脉伏或微涩者霍乱。(《医通》)脉代者霍乱,代而乱者亦霍乱。(《医鉴》)气口脉滑,乃膈间有宿食,
虽吐,当更以盐汤探吐,吐尽用和中药。脉浮洪可救,微迟不语气少,难治。(《得效》)脉微涩,或代散,
或伏,或结促,不可便断为死,脉乱故也。(《正传》)转筋入腹,四肢逆冷,气欲绝,脉洪大,可治。脉微
而舌卷囊缩,不治。(《纲目》)干霍乱吐泻不得,胸腹胀硬,面唇青黑,手足冷过腕膝,六脉伏绝,气喘急,
舌短囊缩者死。(《回春》)
〔通治〕藿香散 藿香 苍术 陈 朴 苓 夏
〔通治〕回生散 藿香 广皮(各五钱)
〔胀呕〕平胃散 术 朴 陈 草
〔气逆〕神香散 丁香 白蔻
〔寒湿〕和胃饮 姜 朴 陈 草
〔利湿〕五苓散 见一卷温。
〔感凉〕胃苓汤 见一卷中风。
〔痰呕〕二陈汤 陈 夏 苓 草
〔调气〕丁香散 丁香(五分) 藿香 枇杷叶(各二钱) 姜(一片)
〔感寒〕藿香正气散 见一卷中风。
〔生冷〕六和汤 见一卷暑。
〔伤暑〕黄连香薷饮 见一卷中风。
〔伤暑〕五物香薷饮 见一卷中风。
〔暑湿〕二香散 见一卷中风。
〔伤湿〕除湿汤 见一卷中风。
〔转筋〕木瓜汤 木瓜(二钱) 茴香(六分) 茱萸(钱半) 甘草(三分) 姜(五片)
〔腹痛〕木瓜建中汤 桂 芍(各钱半) 草(一钱) 饴糖(二匙) 姜 枣加木瓜二钱半、柴胡一钱。
〔食滞〕香砂枳术丸 木香 砂仁 枳壳 白术
〔情郁〕七气汤 见二卷咳嗽。
〔阴盛〕理中汤 见一卷中风。
〔厥冷〕四逆汤 见一卷暑。
〔脉微〕浆水散 见一卷暑。
〔泄湿〕天水散 见一卷温。
〔烦渴〕麦门冬汤 麦冬(二钱) 陈 夏 术 苓(各一钱) 小麦(半合) 参 草(各五分) 乌梅(一
个)
姜(三片)
〔虚烦〕参胡三白汤 人参(五分) 苓 术 归 芍 陈 麦 柴栀 草(各八分) 五味(三分)
乌梅(一个)
〔散滞〕排气饮 见三卷积聚。
〔溺涩〕冬葵子汤 冬葵子 滑石 香薷(各二两) 木瓜(一枚) 每服五钱。
〔便秘〕浓朴汤 浓朴 枳壳 良姜 槟榔 朴硝(各七钱五分) 大黄(二两) 每服三钱。
〔脾虚〕藿香安胃散 藿香 人参 陈皮(各一钱) 丁香(五分) 姜(十片)
脉象伏匿或微涩的,是霍乱。(《医宗必读》)脉象代止的,是霍乱;脉象既代又乱的,也是霍乱。(《医鉴》)气口脉滑,说明胸膈间有积存的食物,虽然呕吐,仍应用盐汤催吐,待吐尽后使用调和脾胃的药物。脉象浮洪的可以救治,脉象微迟且气息微弱、言语无力的,难以治疗。(《证治准绳·附效方》)脉象微涩,或出现代脉、散脉、伏脉、结脉、促脉,不可立即断定为死证,这是因为霍乱病中脉象本身就会紊乱的缘故。(《医学正传》)转筋(小腿腓肠肌痉挛)向上牵引至腹部,四肢逆冷,气息将绝,但脉象洪大的,可以治疗。若脉象微细且舌体卷缩、阴囊收缩的,无法治疗。(《本草纲目》)干霍乱(指欲吐不得吐,欲泻不得泻者),表现为上吐下泻均不能进行,胸部和腹部胀满坚硬,面部和嘴唇青黑,手足冰冷超过手腕和膝盖,六部脉象伏匿消失,气喘急促,舌体短缩、阴囊收缩的,为死证。(《薛氏医案·回春》)
〔通用治疗〕藿香散:藿香、苍术、厚朴、茯苓、半夏。
〔通用治疗〕回生散:藿香、广陈皮(各五钱)。
〔腹胀呕吐〕平胃散:苍术、厚朴、陈皮、甘草。
〔气机上逆〕神香散:丁香、白豆蔻。
〔寒湿证〕和胃饮:生姜、厚朴、陈皮、甘草。
〔利湿〕五苓散:见第一卷温病篇。
〔感受凉邪〕胃苓汤:见第一卷中风篇。
〔痰饮呕吐〕二陈汤:陈皮、半夏、茯苓、甘草。
〔调理气机〕丁香散:丁香(五分)、藿香、枇杷叶(各二钱)、生姜(一片)。
〔感受寒邪〕藿香正气散:见第一卷中风篇。
〔生冷饮食所伤〕六和汤:见第一卷暑病篇。
〔伤暑〕黄连香薷饮:见第一卷中风篇。
〔伤暑〕五物香薷饮:见第一卷中风篇。
〔暑湿证〕二香散:见第一卷中风篇。
〔伤湿〕除湿汤:见第一卷中风篇。
〔转筋〕木瓜汤:木瓜(二钱)、小茴香(六分)、吴茱萸(一钱半)、甘草(三分)、生姜(五片)。
〔腹痛〕木瓜建中汤:桂枝、白芍(各一钱半)、甘草(一钱)、饴糖(两匙)、生姜、大枣,另加木瓜二钱半、柴胡一钱。
〔食积停滞〕香砂枳术丸:木香、砂仁、枳壳、白术。
〔情志郁结〕七气汤:见第二卷咳嗽篇。
〔阴寒内盛〕理中汤:见第一卷中风篇。
〔四肢厥冷〕四逆汤:见第一卷暑病篇。
〔脉微〕浆水散:见第一卷暑病篇。
〔泄湿〕天水散:见第一卷温病篇。
〔烦渴〕麦门冬汤:麦冬(二钱)、陈皮、半夏、白术、茯苓(各一钱)、小麦(半合)、人参、甘草(各五分)、乌梅(一个)、生姜(三片)。
〔虚烦〕参胡三白汤:人参(五分)、茯苓、白术、当归、白芍、陈皮、麦冬、柴胡、栀子、甘草(各八分)、五味子(三分)、乌梅(一个)。
〔行气散滞〕排气饮:见第三卷积聚篇。
〔小便涩痛〕冬葵子汤:冬葵子、滑石、香薷(各二两)、木瓜(一枚)。每服五钱。
〔便秘〕浓朴汤:厚朴、枳壳、良姜、槟榔、朴硝(各七钱五分)、大黄(二两)。每服三钱。
〔脾虚〕藿香安胃散:藿香、人参、陈皮(各一钱)、丁香(五分)、生姜(十片)。
Pulse deep (Fu) or faint and choppy (Wei Se) indicates Huoluan (cholera-like disease with sudden vomiting and diarrhea). (*Yitong*) Pulse intermittent (Dai) indicates Huoluan; pulse that is both intermittent and chaotic also indicates Huoluan. (*Yijian*) Slippery pulse at the Qi Kou (radial artery position for assessing lung/stomach qi) indicates retained food in the diaphragm/chest. Although vomiting occurs, salt water should be used to induce further vomiting. After emptying the stomach, use harmonizing formulas. Floating and surging pulse indicates a treatable condition; faint and slow pulse with shortness of breath and weak voice indicates a difficult-to-treat condition. (*Defu*) Faint and choppy pulse, or intermittent, scattered, deep, knotted, or rapid-irregular pulse, should not immediately be judged as fatal, because the pulse is naturally chaotic in this disease. (*Zhengchuan*) Muscle twitching (Zhuojin/calf cramp) extending into the abdomen, cold limbs, impending collapse of vital energy, yet with a surging pulse, is treatable. If the pulse is faint with tongue retraction and testicular contraction, it is untreatable. (*Gangmu*) Dry Huoluan (where vomiting and diarrhea are obstructed), characterized by inability to vomit or defecate, chest and abdominal distension and hardness, cyanosis of the face and lips, cold hands and feet extending beyond wrists and knees, absence of pulse in all six positions,急喘 (rapid breathing), tongue shortening, and testicular contraction, is a death sign. (*Huichun*)
[General Treatment] Huoxiang San: Huoxiang (Agastache Herba), Cangzhu (Atractylodis Rhizoma), Chenpi (Citri Reticulatae Pericarpium), Ling (Poria), Xia (Pinelliae Rhizoma).
[General Treatment] Huisheng San: Huoxiang (Agastache Herba), Guangpi (Citri Reticulatae Pericarpium) (each 5 qian).
[Distension and Vomiting] Pingwei San: Zhu (Atractylodis Rhizoma), Pu (Magnoliae Officinalis Cortex), Chen (Citri Reticulatae Pericarpium), Cao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma).
[Qi Rebellion] Shenxiang San: Dingxiang (Caryophylli Flos), Baikou (Amomi Fructus Rotundus).
[Cold-Damp] Hewei Yin: Jiang (Zingiberis Rhizoma), Pu (Magnoliae Officinalis Cortex), Chen (Citri Reticulatae Pericarpium), Cao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma).
[Draining Dampness] Wuling San: See Vol. 1, Warm Diseases.
[Cool Pathogen] Weiling Tang: See Vol. 1, Wind-Stroke.
[Phlegm-Vomiting] Erchen Tang: Chen (Citri Reticulatae Pericarpium), Xia (Pinelliae Rhizoma), Ling (Poria), Cao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma).
[Regulating Qi] Dingxiang San: Dingxiang (Caryophylli Flos) (5 fen), Huoxiang (Agastache Herba), Pipaye (Loquat Leaf) (each 2 qian), Jiang (Zingiberis Rhizoma) (1 slice).
[Cold Pathogen] Huoxiang Zhengqi San: See Vol. 1, Wind-Stroke.
[Raw/Cold Food Injury] Liuhe Tang: See Vol. 1, Summerheat.
[Summerheat Injury] Huanglian Xiangru Yin: See Vol. 1, Wind-Stroke.
[Summerheat Injury] Wuwu Xiangru Yin: See Vol. 1, Wind-Stroke.
[Summerheat-Damp] Erxiang San: See Vol. 1, Wind-Stroke.
[Dampness Injury] Chushi Tang: See Vol. 1, Wind-Stroke.
[Cramping] Mugua Tang: Mugua (Chaenomelis Fructus) (2 qian), Huixiang (Foeniculi Fructus) (6 fen), Zhuyu (Evodiae Fructus) (1.5 qian), Cao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma) (3 fen), Jiang (Zingiberis Rhizoma) (5 slices).
[Abdominal Pain] Mugua Jianzhong Tang: Gui (Cinnamomi Ramulus), Shao (Paeoniae Radix Alba) (each 1.5 qian), Cao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma) (1 qian), Yitang (Maltose), Jiang (Zingiberis Rhizoma), Zao (Jujubae Fructus), plus Mugua (Chaenomelis Fructus) 2.5 qian, Chaihu (Bupleuri Radix) 1 qian.
[Food Stagnation] Xiangsha Zhizhu Wan: Muxiang (Aucklandiae Radix), Sharen (Amomi Fructus), Zhike (Aurantii Fructus Immaturus), Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma).
[Emotional Depression] Qiqi Tang: See Vol. 2, Cough.
[Yin Excess] Lizhong Tang: See Vol. 1, Wind-Stroke.
[Jie Cold (Cold Limbs)] Sini Tang: See Vol. 1, Summerheat.
[Faint Pulse] Jiangshui San: See Vol. 1, Summerheat.
[Draining Dampness] Tianshui San: See Vol. 1, Warm Diseases.
[Irritability and Thirst] Maimendong Tang: Maimendong (Ophiopogonis Radix) (2 qian), Chen (Citri Reticulatae Pericarpium), Xia (Pinelliae Rhizoma), Zhu (Atractylodis Rhizoma), Ling (Poria) (each 1 qian), Xiaomai (Tritici Fructus) (0.5 he), Shen (Ginseng Radix), Cao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma) (each 5 fen), Wumei (Mume Fructus) (1 piece), Jiang (Zingiberis Rhizoma) (3 slices).
[Deficiency Irritability] Canhu Sanbai Tang: Renshen (Ginseng Radix) (5 fen), Ling (Poria), Zhu (Atractylodis Rhizoma), Gui (Angelicae Sinensis Radix), Shao (Paeoniae Radix Alba), Chen (Citri Reticulatae Pericarpium), Mai (Ophiopogonis Radix), Chai (Bupleuri Radix), Zhi (Gardeniae Fructus), Cao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma) (each 8 fen), Wuwei (Schisandrae Fructus) (3 fen), Wumei (Mume Fructus) (1 piece).
[Dispersing Stagnation] Paqi Yin: See Vol. 3, Accumulation.
[Difficult Urination] Dongkuizi Tang: Dongkuizi (Malvae Semen), Huashi (Talcum), Xiangru (Elsholtziae Herba) (each 2 liang), Mugua (Chaenomelis Fructus) (1 piece). Dosage: 5 qian per serving.
[Constipation] Nongpu Tang: Nongpu (Magnoliae Officinalis Cortex), Zhike (Aurantii Fructus Immaturus), Liangjiang (Alpiniae Officinarum Rhizoma), Binglang (Arecae Semen), Poxiao (Natrii Sulfas) (each 7.5 qian), Dahuang (Rhei Radix et Rhizoma) (2 liang). Dosage: 3 qian per serving.
[Spleen Deficiency] Huoxiang Angwei San: Huoxiang (Agastache Herba), Renshen (Ginseng Radix), Chenpi (Citri Reticulatae Pericarpium) (each 1 qian), Dingxiang (Caryophylli Flos) (5 fen), Jiang (Zingiberis Rhizoma) (10 slices).