论
《内经》曰∶新沐中风,则为首风。又曰∶首风之状,头面多汗恶风,当先风一曰则病甚,头痛不可以出内,至其
风曰则病少愈。东垣曰∶《金匮真言》论曰∶东风生于春,病在肝, 在颈项,故春气者病在头。又诸阳会于头面,如足
太阳之脉病冲头痛,足少阳之脉病头角颔痛。夫风从上受之,风寒伤上,邪从外入,客于经络,令人振寒,头痛身重恶
寒,治在风池、风府,调其阴阳,不足则补,有余则泻,汗之则愈,此伤寒头痛也。头痛耳鸣、九窍不利者,肠胃之所
生,乃气虚头痛也。心烦头痛者,病在膈中,过在手巨阳、少阴,乃湿热头痛也。如气上不下,头痛癫疾者,下虚上实
也,过在足少阴、巨阳,甚则入肾,寒湿头痛也。如头半寒痛者,先取手少阳、阳明,后取足少阳、阳明,此偏头痛也。
有真头痛者,甚则脑尽痛,手足寒至节者,死不治。有厥逆头痛者,所犯大寒内至骨髓,髓者以脑为主,脑逆故令头痛
齿亦痛也。凡头痛皆以风药治之者,总其大体而言之也。高巅之上,惟风可到,故味之薄者,阴中之阳,乃自地升天
者也。然亦有三阴三阳之异。故太阳头痛,恶风脉浮紧,川芎、羌活、独活、麻黄之类为主。少阳经头痛,脉弦细,往
来寒热,柴胡为主。阳明头痛,自汗发热恶寒,脉浮缓长实者,升麻、葛根、石膏、白芷为主。太阴头痛,必有痰体重,
或腹痛为痰癖,其脉沉缓,苍术、半夏、南星为主。少阴经头痛,三阴三阳经不流行,而足寒气逆为寒厥,其脉沉细,
麻黄、细辛、附子为主。厥阴头顶痛,或吐涎沫厥冷,其脉浮缓,吴茱萸汤主之。血虚头痛,川归、川芎为主。气虚头
痛,人参、黄 为主。气血俱虚头痛,调中益气汤少加川芎、蔓荆子、细辛、其效如神。白术半夏天麻汤,治痰厥头痛
药也。清空膏,乃风湿热头痛药也。羌活附子汤,治厥逆头痛药也。如湿气在头者,以苦药吐之,不可执方而治。先师
尝病头痛,发时面颊青黄,晕眩目不欲开,懒言,身体沉重,兀兀欲吐。洁古曰∶此厥阴、太阴合病,名曰风痰头痛,
以局方玉壶丸治之,更灸侠溪穴即愈。是知方者体也,法者用也,徒执体而不知用者弊,体用不失,可谓上工矣。学人
其可执一而不知变乎。
脉法
《内经》曰∶寸口脉中手短者,头痛也。
《脉经》曰∶阳弦则头痛。又曰∶寸口脉浮,中风发热头痛。
脉紧头痛,是伤寒邪。脉紧上寸口者,伤风头痛。
脉诀云∶头痛短涩应须死,浮滑风痰皆易除。
方法
丹溪曰∶头痛多主于痰,痛甚者火多,宜清痰降火。
劳役下虚之人,似伤寒发热汗出,两太阳穴痛甚,此相火自下冲上,宜补中益气汤加川芎、当归,甚者加知母、蔓
荆子、细辛。
诸经气滞,亦作头痛,宜分经理气治之。
偏头风,在右属痰属热,痰用苍术、半夏,热用酒制片黄芩;在左属风及血虚,风用荆芥、薄荷(或云荆芥、薄荷
是头痛要药,宜详证加用),血虚用芎、归、芍药、酒黄柏。诸家不分所属,故药多不效。少阳偏头痛者,多大便秘,或
可下之。
一方 治风湿热头痛神效。
片芩(一两,酒制炒) 苍术 羌活 防风(各五钱) 苍耳子(三钱) 细辛(二钱)
上为细末,以生姜一片擂细,和药末三钱捣匀,茶清调下。一方有生甘草、酒连、川芎、炒半夏曲,无防风、细辛。
一方 治少年强壮人,气实有痰,或头晕而重痛,立效。
大黄(酒拌炒干,再拌三次)
上为细末,茶清调下三钱,立效。
一方 治眉梭骨痛,属风热与痰。
白芷 片芩(酒制炒)
上各等分,为细末,每服二钱,茶清调下。
选奇汤(局方) 治眉骨痛不可忍,神效。
羌活 防风(各三钱) 甘草(一钱,夏生,冬炒) 酒片芩(一钱半,冬不用,热甚者冬亦炒用)
上细切,作一服,水一盏半,煎至一盏,食后服。
又方(局方)因风寒,眉骨痛不止者。
川乌 草乌(各一钱,以上二味俱用童便浸二宿炒用) 细辛 羌活 片芩(酒拌炒) 甘草(炙,各五分)
上为细末,分二服,茶清调下。
清空膏(东垣) 治偏正头痛,年深久不愈者。善疗风湿热头痛,上壅头目及脑痛不止者。除血虚头痛不治。
川芎(五钱) 柴胡(七钱) 黄连(酒炒) 防风(去芦) 羌活(各一两) 甘草(炙一两五钱) 片黄芩(三
两,切片,酒拌湿,一半炒,一半晒干)
上为细末,每服二钱,热盏内入茶清少许,汤调如膏,临卧抹口内,少用白汤送下。如苦头痛,每服加细辛二分。
如太阴脉缓有痰,名痰厥头痛,减羌活、防风、川芎、甘草,加半夏曲一两五钱。如偏正头痛服之不愈,减羌活、防风、
川芎一半,加柴胡一倍。如发热恶热而渴,此阳明头痛,只服白虎汤加香白芷,立愈。
半夏白术天麻汤(东垣) 治痰厥头痛,眼黑头旋,恶心烦闷,气促上喘,无力以言,心神颠倒,目不敢开,
如在风云中,头苦痛如裂,身重如山,四肢厥冷,不得安卧。
黄柏(一分半) 干姜(二分) 泽泻 白茯苓 天麻 黄 人参 苍术(各三分半) 神曲(炒) 白术(各
五分) 麦 面 半夏(汤泡,去皮脐) 橘红(各七分半)
上细切,共作一服,水二盏,加生姜三片,煎至一盏,去渣稍热服,食前,可一服而愈。此头痛苦甚,谓之足太阴
痰厥头痛,非半夏不能除。眼黑头旋,风虚内作,非天麻不能疗。黄 甘温,泻火补气,实表止汗。人参甘温泻火,补
中益气。二术俱苦甘温,除湿补中。泽泻、茯苓利小便,导湿。橘皮苦温,益气调中。神曲消食,荡胃中滞气。大麦 ,
宽中助脾。干姜辛热,以涤中寒。黄柏苦寒,酒洗以疗冬天少火在泉发躁也。
安神汤(东垣) 治头痛,头旋眼黑。
生甘草 炙甘草(各二分) 柴胡 升麻 生地黄(酒浸洗,各五分)
防风(二分半) 知母(酒浸,炒,五分) 黄柏(酒拌,炒) 羌活(各一钱) 黄 (一钱五分)
上细切,作一服,水二盏,煎至一盏半,加蔓荆子五分,川芎三分,再煎至一盏,去渣临卧稍热服。
彻清膏(东垣)
蔓荆子 细辛(各一钱) 薄荷叶 川芎(各三钱) 生甘草 炙甘草(各五钱) 本(一两)
上为细末,每服二钱,食后茶清调下。
川芎散(东垣) 治头目不清利。
川芎(五钱) 柴胡(七钱) 羌活 防风 本 生甘草 升麻(各一两) 炙甘草 生地黄(各一两半) 酒
黄莲(炒) 酒片芩(各三两)
上为细末,每服二钱,食后茶清调下。
白芷散(一名郁金散,东垣)治诸热,苦头痛。
郁金(一钱) 白芷 石膏(各二钱) 雄黄 芒硝 薄荷叶(各三钱)
上为细末,口含水,鼻内搐之。
羌活清空膏(东垣)
蔓荆子(一钱) 黄连(三钱) 羌活 防风 甘草(各四钱) 片芩(一两)
上为细末,每服一钱,茶清调下,食后或临卧服。
清上泻火汤(东垣)昔有人年少时气弱,常于气海、三里穴节次灸之,至年老成热厥头痛,虽冬天大寒,犹喜
寒风,风吹之头痛即愈,略来暖处或见烟火,其痛夏作,此灸之过也。
荆芥穗 川芎(各二分) 蔓荆子 当归身 苍术(各三分) 酒黄连 生地黄 本(各四分) 生甘草(二分)
升麻 防风(各三分半) 酒黄柏 炙甘草 黄 (各五分) 酒黄芩 酒知母(各七分) 羌活(八分) 柴胡(一
钱) 细辛(三分) 酒红花(少许)
上细切,作一服,水二盏,煎至一盏,去渣,食后稍热服。
细辛散(东垣) 治偏正头痛。
细辛 瓦松(各二分) 生黄芩 芍药(各三分半) 酒黄连 川芎(各五分) 黄芩(酒炒) 甘草(炙,各八
分) 柴胡(去芦,一钱)
上细切,作一服,水一盏半,煎至一盏,食后服。
羌活汤(东垣) 治风热壅盛,上攻头目昏眩。
甘草(炙,一分半) 泽泻(三分) 酒栝蒌根 白茯苓 酒黄柏(各四分) 柴胡(五分) 防风 酒黄芩 酒
黄连 羌活(各六分)
上细切,作一服,水二盏,煎至一盏,食后或临卧服。
一粒金(东垣) 治偏头风。
荜茇(一两半,以猪胆汁拌匀入胆内,悬挂阴干用) 玄胡索 青黛 白芷 川芎(各一两)
上为细末,无根水为丸,每用一丸,以无根水化开,搐鼻内,外以铜钱二、三文咬口内,出涎。
羌活附子汤(东垣) 治客寒犯脑痛,及齿亦痛,名曰脑风。
麻黄(不去节) 附子(炮) 防风 白芷 僵蚕 黄柏(各七分) 羌活 苍术(各五分) 升麻(二分) 黄
(三分) 甘草(二分) 佛耳草(三分无嗽不用)
上细切,作一服,水二盏,煎至一盏,去渣温服。
麻黄附子细辛汤(仲景方)治三阴三阳经不流行,而足寒气逆为寒厥头痛,其脉沉细。
麻黄 细辛(各六钱) 附子(一个,去皮脐,生用)
上细切,水三升三合,先煮麻黄令沸,减七合,掠去上沫,纳诸药,煎取一升,去渣分三服。
吴茱萸汤(活人) 治厥阴头项强痛,或吐痰沫厥冷,其脉浮缓。
吴茱萸(热水泡三、五次) 生姜(各五钱) 人参(二钱五分)
上细切,作一服,水二盏,大枣一枚,煎至一盏,去渣温服。
加味调中益气汤(东垣) 治气血俱虚头痛,其效如神。
陈皮 黄柏(酒炒,各三分) 升麻(去粗皮) 柴胡(去芦,各四分) 人参 甘草(炙) 苍术(各六分,米
泔浸) 黄 (一钱) 川芎(六分) 蔓荆子(三分,杵去皮) 细辛(二分)
上细切,作一服,水二盏,煎至一盏,去渣温服。一方有木香二分,无黄柏。如大便虚坐不得,或了而不了,腹中
逼迫,此血虚血涩也,加当归身五分。
愚按∶东垣谓此方治气血俱虚头痛,本方加当归一味,虽无以上证,亦恐不可缺也。
玉壶丸(局方) 治风湿头痛,亦治痰患。
雄黄(一钱,研飞) 南星(煨裂) 半夏(汤泡七次,去皮脐) 天麻(酒浸)白术(各二钱,去芦)
上为细末,姜汁浸,蒸饼为丸,每服二十丸,姜汤下。
川芎茶调散(局方) 治诸风上攻,头目昏痛,鼻塞声重。
薄荷(四两,去梗,用叶) 荆芥穗 川芎(各二两) 羌活 白芷 甘草(各一两,炙) 细辛(五钱) 防风
(二钱五分)
上为细末,每服二钱,食后茶清调下。
《医垒元戎》治三阳头痛方(罗太无方)
羌活 防风 荆芥穗 升麻(去黑皮及内朽) 葛根(去粗皮) 白芷 石膏(火 ) 柴胡(去芦) 川芎 芍
药(酒炒) 细辛 葱白(连须者)
上各等分,细切五钱,水二盏,煎至一盏,温服。
如圣饼子(河间) 治风寒伏留阴经,痰饮气厥头痛。
防风 天麻(各五钱) 南星 干姜 川芎 甘草(各一两) 半夏(五钱) 川乌(去皮脐,火炮,一两)
上为细末,蒸饼糊调,捻作饼子如钱样,每用五饼,同荆芥末细嚼,茶清送下。
川芎神功散(宝鉴) 治风热上攻头目,令人偏正头痛。
川芎 川乌(如上同制法) 白芷 南星(炮) 麻黄(各一钱,去节) 甘草(五分,炙)
上细切,作一服,加生姜三片,大枣一枚,水一盏半,煎至一盏,去渣食后温服。
芎辛散(三因) 治伤风寒生冷,及气虚痰厥,头痛如破,兼眩运呕吐。
附子(去皮脐,生用) 乌头(去皮,生用) 南星 干姜 甘草(炙) 川芎 细辛(各一钱)
上细切,作一服,加生姜五片,茶芽少许,水二盏,煎至一盏,去渣温服。
小芎辛汤(严氏)治风寒在脑,或感邪湿,头重而疼,眩运呕吐。
川芎(二钱) 细辛 白术(各一钱) 甘草(五分)
上细切,作一服,加生姜五片,茶芽少许,水煎服。
石膏散(宝鉴) 治阳明经头痛大效。
川芎 石膏 白芷(各等分)
上为细末,每服四钱,茶清调下。
三生丸(严氏)治痰厥头痛。
半夏 白附子 南星(各等分)
上为细末,生姜自然汁浸,蒸饼为丸,如绿豆大,每服四、五十丸,食后姜汤送下。
茯苓半夏汤 治风热痰逆,呕吐头痛。
半夏(二钱) 赤茯苓(一钱) 片黄芩 甘草 橘红(各五分)
上细切,作一服,加生姜三片,水一盏半,煎至一盏,温服。
(祖传方)
治头风热,痛不可忍者。
小川芎(一两) 白芷(五钱) 细茶芽(三钱) 荆芥穗(四钱) 片黄芩(二两,酒拌湿炒,再拌再炒,如此
三次,不可令焦) 薄荷叶(二钱五分)
上为细末,每服二钱,白汤或茶清调下。
又经验敷贴头风热痛。
朴硝 大黄(各等分)
上为细末,用深井底泥和,捏作饼子,贴两太阳穴,神验。
(丹溪活套)云∶凡治头风,必以二陈汤加川芎、白芷为主。如太阳经头痛,加羌活。少阳经,加柴胡、黄芩。阳
论
《黄帝内经》说:刚洗完头就受风,就会得首风。又说:首风的症状,是头面部多汗且怕风,在刮风前一天病情加重,头痛严重到不能出门或待在室内,到了刮风那天病情才会稍微减轻。李东垣说:《金匮真言》论述道:东风生于春季,病变在肝,表现在颈项,所以春季的邪气致病多在头部。另外,诸阳经都汇聚于头面,比如足太阳膀胱经发病时会出现冲逆性头痛,足少阳胆经发病时会出现头角和下巴疼痛。风邪从上部侵入,风寒损伤上部,邪气从外部进入,客居在经络中,使人战栗发冷、头痛、身体沉重、怕冷,治疗应在风池穴、风府穴进行,调和阴阳,虚证则补,实证则泻,发汗后即可痊愈,这是伤寒引起的头痛。如果头痛伴有耳鸣、九窍不通利,这是由肠胃功能失调产生的,属于气虚头痛。心烦且头痛的,病位在膈中,涉及手太阳小肠经和手少阴心经,属于湿热头痛。如果气机上逆不下行,导致头痛甚至癫疾,这是下虚上实的表现,涉及足少阴肾经和足太阳膀胱经,严重时病邪入肾,属于寒湿头痛。如果是半边头冷痛,先取用手少阳三焦经和手阳明大肠经的穴位,后取用足少阳胆经和足阳明胃经的穴位,这是偏头痛。有真头痛这种病,严重时脑部全部疼痛,手脚冰冷直到关节,这是死症,无法治愈。有厥逆头痛这种病,是因为遭受大寒,寒气深入骨髓,髓以脑为主,脑气逆乱所以引起头痛,牙齿也会痛。凡是说头痛都用风药治疗的,是从大体上来说的。高处的头顶,只有风药能到达,所以气味薄弱的药物,属于阴中之阳,是从地上升发到天的药物。然而也有三阴经和三阳经的区别。所以太阳经头痛,表现为怕风、脉浮紧,以川芎、羌活、独活、麻黄等药为主。少阳经头痛,脉弦细,往来寒热,以柴胡为主。阳明经头痛,自汗、发热、怕冷,脉浮缓而长实,以升麻、葛根、石膏、白芷为主。太阴经头痛,必定有痰湿、身体沉重,或者腹痛为痰癖,脉沉缓,以苍术、半夏、天南星为主。少阴经头痛,三阴三阳经气血不流通,脚部寒冷气逆为寒厥,脉沉细,以麻黄、细辛、附子为主。厥阴经头顶痛,或者吐涎沫、四肢厥冷,脉浮缓,用吴茱萸汤主治。血虚头痛,以当归、川芎为主。气虚头痛,以人参、黄芪为主。气血俱虚头痛,用调中益气汤少量加入川芎、蔓荆子、细辛,效果如神。白术半夏天麻汤,是治疗痰厥头痛的药物。清空膏,是治疗风湿热头痛的药物。羌活附子汤,是治疗厥逆头痛的药物。如果湿气在头部,用苦味药催吐,不可拘泥于固定方剂治疗。我的老师曾经患头痛,发作时面颊青黄,晕眩眼睛不想睁开,懒言,身体沉重,昏昏欲吐。洁古先生说:这是厥阴经和太阴经合病,名叫风痰头痛,用局方玉壶丸治疗,再灸侠溪穴即可痊愈。由此可知,方剂是体(本质/基础),法是运用(应用/变化),只执着于体而不知道用的弊端很大,体用不失衡,可以称为高明医生了。学习的人怎么能固执一端而不知道变通呢?
脉法
方法
朱丹溪说:头痛多主因于痰,痛得厉害的多数是火,应该清痰降火。
过度劳累、下元虚弱的人,像伤寒一样发热出汗,两侧太阳穴痛得很厉害,这是相火从下面冲上来,应该用补中益气汤加川芎、当归,严重的加知母、蔓荆子、细辛。
偏头风,右侧属于痰、属于热,痰用苍术、半夏,热用酒制的片黄芩;左侧属于风及血虚,风用荆芥、薄荷(有人说荆芥、薄荷是头痛的要药,应详细辨证后加用),血虚用川芎、当归、芍药、酒黄柏。各家不分所属经络,所以药效大多不好。少阳经偏头痛的,大多大便秘结,或者可以用攻下法。
一方 治疗风湿热头痛神效。
片芩(一两,酒制炒) 苍术 羌活 防风(各五钱) 苍耳子(三钱) 细辛(二钱)
以上研为细末,用生姜一片磨碎,与药末三钱捣匀,用茶汁调服。另一方有生甘草、酒黄连、川芎、炒半夏曲,没有防风、细辛。
一方 治疗少年强壮人,气实有痰,或者头晕而重痛,立竿见影。
大黄(酒拌炒干,再拌三次)
以上研为细末,用茶汁调服三钱,立效。
一方 治疗眉棱骨痛,属于风热与痰。
白芷 片芩(酒制炒)
以上各等分,研为细末,每次服二钱,用茶汁调服。
选奇汤(局方) 治疗眉骨痛难以忍受,神效。
羌活 防风(各三钱) 甘草(一钱,夏季生用,冬季炒用) 酒片芩(一钱半,冬季不用,热甚者在冬季也炒用)
以上切碎,作一服药,用水一盏半,煎至一盏,饭后服用。
又一方(局方) 因为风寒,眉骨痛不止者。
川乌 草乌(各一钱,以上两味都用童便浸泡两晚后炒用) 细辛 羌活 片芩(酒拌炒) 甘草(炙,各五分)
以上研为细末,分两次服用,用茶汁调服。
清空膏(东垣) 治疗偏正头痛,多年久治不愈者。善于治疗风湿热头痛,上壅头目及脑痛不止者。除了血虚头痛不治外。
川芎(五钱) 柴胡(七钱) 黄连(酒炒) 防风(去芦) 羌活(各一两) 甘草(炙一两五钱) 片黄芩(三两,切片,酒拌湿,一半炒,一半晒干)
以上研为细末,每次服二钱,在热盏内加入少许茶汁,用开水调成膏状,临睡前涂抹口腔内,少量用白开水送下。如果苦头痛,每次加细辛二分。
如果太阴脉缓且有痰,名叫痰厥头痛,减去羌活、防风、川芎、甘草,加半夏曲一两五钱。如果偏正头痛服用后不愈,减去羌活、防风、川芎的一半,加柴胡一倍。如果发热恶热而渴,这是阳明头痛,只服白虎汤加香白芷,立即痊愈。
半夏白术天麻汤(东垣) 治疗痰厥头痛,眼黑头旋,恶心烦闷,气促上喘,无力说话,心神颠倒,眼睛不敢睁开,像在风云中一样,头部痛苦得像裂开一样,身体沉重如山,四肢厥冷,不能安卧。
黄柏(一分半) 干姜(二分) 泽泻 白茯苓 天麻 黄芪 人参 苍术(各三分半) 神曲(炒) 白术(各五分) 麦蘖面 半夏(汤泡,去皮脐) 橘红(各七分半)
以上切碎,共作一服药,用水二盏,加生姜三片,煎至一盏,去渣稍热服用,饭前服用,可以一服而愈。这头痛非常剧烈,叫做足太阴痰厥头痛,非半夏不能消除。眼黑头旋,风虚内生,非天麻不能治疗。黄芪甘温,泻火补气,固表止汗。人参甘温泻火,补中益气。二术(苍术、白术)都苦甘温,除湿补中。泽泻、茯苓利小便,导湿。橘皮苦温,益气调中。神曲消食,荡涤胃中滞气。大麦蘖,宽中助脾。干姜辛热,以涤除中寒。黄柏苦寒,酒洗以治疗冬天少火在泉引发的烦躁。
安神汤(东垣) 治疗头痛,头旋眼黑。
生甘草 炙甘草(各二分) 柴胡 升麻 生地黄(酒浸洗,各五分)
防风(二分半) 知母(酒浸,炒,五分) 黄柏(酒拌,炒) 羌活(各一钱) 黄芪(一钱五分)
以上切碎,作一服药,用水二盏,煎至一盏半,加蔓荆子五分,川芎三分,再煎至一盏,去渣临睡前稍热服用。
彻清膏(东垣)
蔓荆子 细辛(各一钱) 薄荷叶 川芎(各三钱) 生甘草 炙甘草(各五钱) 藁本(一两)
以上研为细末,每次服二钱,饭后用茶汁调服。
川芎散(东垣) 治疗头目不清利。
川芎(五钱) 柴胡(七钱) 羌活 防风 藁本 生甘草 升麻(各一两) 炙甘草 生地黄(各一两半) 酒黄连(炒) 酒片芩(各三两)
以上研为细末,每次服二钱,饭后用茶汁调服。
白芷散(一名郁金散,东垣)治疗各种热证,苦头痛。
郁金(一钱) 白芷 石膏(各二钱) 雄黄 芒硝 薄荷叶(各三钱)
以上研为细末,口中含水,将药粉吸入鼻内。
羌活清空膏(东垣)
蔓荆子(一钱) 黄连(三钱) 羌活 防风 甘草(各四钱) 片芩(一两)
以上研为细末,每次服一钱,用茶汁调服,饭后或临睡前服用。
清上泻火汤(东垣) 过去有人年轻时气弱,经常在气海、足三里穴依次艾灸,到了年老变成热厥头痛,虽然冬天大寒,仍然喜欢寒风,风吹之头痛即愈,稍微来到暖处或见到烟火,其疼痛在夏天发作,这是艾灸过度的过错。
荆芥穗 川芎(各二分) 蔓荆子 当归身 苍术(各三分) 酒黄连 生地黄 藁本(各四分) 生甘草(二分)
升麻 防风(各三分半) 酒黄柏 炙甘草 黄芪(各五分) 酒黄芩 酒知母(各七分) 羌活(八分) 柴胡(一钱) 细辛(三分) 酒红花(少许)
以上切碎,作一服药,用水二盏,煎至一盏,去渣,饭后稍热服用。
细辛散(东垣) 治疗偏正头痛。
细辛 瓦松(各二分) 生黄芩 芍药(各三分半) 酒黄连 川芎(各五分) 黄芩(酒炒) 甘草(炙,各八分) 柴胡(去芦,一钱)
以上切碎,作一服药,用水一盏半,煎至一盏,饭后服用。
羌活汤(东垣) 治疗风热壅盛,上攻头目昏眩。
甘草(炙,一分半) 泽泻(三分) 酒栝蒌根 白茯苓 酒黄柏(各四分) 柴胡(五分) 防风 酒黄芩 酒黄连 羌活(各六分)
以上切碎,作一服药,用水二盏,煎至一盏,饭后或临睡前服用。
一粒金(东垣) 治疗偏头风。
荜茇(一两半,用猪胆汁拌匀放入胆内,悬挂阴干使用) 玄胡索 青黛 白芷 川芎(各一两)
以上研为细末,用无根水做成丸药,每次用一丸,用无根水化开,搐入鼻内,外用铜钱二、三个咬在口内,引出涎液。
羌活附子汤(东垣) 治疗客寒犯脑痛,以及牙齿也痛,名叫脑风。
麻黄(不去节) 附子(炮) 防风 白芷 僵蚕 黄柏(各七分) 羌活 苍术(各五分) 升麻(二分) 黄芪(三分) 甘草(二分) 佛耳草(三分,无咳嗽不用)
以上切碎,作一服药,用水二盏,煎至一盏,去渣温服。
麻黄附子细辛汤(仲景方)治疗三阴三阳经气血不流通,而脚部寒冷气逆为寒厥头痛,脉沉细。
麻黄 细辛(各六钱) 附子(一个,去皮脐,生用)
以上切碎,用水三升三合,先煮麻黄令沸,减少七合,撇去上面的泡沫,加入其他药物,煎取一升,去渣分三次服用。
吴茱萸汤(活人书方) 治疗厥阴头项强痛,或者吐痰沫四肢厥冷,脉浮缓。
吴茱萸(热水泡三、五次) 生姜(各五钱) 人参(二钱五分)
以上切碎,作一服药,用水二盏,大枣一枚,煎至一盏,去渣温服。
加味调中益气汤(东垣) 治疗气血俱虚头痛,效果如神。
陈皮 黄柏(酒炒,各三分) 升麻(去粗皮) 柴胡(去芦,各四分) 人参 甘草(炙) 苍术(各六分,米泔水浸) 黄芪(一钱) 川芎(六分) 蔓荆子(三分,杵去皮) 细辛(二分)
以上切碎,作一服药,用水二盏,煎至一盏,去渣温服。另一方有木香二分,没有黄柏。如果大便虚坐不得,或者拉完了还觉得没拉完,腹中逼迫感,这是血虚血涩,加当归身五分。
我按语:李东垣说此方治疗气血俱虚头痛,本方加一味当归,即使没有上述症状,恐怕也不可缺少。
玉壶丸(局方) 治疗风湿头痛,也治疗痰患。
雄黄(一钱,研飞) 天南星(煨裂) 半夏(汤泡七次,去皮脐) 天麻(酒浸) 白术(各二钱,去芦)
以上研为细末,用姜汁浸,蒸饼做丸,每次服二十丸,姜汤送下。
川芎茶调散(局方) 治疗各种风邪上攻,头目昏痛,鼻塞声重。
薄荷(四两,去梗,用叶) 荆芥穗 川芎(各二两) 羌活 白芷 甘草(各一两,炙) 细辛(五钱) 防风(二钱五分)
以上研为细末,每次服二钱,饭后用茶汁调服。
《医垒元戎》治疗三阳头痛方(罗太无方)
羌活 防风 荆芥穗 升麻(去黑皮及内部朽烂部分) 葛根(去粗皮) 白芷 石膏(火煅) 柴胡(去芦) 川芎 芍药(酒炒) 细辛 葱白(带须的)
以上各等分,切碎五钱,用水二盏,煎至一盏,温服。
如圣饼子(河间) 治疗风寒伏留阴经,痰饮气厥头痛。
防风 天麻(各五钱) 天南星 干姜 川芎 甘草(各一两) 半夏(五钱) 川乌(去皮脐,火炮,一两)
以上研为细末,用蒸饼糊调,捏成饼子像铜钱大小,每次用五饼,同荆芥末细细咀嚼,茶清送下。
川芎神功散(宝鉴) 治疗风热上攻头目,令人偏正头痛。
川芎 川乌(如上同制法) 白芷 天南星(炮) 麻黄(各一钱,去节) 甘草(五分,炙)
以上切碎,作一服药,加生姜三片,大枣一枚,水一盏半,煎至一盏,去渣饭后温服。
芎辛散(三因方) 治疗伤风寒生冷,及气虚痰厥,头痛如破,兼眩晕呕吐。
附子(去皮脐,生用) 乌头(去皮,生用) 天南星 干姜 甘草(炙) 川芎 细辛(各一钱)
以上切碎,作一服药,加生姜五片,茶芽少许,水二盏,煎至一盏,去渣温服。
小芎辛汤(严氏)治疗风寒在脑,或感邪湿,头重而疼,眩晕呕吐。
川芎(二钱) 细辛 白术(各一钱) 甘草(五分)
以上切碎,作一服药,加生姜五片,茶芽少许,水煎服。
石膏散(宝鉴) 治疗阳明经头痛大效。
川芎 石膏 白芷(各等分)
以上研为细末,每次服四钱,用茶汁调服。
三生丸(严氏)治疗痰厥头痛。
半夏 白附子 天南星(各等分)
以上研为细末,用生姜自然汁浸,蒸饼做丸,如绿豆大,每次服四、五十丸,饭后姜汤送下。
茯苓半夏汤 治疗风热痰逆,呕吐头痛。
半夏(二钱) 赤茯苓(一钱) 片黄芩 甘草 橘红(各五分)
以上切碎,作一服药,加生姜三片,水一盏半,煎至一盏,温服。
(祖传方)
治疗头风热,痛不可忍者。
小川芎(一两) 白芷(五钱) 细茶芽(三钱) 荆芥穗(四钱) 片黄芩(二两,酒拌湿炒,再拌再炒,如此三次,不可令焦) 薄荷叶(二钱五分)
以上研为细末,每次服二钱,用白开水或茶汁调服。
Discussion
The *Huangdi Neijing* (Yellow Emperor's Inner Canon) states: If one catches a wind immediately after washing hair, they will develop Shou Feng (Head Wind). It further states: The manifestation of Shou Feng includes excessive sweating on the head and face and aversion to wind. The condition worsens one day before the wind blows; the headache is so severe that one cannot go out or stay indoors. On the day the wind actually blows, the condition improves slightly. Li Dongyuan stated: The *Jingui Zhenyan* (Golden Cabinet True Words) discusses that East Wind arises in Spring, causing disease in the Liver, manifesting in the neck and nape. Therefore, pathogenic factors in Spring often affect the head. Furthermore, all Yang meridians converge on the head and face. For instance, when the Foot-Taiyang Bladder Meridian is diseased, it causes rushing headache; when the Foot-Shaoyang Gallbladder Meridian is diseased, it causes pain at the temporal angle and jaw. Wind pathogens enter from the upper body; Wind-Cold damages the upper part. Pathogens enter from outside and lodge in the collaterals, causing chills, headache, heavy body, and aversion to cold. Treatment should focus on Fengchi (GB20) and Fengfu (GV16), regulating Yin and Yang. Deficiency is tonified, excess is drained. Sweating leads to recovery. This describes headache caused by Shanghan (Cold Damage). Headache accompanied by tinnitus and dysfunction of the nine orifices originates from the Stomach and Intestines; this is Qi-deficiency headache. Heart vexation with headache indicates pathology in the Diaphragm, involving the Hand-Taiyang Small Intestine Meridian and Hand-Shaoyin Heart Meridian; this is Damp-Heat headache. If Qi rises but does not descend, causing headache or even Dianji (Epilepsy), this is deficiency below and excess above, involving the Foot-Shaoyin Kidney Meridian and Foot-Taiyang Bladder Meridian. Severe cases involve the Kidney; this is Cold-Damp headache. If there is half-head cold pain, first select points from the Hand-Shaoyang Sanjiao Meridian and Hand-Yangming Large Intestine Meridian, then select points from the Foot-Shaoyang Gallbladder Meridian and Foot-Yangming Stomach Meridian; this is Pian Tou Tong (Migraine/Hemicrania). There is a condition called Zhen Tou Tong (True Headache); if severe, the entire brain hurts, and hands and feet are cold up to the joints; this is a death syndrome, untreatable. There is Jue Ni Tou Tong (Reversal Headache), caused by exposure to severe Cold penetrating to the bone marrow. Marrow is dominated by the Brain; Brain Qi rebellion causes headache, and teeth also hurt. Generally speaking, treating all headaches with Wind-dispelling herbs is a broad principle. The high peak of the head can only be reached by Wind herbs. Therefore, herbs with thin flavors belong to "Yang within Yin," rising from earth to heaven. However, there are differences among the Three Yin and Three Yang meridians. Thus, Taiyang headache presents with aversion to wind and floating-tight pulse; Chuanxiong, Qianghuo, Duhuo, and Mahuang are primary. Shaoyang meridian headache presents with wiry-thin pulse and alternating chills and fever; Chaihu is primary. Yangming headache presents with spontaneous sweating, fever, aversion to cold, and floating-slow-long-excess pulse; Shengma, Gegen, Shigao, and Baizhi are primary. Taiyin headache necessarily involves phlegm and heavy body, or abdominal pain due to Tan Pi (Phlegm Mass); pulse is sinking-slow; Cangzhu, Banxia, and Nanting are primary. Shaoyin meridian headache involves non-circulation of the Three Yin and Three Yang meridians, with cold feet and rebellious Qi constituting Han Jue (Cold Reversal); pulse is sinking-thin; Mahuang, Xixin, and Fuzi are primary. Jueyin top-of-head pain, or vomiting saliva/cold limbs with floating-slow pulse, is treated primarily with Wuzhuyu Tang. Blood-deficiency headache is treated primarily with Danggui and Chuanxiong. Qi-deficiency headache is treated primarily with Renshen and Huangqi. Combined Qi and Blood deficiency headache is treated with Tiaozhong Yiqi Tang with small amounts of Chuanxiong, Manjingzi, and Xixin, yielding miraculous effects. Baizhu Banxia Tianma Tang is for Tan Jue Tou Tong (Phlegm-Reversal Headache). Qingkong Gao is for Feng Shi Re Tou Tong (Wind-Damp-Heat Headache). Qianghuo Fuzi Tang is for Jue Ni Tou Tong (Reversal Headache). If dampness is in the head, use bitter herbs to induce vomiting; do not adhere rigidly to fixed formulas. My teacher once suffered from headache; upon onset, cheeks were blue-yellow, dizzy with eyes unwilling to open, reluctant to speak, heavy body, and feeling like vomiting. Ji Guo said: This is a combined disease of Jueyin and Taiyin, named Feng Tan Tou Tong (Wind-Phlegm Headache). Treat with Ju Fang Yuhu Wan, and moxa Xiashi (GB43) point for cure. Thus, we know that Formula is the Substance, Method is the Application. Those who stick to Substance without knowing Application have flaws. Balancing Substance and Application makes one a superior physician. Can learners stick to one aspect without knowing how to vary?
Pulse Diagnosis
The *Huangdi Neijing* states: A short pulse at Cun Kou indicates headache.
The *Mai Jing* (Pulse Classic) states: Yang-wiry pulse indicates headache. It also states: Floating pulse at Cun Kou indicates Wind-stroke, fever, and headache.
Tight pulse indicates headache due to Shanghan pathogen. Tight pulse appearing at Cun Kou indicates Wind-injury headache.
The *Mai Jue* (Pulse Rhymes) says: Headache with short-choppy pulse implies death; floating-smooth Wind-Phlegm is easily removed.
Methods
Zhu Danxi said: Headache is mostly due to Phlegm; severe pain is mostly due to Fire. One should clear Phlegm and descend Fire.
In people weakened by overwork and lower deficiency, resembling Shanghan with fever and sweating, severe pain in both Taiyang acupoints indicates Min Fire rushing up from below. Tonify Middle and Boost Qi Decoction (Buzhong Yiqi Tang) with Chuanxiong and Danggui is indicated. Severe cases add Zhimu, Manjingzi, and Xixin.
Qi stagnation in various meridians also causes headache; treat by regulating Qi according to the meridian.
For Hemicrania: Right side belongs to Phlegm and Heat; use Cangzhu and Banxia for Phlegm, and Wine-processed Pian Huangqin for Heat. Left side belongs to Wind and Blood deficiency; use Jingjie and Bohe for Wind (some say Jingjie and Bohe are essential herbs for headache, add based on syndrome differentiation), and Chuanxiong, Danggui, Shaoyao, and Wine Huangbai for Blood deficiency. Various schools fail to distinguish the meridian involved, hence poor efficacy. Shaoyang hemicrania often involves constipation; purgation may be appropriate.
Formula 1: Miraculous effect for Wind-Damp-Heat headache.
Pian Huangqin (1 liang, wine-processed fried), Cangzhu, Qianghuo, Fangfeng (each 5 qian), Cangerzi (3 qian), Xixin (2 qian).
Grind into fine powder. Mix 3 qian of powder with crushed fresh ginger slice. Take with tea liquor. Another version includes Gancao, Jiuhelian, Chuanxiong, and Chao Banxia Qu, without Fangfeng and Xixin.
Formula 2: Immediate effect for robust youths with excess Qi, Phlegm, dizziness, and heavy headache.
Dahuang (stir-fried dry with wine, mixed three times).
Grind into fine powder. Take 3 qian with tea liquor. Immediate effect.
Formula 3: For Meilonggu (Supraorbital ridge) pain due to Wind-Heat and Phlegm.
Baizhi, Pian Huangqin (wine-processed fried).
Equal parts. Grind into fine powder. Take 2 qian with tea liquor.
Xuanqi Tang (Ju Fang): Miraculous for unbearable supraorbital pain.
Qianghuo, Fangfeng (each 3 qian), Gancao (1 qian, raw in summer, fried in winter), Jiuhuangqin (1.5 qian, not used in winter unless heat is severe, then fried).
Cut finely. One dose. Decoct 1.5 cups water to 1 cup. Take after meals.
Another Formula (Ju Fang): For persistent supraorbital pain due to Wind-Cold.
Chuanwu, Caowu (each 1 qian, soaked in child's urine for two nights, then fried), Xixin, Qianghuo, Pian Huangqin (wine-mixed fried), Zhigancao (each 0.5 qian).
Grind into powder. Divide into two doses. Take with tea liquor.
Qingkong Gao (Dongyuan): For chronic refractory hemicrania and frontal headache. Good for Wind-Damp-Heat headache obstructing head/eyes/brain. Excludes blood-deficiency headache.
Chuanxiong (5 qian), Chaihu (7 qian), Huanglian (wine-fried), Fangfeng (deprived of radicle), Qianghuo (each 1 liang), Zhigancao (1.5 liang, honey-fried), Pian Huangqin (3 liang, sliced, moistened with wine, half fried, half sun-dried).
Grind into powder. Take 2 qian. Add little tea liquor to hot cup, mix into paste. Apply inside mouth before sleep. Swallow small amount with plain water. For bitter headache, add 0.2 qian Xixin per dose.
If Taiping pulse is slow with Phlegm (Tan Jue Headache), reduce Qianghuo, Fangfeng, Chuanxiong, Gancao; add Banxia Qu (1.5 liang). If hemicrania/frONTAL headache persists, reduce Qianghuo, Fangfeng, Chuanxiong by half; double Chaihu. If fever, aversion to heat, thirst (Yangming headache), use Baihu Tang plus Xiangbaizhi for immediate cure.
Banxia Baizhu Tianma Tang (Dongyuan): For Tan Jue Headache, blackouts, vertigo, nausea, vexation, shortness of breath, weakness of speech, mental confusion, inability to open eyes, sensation as if in wind/clouds, splitting headache, heavy body, cold limbs, insomnia.
Huangbo (0.15 fen), Ganjiang (0.2 fen), Zexie, Baifuling, Tianma, Huangqi, Renshen, Cangzhu (each 0.35 fen), Shenqu (fried), Baizhu (each 0.5 fen), Maibaimian, Banxia (soaked in boiling water, skin/radicle removed), Juhong (each 0.75 fen).
Cut finely. One dose. Decoct 2 cups water with 3 slices ginger to 1 cup. Strain. Take warm before meals. One dose cures. Severe headache is Foot-Taiyin Tan Jue Headache; only Banxia can remove it. Blackouts/vertigo are internal Wind-Deficiency; only Tianma can treat it. Huangqi is sweet/warm, clears fire, tonifies Qi, secures exterior, stops sweat. Renshen is sweet/warm, clears fire, tonifies middle/Qi. Er Zhu (Cangzhu/Baizhu) are bitter/sweet/warm, remove dampness, tonify middle. Zexie/Fuling promote urination, guide dampness. Jupi is bitter/warm, tonifies Qi, regulates middle. Shenqu digests food, clears stomach stagnation. Da Mai helps spleen. Ganjiang is pungent/hot, clears middle cold. Huangbo is bitter/cold, wine-washed to treat winter Shao Huo restlessness.
Anshen Tang (Dongyuan): For headache, vertigo, blackouts.
Sheng Gancao, Zhigancao (each 0.2 fen), Chaihu, Shengma, Sheng Dihuang (wine-soaked washed, each 0.5 fen), Fangfeng (0.25 fen), Zhimu (wine-soaked fried, 0.5 fen), Huangbo (wine-mixed fried), Qianghuo (each 1 qian), Huangqi (1.5 qian).
Cut finely. One dose. Decoct 2 cups water to 1.5 cups. Add Manjingzi (0.5 fen), Chuanxiong (0.3 fen). Decoct to 1 cup. Strain. Take warm before sleep.
Cheqing Gao (Dongyuan)
Manjingzi, Xixin (each 1 qian), Boheye, Chuanxiong (each 3 qian), Sheng Gancao, Zhigancao (each 5 qian), Bencao (1 liang).
Grind into powder. Take 2 qian after meal with tea liquor.
Chuanxiong San (Dongyuan): For unclear head/eyes.
Chuanxiong (5 qian), Chaihu (7 qian), Qianghuo, Fangfeng, Bencao, Sheng Gancao, Shengma (each 1 liang), Zhigancao, Sheng Dihuang (each 1.5 liang), Jiuhuanglian (fried), Jiuhuangqin (each 3 liang).
Grind into powder. Take 2 qian after meal with tea liquor.
Baizhi San (aka Yujin San, Dongyuan): For various heat syndromes, bitter headache.
Yujin (1 qian), Baizhi, Shigao (each 2 qian), Xionghuang, Mangxiao, Boheye (each 3 qian).
Grind into powder. Hold water in mouth, insufflate powder into nose.
Qianghuo Qingkong Gao (Dongyuan)
Manjingzi (1 qian), Huanglian (3 qian), Qianghuo, Fangfeng, Gancao (each 4 qian), Pian Huangqin (1 liang).
Grind into powder. Take 1 qian with tea liquor, after meal or before sleep.
Qingshang Xiehuo Tang (Dongyuan): A person with weak Qi in youth frequently moxa Qihai and Zusanli points. In old age, developed Re Jue Headache. Even in deep winter, prefers cold wind; wind relieves headache. Slight warmth or smoke/fire triggers summer-like pain. This is due to excessive moxa.
Jingjisui, Chuanxiong (each 0.2 fen), Manjingzi, Dangguishen, Cangzhu (each 0.3 fen), Jiuhuanglian, Sheng Dihuang, Bencao (each 0.4 fen), Sheng Gancao (0.2 fen), Shengma, Fangfeng (each 0.35 fen), Jiuhuangbo, Zhigancao, Huangqi (each 0.5 fen), Jiuhuangqin, Jiuzhimu (each 0.7 fen), Qianghuo (0.8 fen), Chaihu (1 qian), Xixin (0.3 fen), Jiuhonghua (small amount).
Cut finely. One dose. Decoct 2 cups water to 1 cup. Strain. Take warm after meal.
Xixin San (Dongyuan): For hemicrania and frontal headache.
Xixin, Wasong (each 0.2 fen), Sheng Huangqin, Shaoyao (each 0.35 fen), Jiuhuanglian, Chuanxiong (each 0.5 fen), Huangqin (wine-fried), Zhigancao (each 0.8 fen), Chaihu (deprived of radicle, 1 qian).
Cut finely. One dose. Decoct 1.5 cups water to 1 cup. Take after meal.
Qianghuo Tang (Dongyuan): For abundant Wind-Heat attacking head/eyes causing vertigo.
Zhigancao (0.15 fen), Zexie (0.3 fen), Jiugualougen, Baifuling, Jiuhuangbo (each 0.4 fen), Chaihu (0.5 fen), Fangfeng, Jiuhuangqin, Jiuhuanglian, Qianghuo (each 0.6 fen).
Cut finely. One dose. Decoct 2 cups water to 1 cup. Take after meal or before sleep.
Yili Jin (Dongyuan): For hemicrania.
Bibo (1.5 liang, mixed with pig bile, placed inside gallbladder, hung to dry in shade), Yanhusuo, Qingdai, Baizhi, Chuanxiong (each 1 liang).
Grind into powder. Form pills with Wugen Water. Use one pill, dissolve in Wugen Water, insufflate into nose. Bite 2-3 copper coins in mouth to induce salivation.
Qianghuo Fuzi Tang (Dongyuan): For Guest Cold invading Brain causing headache and toothache, named Naofeng.
Mahuang (without nodes), Fuzi (processed), Fangfeng, Baizhi, Jiangcan, Huangbo (each 0.7 fen), Qianghuo, Cangzhu (each 0.5 fen), Shengma (0.2 fen), Huangqi (0.3 fen), Gancao (0.2 fen), Foercao (0.3 fen, omit if no cough).
Cut finely. One dose. Decoct 2 cups water to 1 cup. Strain. Take warm.
Mahuang Fuzi Xixin Tang (Zhongjing Formula): For non-circulation of Three Yin/Yang meridians, cold feet/rebellious Qi constituting Han Jue Headache, sinking-thin pulse.
Mahuang, Xixin (each 6 qian), Fuzi (one, skin/radicle removed, raw).
Cut finely. Decoct in 3 sheng 3 he water. Boil Mahuang first, reduce by 7 he, skim foam. Add other herbs. Decoct to 1 sheng. Strain. Divide into three doses.
Wuzhuyu Tang (Huren Book): For Jueyin stiff neck/headache, vomiting saliva/cold limbs, floating-slow pulse.
Wuzhuyu (soak in hot water 3-5 times), Shengjiang (each 5 qian), Renshen (2.5 qian).
Cut finely. One dose. Decoct 2 cups water with one Jujube to 1 cup. Strain. Take warm.
Jiawei Tiaozhong Yiqi Tang (Dongyuan): For combined Qi/Blood deficiency headache, miraculous effect.
Chenpi, Huangbo (wine-fried, each 0.3 fen), Shengma (remove coarse bark), Chaihu (remove radicle, each 0.4 fen), Renshen, Zhigancao, Cangzhu (each 0.6 fen, soak in rice wash), Huangqi (1 qian), Chuanxiong (0.6 fen), Manjingzi (0.3 fen, pounded skin removed), Xixin (0.2 fen).
Cut finely. One dose. Decoct 2 cups water to 1 cup. Strain. Take warm. Another version has Muxiang (0.2 fen), no Huangbo. If tenesmus or incomplete evacuation with abdominal pressure indicates Blood deficiency/stasis, add Dangguishen (0.5 fen).
Commentary: Dongyuan says this formula treats combined Qi/Blood deficiency headache. Adding Danggui, even without specific symptoms, is likely indispensable.
Yuhu Wan (Ju Fang): For Wind-Damp headache, also treats Phlegm disorders.
Xionghuang (1 qian, refined), Nanting (roasted until cracked), Banxia (boiled 7 times, skin/radicle removed), Tianma (wine-soaked), Baizhu (each 2 qian, remove radicle).
Grind into powder. Soak in Ginger Juice, make pills with Steamed Cake. Take 20 pills with Ginger Soup.
Chuanxiong Chatiao San (Ju Fang): For Wind attacking upward, head/eye pain/heaviness, nasal congestion.
Bohe (4 liang, stems removed, leaves used), Jingjisui, Chuanxiong (each 2 liang), Qianghuo, Baizhi, Zhigancao (each 1 liang, honey-fried), Xixin (5 qian), Fangfeng (2.5 qian).
Grind into powder. Take 2 qian after meal with tea liquor.
"Yilei Yuanrong" Formula for Three Yang Headache (Luo Tainou)
Qianghuo, Fangfeng, Jingjisui, Shengma (remove black skin/internal rot), Gegen (remove coarse bark), Baizhi, Shigao (fire-roasted), Chaihu (remove radicle), Chuanxiong, Shaoyao (wine-fried), Xixin, Congbai (with roots).
Equal parts. Cut finely 5 qian. Decoct 2 cups water to 1 cup. Take warm.
Rusheng Bingzi (Hejian): For Wind-Cold lingering in Yin meridians, Phlegm-fluid Qi-reversal headache.
Fangfeng, Tianma (each 5 qian), Nanting, Ganjiang, Chuanxiong, Zhigancao (each 1 liang), Banxia (5 qian), Chuanwu (skin/radicle removed, fire-processed, 1 liang).
Grind into powder. Mix with Steamed Cake paste, form coin-sized cakes. Chew 5 cakes with Jingjie powder, swallow with tea liquor.
Chuanxiong Shengong San (Baojian): For Wind-Heat attacking head/eyes, causing hemicrania/frontal headache.
Chuanxiong, Chuanwu (process as above), Baizhi, Nanting (processed), Mahuang (each 1 qian, remove nodes), Zhigancao (0.5 fen, honey-fried).
Cut finely. One dose. Add 3 slices ginger, one Jujube. Decoct 1.5 cups water to 1 cup. Strain. Take warm after meal.
Xiongxin San (Sanyin Fang): For Wind-Cold/Cold-Raw injury, Qi-deficiency Phlegm-reversal, splitting headache, vertigo/vomiting.
Fuzi (skin/radicle removed, raw), Wutou (skin removed, raw), Nanting, Ganjiang, Zhigancao, Chuanxiong, Xixin (each 1 qian).
Cut finely. One dose. Add 5 slices ginger, few tea buds. Decoct 2 cups water to 1 cup. Strain. Take warm.
Xiao Xiongxin Tang (Yan Shi): For Wind-Cold in Brain or Evil-Dampness, heavy/painful head, vertigo/vomiting.
Chuanxiong (2 qian), Xixin, Baizhu (each 1 qian), Zhigancao (0.5 fen).
Cut finely. One dose. Add 5 slices ginger, few tea buds. Decoct in water.
Shigao San (Baojian): Highly effective for Yangming meridian headache.
Chuanxiong, Shigao, Baizhi (equal parts).
Grind into powder. Take 4 qian with tea liquor.
Sansheng Wan (Yan Shi): For Tan Jue Headache.
Banxia, Baifuzi, Nanting (equal parts).
Grind into powder. Soak in fresh Ginger Juice, make pills with Steamed Cake, mung-bean size. Take 40-50 pills after meal with Ginger Soup.
Fuling Banxia Tang: For Wind-Heat Phlegm-reversal, vomiting/headache.
Banxia (2 qian), Chifuling (1 qian), Pian Huangqin, Zhigancao, Juhong (each 0.5 fen).
Cut finely. One dose. Add 3 slices ginger. Decoct 1.5 cups water to 1 cup. Take warm.
(Ancestral Formula)
For severe Wind-Heat headache.
Xiao Chuanxiong (1 liang), Baizhi (5 qian), Xi Chaye (3 qian), Jingjisui (4 qian), Pian Huangqin (2 liang, wine-moistened fried, repeated 3 times, do not burn), Boheye (2.5 qian).
Grind into powder. Take 2 qian with plain water or tea liquor.
Another Experience External Paste for Wind-Heat Headache.
Piaoxiao, Dahuang (equal parts).
Grind into powder. Mix with deep well bottom mud, form cake. Apply to bilateral Taiyang acupoints. Miraculous.
(Danxi Flexible Protocol): Generally, treat Wind-Headache with Erchen Tang plus Chuanxiong and Baizhi as base. For Taiyang headache, add Qianghuo. For Shaoyang, add Chaihu and Huangqin. Yang