〔大〕妇人小腹疼痛者,此由胞络之间,夙有风冷,搏于血气,停结小腹,因风虚发
动,与血相击,故痛也。
〔薛〕前证若气寒血结,用威灵仙散。气滞血凝,用当归散。肝经血虚,用四物汤
(通治。)加参、术、柴胡。肝经湿热,用龙胆泻肝汤。(杂病淋。)肝脾气虚,用六君子汤(杂病虚
劳。)加柴胡、芍药。肝脾虚寒,用六君子加柴胡、肉桂。若兼呕吐,加木香。四肢逆冷,再
加炮姜。通府张孟威云∶其妹小腹痛,服附子理中汤,附子服过八十余枚。此乃沉寒
痼冷之甚,不多有者。
〔大〕威灵仙散 治妇人久冷,气滞血刺,小腹疼痛。
威灵仙(一两) 当归 没药 木香 桂心(各半两)
上为细末,无时,热酒调下一钱服,忌茶。
当归散 治妇人久积,血气 刺,小腹疼痛,四肢无力,不能饮食。
当归(炒) 赤芍药 刘寄奴 没药 枳壳 延胡索(各等分)
上为细末,热酒调下一钱,无时候。
追气丸 (《灵苑》)治妇人血刺,小腹疼痛不可忍。
芸苔子(微炒) 桂心(各一两) 良姜(半两)
为细末,醋糊丸如梧桐子大。每服五丸,不拘时,淡醋汤下。常服补血虚,破气块,甚
有效。
锻石散 治妇人血气痛不可忍者。陈五婆方。
上取猪贴脊血半盏,于汤上暖,用杖子搅停后,用锻石于火上烧令黄,为末,罗过
灰一钱,同血搅停,放温服,立愈。
予尝用紫金皮为细末,醋糊丸如樱桃大,又治妇人血气小腹疼痛,以温酒磨下一丸,及
有心腹痛者亦良。
吴茱萸汤 治妇人素虚,又为风冷乘气停滞,腹胁刺痛。
吴茱萸(汤洗) 当归(去芦,各二钱) 桔梗(去芦) 细辛(去苗) 防风(去芦)
干姜(炮,各一钱) 熟地黄(二钱半) 甘草(炙,半钱)
上作一服,水二盅,煎至一盅,空心服。
椒红丸 治妇人血气不调,脏腑积冷,脐腹 痛,肌体日瘦。
椒红 沉香 当归(去芦) 诃梨勒(煨,去核) 蓬术 附子(炮,去皮脐) 白术(各一两)
肉豆蔻 良姜 丁香(各半两) 麝香(另研,二钱半)
上为细末,炼蜜和丸如梧子大。每服三十丸,空心用温酒送下。
大腹皮饮 治妇人血癖,单腹痛。
大腹皮 防己 木通 桑白皮 浓朴 栝蒌 黄 陈皮 枳壳(麸炒) 大黄(蒸,各一钱)
青皮(一钱半) 五味子(半钱)
上作一服,水二盅,煎至一盅,入酒半盏,再煎一二沸,去滓食前服。
【大】妇女出现小腹部疼痛的症状,这是由于胞络(子宫及其周围脉络)之间,原本就有风冷之邪滞留,风冷与血气相互搏结,停滞并积聚在小腹部。当因身体虚弱而诱发时,风冷与血液相互冲击,因此产生疼痛。
【薛】上述病症如果属于寒气凝滞、血液凝结的情况,使用威灵仙散。如果是气机阻滞、血液凝涩的情况,使用当归散。如果是肝经血虚的情况,使用四物汤(通用方),加入人参、白术、柴胡。如果是肝经湿热的情况,使用龙胆泻肝汤。(参考杂病淋证篇)。如果是肝脾气虚的情况,使用六君子汤(参考杂病虚劳篇),加入柴胡、芍药。如果是肝脾虚寒的情况,使用六君子汤加入柴胡、肉桂。如果兼有呕吐症状,加入木香。如果出现四肢逆冷的症状,再加用炮姜。通政使张孟威说:他的妹妹患有小腹痛,服用附子理中汤,其中附子的用量超过八十多枚。这是沉寒痼冷极其严重的情况,这种病例并不常见。
【大】威灵仙散:治疗妇人久患寒冷,气滞血刺痛,小腹部疼痛。
威灵仙(一两) 当归 没药 木香 桂心(各半两)
以上药物研为细末,随时可用热酒调服一钱,忌食茶。
当归散:治疗妇人长期积滞,血气刺痛,小腹部疼痛,四肢无力,不能进食。
当归(炒制) 赤芍药 刘寄奴 没药 枳壳 延胡索(各等分)
以上药物研为细末,用热酒调服一钱,不限时间。
追气丸(出自《灵苑》):治疗妇人血刺痛,小腹部疼痛难以忍受。
芸苔子(微炒) 桂心(各一两) 良姜(半两)
研为细末,用醋糊制作成梧桐子大小的丸剂。每次服用五丸,不限时间,用淡醋汤送下。经常服用可补血虚,破除气块,非常有效。
锻石散:治疗妇人血气疼痛难以忍受的方子。陈五婆方。
取猪贴脊背处的血半盏,在汤上温热,用棍子搅拌至均匀后,将锻石在火上烧至黄色,研为细末,筛过得到灰烬一钱,与血搅拌均匀,放温后服用,立即痊愈。
我曾使用紫金皮研为细末,用醋糊制成樱桃大小的丸剂,也用于治疗妇人血气小腹部疼痛,用温酒磨化一丸服用,对于有心腹疼痛的患者也很有效。
吴茱萸汤:治疗妇人素体虚弱,又受风冷侵袭导致气机停滞,腹胁部刺痛。
吴茱萸(汤洗) 当归(去芦头,各二钱) 桔梗(去芦头) 细辛(去苗头) 防风(去芦头)
干姜(炮制,各一钱) 熟地黄(二钱半) 甘草(炙制,半钱)
以上为一服的量,用水两盅,煎煮至一盅,空腹服用。
椒红丸:治疗妇人血气不调,脏腑积冷,脐腹部疼痛,身体日渐消瘦。
椒红 沉香 当归(去芦头) 诃梨勒(煨制,去核) 蓬术 附子(炮制,去皮和脐) 白术(各一两)
肉豆蔻 良姜 丁香(各半两) 麝香(另研,二钱半)
以上药物研为细末,用炼蜜调和制成梧桐子大小的丸剂。每次服用三十丸,空腹用温酒送下。
大腹皮饮:治疗妇人血癖,单侧腹部疼痛。
大腹皮 防己 木通 桑白皮 浓朴 栝蒌 黄芩 陈皮 枳壳(麸炒) 大黄(蒸制,各一钱)
青皮(一钱半) 五味子(半钱)
以上为一服的量,用水两盅,煎煮至一盅,加入半盏酒,再煮沸一两次,滤去药渣,饭前服用。
[Da] When women experience pain in the lower abdomen, this is caused by wind-cold pathogens previously lodged between the Bao Luo (uterine collaterals). The wind-cold clashes with Qi and Blood, stagnating and accumulating in the lower abdomen. When triggered by deficiency, the wind-cold strikes against the Blood, resulting in pain.
[Xue] For the aforementioned symptoms: if due to Cold Qi stagnation and Blood coagulation, use Weilingxian San (Clerodendron Powder). If due to Qi stagnation and Blood condensation, use Danggui San (Angelica Powder). If due to Liver Channel Blood deficiency, use Siwu Tang (Four Substances Decoction) [a general formula], adding Renshen (Ginseng), Baizhu (Atractylodes Macrocephala Rhizome), and Chaihu (Bupleurum Root). If due to Damp-Heat in the Liver Channel, use Longdan Xiegan Tang (Gentian Liver-Draining Decoction) [refer to miscellaneous diseases: strangury]. If due to Liver and Spleen Qi deficiency, use Liujunzi Tang (Six Gentlemen Decoction) [refer to miscellaneous diseases: consumptive disease], adding Chaihu (Bupleurum Root) and Shaoyao (Peony Root). If due to Liver and Spleen deficiency-cold, use Liujunzi Tang added with Chaihu (Bupleurum Root) and Rougui (Cinnamon Bark). If accompanied by vomiting, add Muxiang (Aucklandia Root). If accompanied by cold extremities, additionally add Paojiang (Prepared Ginger). Zhang Mengwei, Commissioner of Communications, stated: His sister suffered from lower abdominal pain and took Fuzi Lizhong Tang (Aconite Center-Regulating Decoction); she consumed over eighty pieces of Fuzi (Aconite Lateralis Radix Praeparata). This represents an extreme case of deep-seated cold and entrenched chill, which is rare.
[Da] Weilingxian San (Clerodendron Powder): Treats chronic cold in women, Qi stagnation with stabbing Blood pain, and lower abdominal pain.
Weilingxian (Caulis Clematidis Armandii) (1 liang), Danggui (Radix Angelicae Sinensis), Moyao (Olibanum), Muxiang (Radix Aucklandiae), Guixin (Cortex Cinnamomi Cassiae) (each 0.5 liang).
Grind all into a fine powder. Take 1 qian at any time, mixed with hot wine. Avoid tea.
Danggui San (Angelica Powder): Treats long-standing accumulation in women, stabbing pain from Qi and Blood disorders, lower abdominal pain, weakness in the four limbs, and inability to eat.
Danggui (Radix Angelicae Sinensis) (stir-fried), Chi Shaoyao (Radix Paeoniae Rubra), Liu Jinu (Herba Siegesbeckiae), Moyao (Olibanum), Zhike (Fructus Aurantii Immaturus), Yanshusuo (Rhizoma Corydalis) (equal parts).
Grind all into a fine powder. Take 1 qian mixed with hot wine at any time.
Zhuiqi Wan (Qi-Chasing Pill) (from *Lingyuan*): Treats stabbing Blood pain in women and unbearable lower abdominal pain.
Yuntaizi (Semen Rapae) (lightly stir-fried), Guixin (Cortex Cinnamomi Cassiae) (each 1 liang), Liangjiang (Rhizoma Alpiniae Officinarum) (0.5 liang).
Grind into a fine powder, make pills with vinegar paste the size of Sophora seeds. Take 5 pills at any time, washed down with light vinegar water. Regular consumption tonifies Blood deficiency and breaks up Qi masses; it is very effective.
Duanshi San (Smelted Iron Powder): A prescription by Chen Wu Po for treating unbearable Blood-Qi pain in women.
Take half a cup of blood from the spine of a pig, warm it over soup, and stir until uniform. Then, smelt Duanshi (Ferrum Oxidatum) on fire until yellow, grind into powder, and sieve to obtain 1 qian of ash. Mix thoroughly with the blood, let cool to warm temperature, and drink. Cure is immediate.
I once used Zijinpi (Cortex Phellodendri Amurensis or similar bark) ground into a fine powder, made into pills with vinegar paste the size of cherries. This also treats Blood-Qi lower abdominal pain in women; take one pill ground in warm wine. It is also beneficial for heart and abdominal pain.
Wuzhuyu Tang (Evodia Decoction): Treats women who are constitutionally weak and suffer from Wind-Cold invading and stagnating Qi, causing stabbing pain in the abdomen and hypochondrium.
Wuzhuyu (Fructus Evodiae) (washed with water), Danggui (Radix Angelicae Sinensis) (remove rhizome, each 2 qian), Jiegeng (Radix Platycodonis), Xixin (Herba Asari), Fangfeng (Radix Saposhnikoviae) (remove rhizome), Ganjiang (Rhizoma Zingiberis Recens) (prepared, each 1 qian), Shudihuang (Radix Rehmanniae Preparata) (2.5 qian), Gancao (Radix Glycyrrhizae) (roasted, 0.5 qian).
Combine as one dose. Add two cups of water, decoct to one cup. Take on an empty stomach.
Jiaohong Wan (Zanthoxylum Pericarpium Pill): Treats irregular Blood-Qi, accumulated cold in the Zang-Fu organs, umbilical and abdominal pain, and daily emaciation of the body in women.
Jiaohong (Pericarpium Zanthoxyli), Chenxiang (Aquilaria Lignum), Danggui (Radix Angelicae Sinensis) (remove rhizome), Helile (Fructus Terminaliae Chebulae) (roasted, remove seed), Pengzhu (Rhizoma Curcumae), Fuzi (Radix Aconiti Lateralis Preparata) (prepared, remove skin and root end), Baizhu (Rhizoma Atractylodis Macrocephalae) (each 1 liang), Roudoukou (Nucis Arecae Condita), Liangjiang (Rhizoma Alpiniae Officinarum), Dingxiang (Flos Caryophylli) (each 0.5 liang), Shexiang (Moschus) (separately ground, 2.5 qian).
Grind into a fine powder, mix with refined honey to make pills the size of Sophora seeds. Take 30 pills on an empty stomach, washed down with warm wine.
Dafupi Yin (Betel Nut Peel Drink): Treats Blood Pi (masses) in women and unilateral abdominal pain.
Dafupi (Pericarpium Arecae), Fangji (Radix Stephaniae Tetrandrae), Mutong (Caulis Akebiae Trifoliate), Sangbaipi (Cortex Mori), Houpo (Cortex Magnoliae Officinalis), Gualou (Fructus Trichosanthis), Huangqin (Radix Scutellariae), Chenpi (Pericarpium Citri Reticulatae), Zhike (Fructus Aurantii Immaturus) (bran-fried), Dahuang (Radix et Rhizoma Rhei) (steamed, each 1 qian), Qingpi (Pericarpium Citri Reticulatae Viride) (1.5 qian), Wuzi (Fructus Schisandrae Chinensis) (0.5 qian).
Combine as one dose. Add two cups of water, decoct to one cup. Add half a cup of wine, boil for one or two more boils. Strain and take before meals.