姜、人参、白术、当归、白芍、黄连、麦冬、远志、石菖蒲、香附。
〔豁除痰浊〕七圣汤:半夏、黄连、白蔻仁、人参、茯苓、竹茹、生姜两片。
〔血郁〕四物化郁汤:熟地黄、白芍、当归、川芎、桃仁、红花、香附、青黛。
〔络脉损伤〕金铃子散:金铃子、延胡索各一两。每次服用三钱,用酒调服。
〔湿郁〕除湿汤:茅术四钱,防风二钱,茯苓、白术、白芍各一钱,生姜、大枣。
〔痰郁〕润下丸:黄芩、黄连、天南星、甘草各一两,半夏二两,橘红八两。用盐五钱,加水化开,浸泡橘红至水干,焙干后共同研细,用蒸饼为丸。
〔气滞〕沉香降气散:沉香二钱八分,砂仁七钱半,香附六两二钱半,炙甘草五钱半。每次服用二钱,用姜汤送服。
〔疏泄肝木〕达郁汤:升麻、柴胡、川芎、香附、桑白皮、橘叶、蒺藜。
〔清泻火邪〕发郁汤(见一卷火证章节)。
〔祛除湿邪〕湿郁汤:白术、厚朴、茯苓、半夏、川芎、羌活、独活、甘草、苍术、香附、生姜。
〔调理脾胃〕夺郁汤:藿香、苍术、香附、陈皮、砂仁、草果、苏梗、省头草、生姜。
〔化解痰浊〕痰郁汤:杏仁、瓜蒌、枳壳、陈皮、茯苓、甘草、香附、海浮石、苏子。
〔宣泄肺气〕泄郁汤:紫菀、贝母、桔梗、沙参、香附、砂仁、白蒺藜。
〔消导食积〕食郁汤:神曲、枳壳、香附、砂仁、栀子、厚朴、川芎、陈皮、甘草。
The pulse in cases of depression (Yu syndrome) is mostly deep and hidden, or presents as knotted (Jie), hurried (Cu), or deep and choppy. Depression involving the Liver and Kidneys manifests on the left side of the pulse; depression involving the Heart and Spleen manifests on the right side. Whether due to Qi stagnation, Blood stasis, Food retention, or Phlegm-fluids, if there is any stagnation within, the pulse will inevitably exhibit a stopping and choppy quality. However, it is essential that the pulse possesses "Shen" (Spirit/Vitality), which indicates the presence of Stomach Qi. Although the pulse in depression may be deep, hidden, knotted, or hurried, as long as Qi is present, it can be dispersed; once Qi flows freely, harmony is restored. If the pulse is firm, leathery, wiry, and discordant, it signifies that the Righteous Qi has been damaged first. In such cases, there is no Qi left to disperse, and even tonification and regulation are difficult to achieve efficacy, let alone the misuse of drugs that consume Qi! Therefore, patients with depression presenting a wiry and strong pulse often develop into deficiency consumptive diseases. (From *Yi Tong*)
[General Treatment] Yueju Wan (See Chapter on Various Qi Disorders in this volume).
[Various Depressions] Liuyu Wan: Xiangfu (Cyperus Rhizome) 2 qian, Juhong (Tangerine Peel) 1 qian, Cangzhu (Atractylodis Rhizoma) 1 qian, Fuxiong (Ligusticum Chuanxiong Rhizome) 1 qian, Banxia (Pinelliae Rhizoma) 1 qian, Chiling (Poria) 0.7 qian, Shanzhi (Gardeniae Fructus) 0.7 qian, Zhigancao (Prepared Licorice Root) 0.5 qian, Sharen (Amomi Fructus Rotundus) 0.5 qian, Jiang (Zingiberis Rhizoma Recens) 3 slices. For Qi depression, add Muxiang (Aucklandiae Radix), Wuyao (Linderae Radix), Zisu (Perillae Folium), and Sharen. For Dampness depression, add Yiyiren (Coicis Semen) and Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma). For Heat depression, add Huangqin (Scutellariae Radix) and double the dosage of Shanzhi. For Phlegm depression, add Nanting (Arisaematis Rhizoma Preparatum) and Zhike (Aurantii Fructus Immaturus). For Blood depression, add Honghua (Carthami Flos) and Danpi (Moutan Cortex). For Food depression, add Shanzha (Crataegi Fructus), Shenqu (Massae Fermentatae Medicamentosa), and Maiya (Hordei Fructus Germinatus).
[Nocturnal Emission/Spermatorrhea] Guyin Jian (See Chapter on Collapse in Volume 2).
[Tidal Fever] Xiaoyao San (See Chapter on Fire in Volume 1).
[Blood Loss] Guipi Tang (See Chapter on Laozai in Volume 2).
[Poor Appetite] Qifu Yin: Renshen (Ginseng Radix et Rhizoma) 3 qian, Di (Rehmanniae Radix Preparata) 3 qian, Danggui (Angelicae Sinensis Radix) 2 qian, Zaoren (Ziziphi Spinosae Semen) 2 qian, Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma) 1.5 qian, Zhigancao (Prepared Licorice Root) 0.5 qian, Yuanzhi (Polygalae Radix) 0.5 qian.
[Sorrowful Depression] Ganmai Dazao Tang: Gancao (Licorice Root), XiaoMai (Tritici Fructus), Dazao (Jujubae Fructus).
[Startled Delirium] Qingxin Wendan Tang: Chenpi (Citri Reticulatae Pericarpium), Banxia (Pinelliae Rhizoma), Ling (Poria), Cao (Licorice Root), Zhuru (Bambusae Caulis in Taenia), Zhishi (Aurantii Fructus Immaturus), Jiang (Zingiberis Rhizoma Recens), Renshen (Ginseng Radix et Rhizoma), Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma), Danggui (Angelicae Sinensis Radix), Shaobai (Paeoniae Radix Alba), Huanglian (Coptidis Rhizoma), Maidong (Ophiopogonis Radix), Yuanzhi (Polygalae Radix), Changpu (Acori Tatarinowii Rhizoma), Xiangfu (Cyperus Rhizome).
[Angry Depression] Jiegan Jian (See Chapter on Various Qi Disorders in this volume).
[Liver Injury] Huagan Jian (See Chapter on Blood in Volume 2).
[Fearful Depression] Bawei Wan (See Chapter on Stroke in Volume 1).
[Qi Depression] Qi Qi Tang (See Chapter on Cough in Volume 2).
[Expelling Phlegm] Qisheng Tang: Banxia (Pinelliae Rhizoma), Huanglian (Coptidis Rhizoma), Baikouren (Amomi Fructus Rotundus), Renshen (Ginseng Radix et Rhizoma), Fuling (Poria), Zhuru (Bambusae Caulis in Taenia), Shengjiang (Zingiberis Rhizoma Recens) 2 slices.
[Blood Depression] Siwu Huayu Tang: Di (Rehmanniae Radix Preparata), Shaoyao (Paeoniae Radix Alba), Danggui (Angelicae Sinensis Radix), Xiong (Chuanxiong Rhizome), Tao Ren (Persicae Semen), Honghua (Carthami Flos), Xiangfu (Cyperus Rhizome), Qingdai (Indigo Naturalis).
[Qi Depression] Wendan Tang (See Chapter on Warmth in Volume 1).
[Collateral Injury] Jinlingzi San: Jinlingzi (Meliae Fructus), Yanhusuo (Corydalis Rhizoma) each 1 liang. Take 3 qian per dose, mixed with wine.
[Nutritive Qi Damage] Renshen Yangying Tang (See Chapter on Laozai in Volume 2).
[Acid Regurgitation] Zuojin Wan: Huanglian (Coptidis Rhizoma), Wu Zhu Yu (Evodiae Fructus).
[Stomach Depression] Jingui Maimendong Tang (See Chapter on Dryness in Volume 1).
[Dispersing Fire] Huoyu Tang (See Chapter on Fire in Volume 1).
[Dampness Depression] Chushi Tang: Maozhu (Atractylodis Rhizoma) 4 qian, Fangfeng (Saposhnikoviae Radix) 2 qian, Fuling (Poria), Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma), Shaoyao (Paeoniae Radix Alba) each 1 qian, Jiang (Zingiberis Rhizoma Recens), Zao (Jujubae Fructus).
[Dampness Depression] Pingwei San (See Chapter on Dampness in Volume 1).
[Phlegm Depression] Runxia Wan: Qin (Scutellariae Radix), Lian (Coptidis Rhizoma), Xing (Arisaematis Rhizoma Preparatum), Cao (Licorice Root) each 1 liang, Banxia (Pinelliae Rhizoma) 2 liang, Juhong (Tangerine Peel) 8 liang. Use 5 qian of salt dissolved in water to soak the Juhong until dry, then dry by baking, grind together, and form pills using steamed bread dough.
[Eliminating Phlegm] Erchen Tang: Chenpi (Citri Reticulatae Pericarpium), Banxia (Pinelliae Rhizoma), Ling (Poria), Cao (Licorice Root), Jiang (Zingiberis Rhizoma Recens).
[Food Depression] Baohe Wan (See Chapter on Phlegm-Fluids in Volume 2).
[Qi Stagnation] Chenxiang Jiangqi San: Chenxiang (Aquilariae Lignum Resinatum) 2.8 qian, Sharen (Amomi Fructus Rotundus) 7.5 qian, Xiangfu (Cyperus Rhizome) 6.25 liang, Zhigancao (Prepared Licorice Root) 5.5 qian. Take 2 qian per dose, washed down with Ginger Decoction.
[Women's Depression] Banxia Houpo Tang, which is Qi Qi Tang.
[Regulating Wood] Dayu Tang: Shengma (Cimicifugae Rhizoma), Chaihu (Bupleuri Radix), Chuanxiong (Chuanxiong Rhizome), Xiangfu (Cyperus Rhizome), Sangpi (Mori Cortex), Jiuye (Citri Reticulatae Pericarpium Viride), Jili (Tribuli Fructus).
[Clearing Fire] Huoyu Tang (See Chapter on Various Qi Disorders in this volume).
[Clearing Fire] Fayu Tang (See Chapter on Fire in Volume 1).
[Resolving Dampness] Shiyu Tang: Zhu (Atractylodis Rhizoma), Po (Magnoliae Officinalis Cortex), Ling (Poria), Xia (Pinelliae Rhizoma), Xiong (Chuanxiong Rhizome), Qiang (Notopterygii Rhizoma et Radix), Du (Saussureae Radix), Cao (Licorice Root), Cangzhu (Atractylodis Rhizoma), Xiangfu (Cyperus Rhizome), Jiang (Zingiberis Rhizoma Recens).
[Regulating Earth] Duoyu Tang: Huoxiang (Agastaches Herba), Cangzhu (Atractylodis Rhizoma), Xiangfu (Cyperus Rhizome), Chenpi (Citri Reticulatae Pericarpium), Sharen (Amomi Fructus Rotundus), Caoguo (Tsaoko Fructus), Sugeng (Perillae Caulis), Shentoucao (Agastaches Herba), Jiang (Zingiberis Rhizoma Recens).
[Resolving Phlegm] Tanyu Tang: Xing (Armeniacae Semen Amarum), Lou (Trichosanthis Fructus), Zhi (Aurantii Fructus Immaturus), Chen (Citri Reticulatae Pericarpium), Ling (Poria), Cao (Licorice Root), Xiangfu (Cyperus Rhizome), Fushi (Pumex), Suzi (Perillae Fructus).
[Draining Metal] Xieyu Tang: Ziwan (Asternatis Herba), Beimu (Fritillariae Bulbus), Jiegeng (Platycodonis Radix), Shashen (Glehniae Radix), Xiangfu (Cyperus Rhizome), Sharen (Amomi Fructus Rotundus), Baijili (Tribuli Fructus).
[Resolving Food] Shiyu Tang: Shenqu (Massae Fermentatae Medicamentosa), Zhike (Aurantii Fructus Immaturus), Xiangfu (Cyperus Rhizome), Sharen (Amomi Fructus Rotundus), Zhi (Gardeniae Fructus), Po (Magnoliae Officinalis Cortex), Xiong (Chuanxiong Rhizome), Chen (Citri Reticulatae Pericarpium), Cao (Licorice Root).
[Resolving Water] Zheyu Tang: Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma), Fuling (Poria), Zhuling (Polyporus), Zexie (Alismatis Rhizoma), Rougui (Cinnamomi Cortex), Dingxiang (Eugenii Flos), Mutong (Akebiae Caulis), Baikouren (Amomi Fructus Rotundus).
[Resolving Blood] Xueyu Tang (See Chapter on Various Qi Disorders in this volume).