下手脉沉,便知是气。其或沉滑,气兼痰饮。沉极则伏,涩弱难治。沉实有力宜辛散,沉弱少力宜温养。
弦洪有火宜苦降,细涩无神宜甘缓。
〔补气〕四君子汤 参 苓 术 草
〔补气〕补中益气汤 见一卷火。
〔补气〕保元汤 见一卷火。
〔理气〕三因七气汤 见二卷咳嗽。
〔温散〕五磨饮 槟榔 沉香 乌药 枳实 木香 磨汁加白酒。
〔降气〕苏子降气汤 见二卷失音。
〔解郁〕越鞠丸 香附 苍术 川芎 神曲 栀子 曲糊丸。
〔敛补〕补肺汤 参 五味 紫菀(各八分) 熟地 桑皮(各钱五分) 水煎加白蜜。
〔降涎〕温胆汤 见一卷温。
〔乘脾〕戊己汤 参 苓 术 草 陈 芍
〔升降〕正气散 见一卷中风。
〔温理〕吴茱萸汤 茱萸 参 姜 枣
〔三焦〕丁香五套丸 丁香 木香 青皮 橘红(各五钱) 白术 茯苓 干姜 良姜(各一两) 南星
半夏(各二两) 汤浸蒸饼为丸。
〔伤暑〕六和汤 见一卷暑。
〔散痞〕半夏泻心汤 见一卷温。
〔散结〕沉香化气丸 大黄(酒蒸) 条芩(各二两) 人参 术(各三两)
沉香(五钱,另研) 前四味挫碎,用姜汁、竹沥,浸晒研末,和沉香末,神曲糊丸。
〔虚滞〕异功散 见一卷中风。
〔温行〕治中汤 见本卷饮食。
〔痰气〕二陈汤 陈 夏 苓 甘草
〔火郁〕左金丸 见一卷火。
〔肝火〕龙胆泻肝汤 龙胆草 黄芩 栀子 泽泻 生地 木通 车前 当归 柴胡 甘草
〔肝火〕戊己丸 见本卷饮食。
〔清泄〕火郁汤 连翘 薄荷 黄芩 桃仁 麦冬 甘草 郁金 栝蒌 竹叶
〔温散〕乌沉汤 乌药 沉香 人参(各一两) 炙草(五钱) 每服五钱,入姜三片,煎成,加盐一字。
〔消导〕大和中饮 见本卷饮食。
〔消食〕保和丸 见二卷痰饮。
〔理瘀〕血瘀汤 丹皮 红曲 红花 降香 苏木 山楂 桃仁 韭汁 甲片
〔嗳气〕代赭旋复汤
〔呃忒〕橘皮竹茹汤 见本卷呕吐。
〔止痛〕木香调气散 见一卷中风。
〔噎膈〕神香散 丁香 蔻仁
〔噎膈〕膈噎膏 见本卷噎膈。
〔怒伤〕解肝煎 陈 夏 苓 朴(各钱半) 苏叶 白芍(各一钱) 砂仁(七分)
〔气厥〕苏合香丸 见一卷中风。
脉象沉取即得,即可判断为气病。若脉象沉而滑,则是气滞兼有痰饮。脉象沉至极点则变为伏脉,若兼见涩弱之象,则难以治疗。脉象沉实有力者,适宜用辛散之法;脉象沉弱无力者,适宜用温养之法。
脉象弦大洪数而有火邪者,适宜用苦寒降泄之法;脉象细涩而无神气者,适宜用甘缓之法。
【补气】四君子汤:人参、茯苓、白术、甘草。
【补气】补中益气汤:详见一卷火证篇。
【补气】保元汤:详见一卷火证篇。
【理气】三因七气汤:详见二卷咳嗽篇。
【温散】五磨饮:槟榔、沉香、乌药、枳实、木香,研磨成汁后加入白酒服用。
【降气】苏子降气汤:详见二卷失音篇。
【解郁】越鞠丸:香附、苍术、川芎、神曲、栀子,用曲糊制作成丸剂。
【敛补】补肺汤:人参、五味子、紫菀(各八分),熟地黄、桑白皮(各钱五分),水煎煮后加入白蜜。
【降涎】温胆汤:详见一卷温病篇。
【乘脾】戊己汤:人参、茯苓、白术、甘草、陈皮、白芍。
【升降】正气散:详见一卷中风篇。
【温理】吴茱萸汤:吴茱萸、人参、生姜、大枣。
【三焦】丁香五套丸:丁香、木香、青皮、橘红(各五钱),白术、茯苓、干姜、良姜(各一两),天南星、半夏(各二两),用汤浸过的蒸饼制成丸剂。
【伤暑】六和汤:详见一卷暑证篇。
【散痞】半夏泻心汤:详见一卷温病篇。
【散结】沉香化气丸:大黄(酒蒸)、黄芩(各二两),人参、白术(各三两),沉香(五钱,单独研末)。将前四味药材切碎,用姜汁、竹沥浸泡后晒干研成粉末,混合沉香末,用神曲糊制作成丸剂。
【虚滞】异功散:详见一卷中风篇。
【温行】治中汤:详见本卷饮食篇。
【痰气】二陈汤:陈皮、半夏、茯苓、甘草。
【火郁】左金丸:详见一卷火证篇。
【肝火】龙胆泻肝汤:龙胆草、黄芩、栀子、泽泻、生地黄、木通、车前子、当归、柴胡、甘草。
【肝火】戊己丸:详见本卷饮食篇。
【清泄】火郁汤:连翘、薄荷、黄芩、桃仁、麦冬、甘草、郁金、瓜蒌、竹叶。
【温散】乌沉汤:乌药、沉香、人参(各一两),炙甘草(五钱)。每次服用五钱,加入生姜三片,煎煮完成后,加入盐一字。
【消导】大和中饮:详见本卷饮食篇。
【消食】保和丸:详见二卷痰饮篇。
【理瘀】血瘀汤:牡丹皮、红曲、红花、降香、苏木、山楂、桃仁、韭菜汁、穿山甲片。
【嗳气】代赭旋复汤。
【呃忒】橘皮竹茹汤:详见本卷呕吐篇。
【止痛】木香调气散:详见一卷中风篇。
【噎膈】神香散:丁香、豆蔻仁。
【噎膈】膈噎膏:详见本卷噎膈篇。
【怒伤】解肝煎:陈皮、半夏、茯苓、厚朴(各钱半),苏叶、白芍(各一钱),砂仁(七分)。
【气厥】苏合香丸:详见一卷中风篇。
If the pulse is deep upon palpation, it indicates a Qi disorder. If the pulse is deep and slippery, it signifies Qi stagnation accompanied by phlegm-fluid retention. When the pulse is extremely deep, it becomes a hidden (Fu) pulse; if accompanied by choppy and weak qualities, it is difficult to treat. For a deep, solid, and forceful pulse, acrid dispersing methods are appropriate; for a deep, weak, and feeble pulse, warming and nourishing methods are appropriate.
For a string-taut, large, and full pulse indicating fire, bitter descending methods are appropriate; for a fine, choppy pulse lacking spirit, sweet and緩 (soothing/moderating) methods are appropriate.
[Qi Tonification] Sijunzi Tang (Four Gentlemen Decoction): Renshen (Ginseng Radix), Fuling (Poria), Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma), Gancao (Licorice Root).
[Qi Tonification] Buzhong Yiqi Tang (Decoction for Supplementing the Middle and Augmenting Qi): See Volume I, Fire Chapter.
[Qi Tonification] Baoyuan Tang (Decoction for Protecting Yuan Qi): See Volume I, Fire Chapter.
[Regulating Qi] Sanyin Qiqi Tang (Seven-Emotion Decoction of Three Causes): See Volume II, Cough Chapter.
[Warming and Dispersing] Wumo Yin (Five-Musk Drink): Binglang (Areca Seed), Chenxiang (Agarwood), Wuyao (Lindera Root), Zhishi (Immature Bitter Orange), Muxiang (Costus Root); ground into juice and taken with white wine.
[Descending Qi] Suzi Jiangqi Tang (Perilla Seed Decoction for Descending Qi): See Volume II, Aphonia Chapter.
[Resolving Stagnation] Yueju Wan (Pill for Resolving Depression): Xiangfu (Cyperus Rhizome), Cangzhu (Atractylodis Rhizoma), Chuanxiong (Ligusticum Rhizome), Shenqu (Massa Medicata Fermentata), Zhizi (Gardeniae Fructus); formed into pills with grain paste.
[Astringing and Tonifying] Bufei Tang (Decoction for Tonifying the Lung): Renshen (Ginseng Radix), Wuweizi (Schisandrae Fructus), Ziwan (Asternis Radix) (each 8 fen), Shudi (Rehmanniae Radix Preparata), Sangbai (Mori Cortex) (each 1 qian 5 fen); decocted in water with added white honey.
[Descending Phlegm] Wendan Tang (Warming the Gallbladder Decoction): See Volume I, Warm Disease Chapter.
[Subduing Spleen] Weiji Tang (Stomach-Earth Decoction): Renshen (Ginseng Radix), Fuling (Poria), Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma), Gancao (Licorice Root), Chenpi (Citri Reticulatae Pericarpium), Shaoyao (Paeoniae Radix).
[Ascending and Descending] Zhengqi San (Regular Qi Powder): See Volume I, Stroke Chapter.
[Warming and Regulating] Wuzhuyu Tang (Evodia Decoction): Wuzhuyu (Evodiae Fructus), Renshen (Ginseng Radix), Shengjiang (Zingiberis Rhizoma Recens), Dazao (Jujubae Fructus).
[Sanjiao] Dingxiang Wutao Wan (Clove Five-Layer Pill): Dingxiang (Caryophylli Flos), Muxiang (Costus Root), Qingpi (Citri Reticulatae Pericarpium Viride), Juhong (Citri Reticulatae Pericarpium Rubrum) (each 5 qian), Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma), Fuling (Poria), Ganjiang (Zingiberis Rhizoma), Liangjiang (Alpiniae Officinarum Rhizoma) (each 1 liang), Nanxing (Arisaematis Rhizoma), Banxia (Pinelliae Rhizoma) (each 2 liang); made into pills using steamed dough soaked in decoction.
[Summerheat Injury] Liuhe Tang (Six-Harmony Decoction): See Volume I, Summerheat Chapter.
[Dispersing Obstruction] Banxia Xiexin Tang (Pinellia Decoction for Draining the Epigastrium): See Volume I, Warm Disease Chapter.
[Dispersing Knots] Chenxiang Huaqi Wan (Agarwood Pill for Transforming Qi): Dahuang (Rhei Radix et Rhizoma, steamed in wine), Huangqin (Scutellariae Radix) (each 2 liang), Renshen (Ginseng Radix), Baizhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma) (each 3 liang), Chenxiang (Agarwood) (5 qian, separately ground). The first four ingredients are crushed, soaked in ginger juice and bamboo sap, dried, and ground into powder; mixed with Agarwood powder and formed into pills with Massa Medicata Fermentata paste.
[Deficiency Stagnation] Yigong San (Extraordinary Skill Powder): See Volume I, Stroke Chapter.
[Warming and Moving] Zhizhong Tang (Regulating the Middle Decoction): See this Volume, Diet Chapter.
[Phlegm-Qi] Erchen Tang (Two-Aged Decoction): Chenpi (Citri Reticulatae Pericarpium), Banxia (Pinelliae Rhizoma), Fuling (Poria), Gancao (Licorice Root).
[Fire Stagnation] Zuojin Wan (Left Metal Pill): See Volume I, Fire Chapter.
[Liver Fire] Longdan Xiegan Tang (Gentian Decoction for Draining Liver Fire): Longdancao (Gentianae Radix), Huangqin (Scutellariae Radix), Zhizi (Gardeniae Fructus), Zexie (Alismatis Rhizoma), Shengdi (Rehmanniae Radix), Mutong (Akebiae Caulis), Cheqian (Plantaginis Semen), Danggui (Angelicae Sinensis Radix), Chaihu (Bupleuri Radix), Gancao (Licorice Root).
[Liver Fire] Weiji Wan (Stomach-Earth Pill): See this Volume, Diet Chapter.
[Clearing and Purging] Huoyu Tang (Fire-Stagnation Decoction): Lianqiao (Forsythiae Fructus), Bohe (Menthae Haplocalycis Herba), Huangqin (Scutellariae Radix), Taoren (Persicae Semen), Maidong (Ophiopogonis Radix), Gancao (Licorice Root), Yujin (Curcumae Radix), Gualou (Trichosanthis Fructus), Zhuye (Bambusae Folium).
[Warming and Dispersing] Wuchen Tang (Wu-Chen Decoction): Wuyao (Lindera Root), Chenxiang (Agarwood), Renshen (Ginseng Radix) (each 1 liang), Zhigancao (Prepared Licorice Root) (5 qian). Take 5 qian per dose, add 3 slices of ginger, decoct, and add a pinch of salt.
[Digestion Promotion] Dahezhong Yin (Great Harmonizing Middle Drink): See this Volume, Diet Chapter.
[Food Digestion] Baohe Wan (Preserve Harmony Pill): See Volume II, Phlegm-Fluid Retention Chapter.
[Resolving Blood Stasis] Xueyu Tang (Blood-Stasis Decoction): Danpi (Moutan Cortex), Hongqu (Massa Medicata Fermentata Rubra), Honghua (Carthami Flos), Jiangxiang (Daemonorops Draco), Sumu (Sappan Lignum), Shanzha (Crataegi Fructus), Taoren (Persicae Semen), Jiuji (Allii Tuberosi Juice), Jiapian (Hominis Squama Corneum).
[Hiccups/Belching] Daizhe Xuanfu Tang (Hematitum and Inulae Flore Decoction).
[Retching/Involuntary Diaphragmatic Spasm) Jupi Zhuru Tang (Tangerine Peel and Bamboo Shaving Decoction): See this Volume, Vomiting Chapter.
[Analgesia] Muxiang Tiaoqi San (Costus Root Powder for Regulating Qi): See Volume I, Stroke Chapter.
[Dysphagia/Shige] Shenxiang San (Divine Fragrance Powder): Dingxiang (Caryophylli Flos), Kouren (Amomi Fructus Rotundus).
[Dysphagia/Shige] Geye Gao (Dysphagia Ointment): See this Volume, Dysphagia Chapter.
[Anger Injury] Jiegan Jian (Liver-Relieving Decoction): Chenpi (Citri Reticulatae Pericarpium), Banxia (Pinelliae Rhizoma), Fuling (Poria), Houpo (Magnoliae Officinalis Cortex) (each 1 qian 5 fen), Ziyeh (Perillae Folium), Shaoyao (Paeoniae Radix) (each 1 qian), Sharen (Amomi Fructus) (7 fen).
[Qi Syncope] Suhexiang Wan (Liquid Amber Pill): See Volume I, Stroke Chapter.