[总诀]小儿外证求太阳,三字方中明训彰。究与大人同治法,不须科别擅偏长。
小儿发热,兼见恶寒头痛者,太阳经伤寒也。宜人参败毒散。
人参(二钱) 羌活(二钱) 独活(二钱) 柴胡(二钱) 前胡(三钱) 川芎(一钱) 桔
梗(三钱) 云苓(三钱) 枳壳(一钱) 甘草(一钱) 葛根(二钱) 大枣(二枚) 葱白(一
根) 生姜(三片)
歌曰∶小儿发热系伤寒,败毒人参独与羌。
再用柴前芎枳桔,苓葱甘枣葛生姜。
(伯未按∶用淡豆豉三钱、葱白五个,煎服亦好。)
小儿口噤,手足抽掣痰潮者,伤风动痰火也。宜羌活息风汤。
羌活(一钱) 竹沥(二钱) 半夏(二钱) 南星(一钱五分) 生地(三钱) 防风(一钱) 僵蚕(
三钱) 姜汁(五滴) 天麻(一钱五分) 甘草(八分) 枯芩(一钱五分) 枳壳(一钱五分) 犀角(
二分) 羚羊角(三分)
歌曰∶小儿口噤又痰潮,夏沥羌星风火消。
芩地蚕麻姜枳草,羚防犀角力偏饶。
[总诀]小儿内证求太阴,修园有语特叮咛。集中所列无他证,他证皆当即此寻。初生小儿,屈腰啼叫不休
者,瘀血积腹内也。宜用下瘀汤。
桃仁(三钱) 灵脂(三钱) 木香(一钱) 浓朴(一钱) 枳壳(二钱) 丹皮(一钱五分)
歌曰∶初生儿便哭无休,腰屈应知瘀血留。
灵脂桃仁丹枳壳,木香浓朴一方投。
小儿腹痛,以及胀满吐泻者,总责太阴经也。宜香砂六君汤。
木香(一钱) 砂仁(二钱) 白术(三钱) 云苓(三钱) 党参(三钱) 陈皮(三钱) 半夏
(二钱) 甘草(一钱) 生姜(三片) 大枣(二枚)
歌曰∶小儿吐泻腹疼加,用药仍宜香与砂。
苓草参甘陈夏共,扶脾理气效堪夸。
小儿食积,手足热而腹痛者,脾胃不运化也。宜加减平胃散。
苍术(一钱) 浓朴(一钱) 甘草(八分) 陈皮(一钱五分) 神曲(三钱) 麦芽(三钱) 山楂
(二钱) 黄连(三分) 生姜(二片) 白芍(二钱)
歌曰∶腹痛知儿饮食停,草姜楂朴效殊灵。
苍陈麦曲连同芍,脾胃调和病即宁。
(伯未按∶饭焦炒透,和砂仁研细,为消食妙品。)
小儿黄瘦,以及腹大潮热者,脾胃之疳疾也。宜已疳胡连汤。
枳壳(一钱五分) 山楂(一钱五分) 麦芽(三钱) 芜荑(一钱五分) 胡黄连(二钱) 白芍
(一钱五分) 生姜(二片) 甘草(一钱) 腹皮(一钱) 银柴胡(二钱)
歌曰∶小儿疳疾瘦兼黄,楂麦芜荑枳草详。
腹共胡连柴共芍,理脾仍要用生姜。
[总诀] 小儿的外感病证多从太阳经入手,三字方剂中的明确训诫已彰显此理。究其根本,治疗方法与成人相同,不需要设立专门的科室来显示偏长的专长。
小儿出现发热,同时伴有恶寒、头痛症状的,属于太阳经受伤寒邪气侵袭。适宜使用人参败毒散。
人参(二钱) 羌活(二钱) 独活(二钱) 柴胡(二钱) 前胡(三钱) 川芎(一钱) 桔梗(三钱) 茯苓(三钱) 枳壳(一钱) 甘草(一钱) 葛根(二钱) 大枣(两枚) 葱白(一根) 生姜(三片)
歌诀说:小儿发热属于伤寒,败毒散中加入人参、独活和羌活。
再配合柴胡、前胡、川芎、枳壳、桔梗,以及茯苓、葱白、甘草、大枣、葛根、生姜。
(伯安按语:使用淡豆豉三钱、葱白五段,煎服效果也很好。)
小儿出现牙关紧闭(口噤),手足抽搐、痰声漉漉的,是伤风引动痰火所致。适宜使用羌活息风汤。
羌活(一钱) 竹沥(二钱) 半夏(二钱) 天南星(一钱五分) 生地黄(三钱) 防风(一钱) 僵蚕(三钱) 姜汁(五滴) 天麻(一钱五分) 甘草(八分) 黄芩(一钱五分) 枳壳(一钱五分) 犀角(二分) 羚羊角(三分)
歌诀说:小儿牙关紧闭又伴痰声漉漉,用半夏、竹沥、羌活、天南星、防风可消除风火。
黄芩、生地、僵蚕、天麻、姜汁、枳壳、甘草同用,加上羚羊角、防风、犀角,力量尤为雄厚。
[总诀] 小儿的内伤杂病多从太阴经入手,修园先生有言语特别叮咛强调。集中所列没有其他的证候,其他证候都应当在此处寻找。初生的婴儿,弯腰啼哭不止的,是瘀血积聚在腹部内。适宜使用下瘀汤。
桃仁(三钱) 五灵脂(三钱) 木香(一钱) 厚朴(一钱) 枳壳(二钱) 牡丹皮(一钱五分)
歌诀说:初生婴儿便啼哭不休,弯腰屈体应知是瘀血停留。
五灵脂、桃仁、牡丹皮、枳壳同用,加上木香、厚朴,一方投下即可。
小儿腹痛,以及腹胀满、呕吐腹泻的,总体责任归于太阴经病变。适宜使用香砂六君汤。
木香(一钱) 砂仁(二钱) 白术(三钱) 茯苓(三钱) 党参(三钱) 陈皮(三钱) 半夏(二钱) 甘草(一钱) 生姜(三片) 大枣(两枚)
歌诀说:小儿呕吐腹泻兼腹痛,用药仍宜用木香和砂仁。
茯苓、甘草、党参、甘草、陈皮、半夏共同配合,扶助脾气、调理气机,疗效值得夸赞。
小儿食积,手足发热且腹痛的,是脾胃运化功能失常所致。适宜使用加减平胃散。
苍术(一钱) 厚朴(一钱) 甘草(八分) 陈皮(一钱五分) 神曲(三钱) 麦芽(三钱) 山楂(二钱) 黄连(三分) 生姜(二片) 白芍(二钱)
歌诀说:腹痛可知是小儿饮食停滞,草果(此处指苍术或泛指燥湿药,结合上下文及歌诀“草”字,通常指代方中某味主药或笔误,但依原文翻译为“草”对应的药材,结合前文苍术,此处歌诀“草”可能指代甘草或苍术之省称,鉴于前文有苍术,歌诀首句“草”若指苍术则重复,若指甘草则剂量轻,此处直译“草”所指代的药物,结合常规理解及前文,保留原意)、生姜、山楂、厚朴效果非常灵验。
苍术、陈皮、麦芽、神曲连同白芍一起使用,脾胃调和疾病即安宁。
(伯安按语:将锅巴炒透,与砂仁研细,是消食的妙品。)
小儿面色萎黄消瘦,以及腹部胀大、潮热发热的,是脾胃的疳疾。适宜使用已疳胡连汤。
枳壳(一钱五分) 山楂(一钱五分) 麦芽(三钱) 芜荑(一钱五分) 胡黄连(二钱) 白芍(一钱五分) 生姜(二片) 甘草(一钱) 腹皮(一钱) 银柴胡(二钱)
歌诀说:小儿疳疾身体瘦弱兼面色发黄,山楂、麦芽、芜荑、枳壳、甘草需详加斟酌。
腹皮与胡黄连、银柴胡、白芍共伍,调理脾胃仍要用到生姜。
[General Principle] For pediatric external disorders, one should seek the Taiyang channel; the clear instructions in the "Three-Character Formula" manifest this principle. Fundamentally, the treatment methods are the same as those for adults, and there is no need to establish a separate department to display specialized expertise.
When a child presents with fever accompanied by aversion to cold and headache, it is a Taiyang channel injury from Cold (Taiyang Shanghan). Ren Shen Bai Du San (Ginseng Decoction to Overcome Toxicity) is appropriate.
Ren Shen (Panax ginseng Radix et Rhizoma) (2 qian), Qiang Huo (Notopterygii Rhizoma et Radix) (2 qian), Du Huo (Angelicae Pubescentis Radix) (2 qian), Chai Hu (Bupleuri Radix) (2 qian), Qian Hu (Peucedani Radix) (3 qian), Chuan Xiong (Ligustici Chuanxiong Rhizoma) (1 qian), Jie Geng (Platycodonis Radix) (3 qian), Fu Ling (Poria) (3 qian), Zhi Ke (Aurantii Fructus Immaturus) (1 qian), Gan Cao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma) (1 qian), Ge Gen (Puerariae Lobatae Radix) (2 qian), Da Zao (Jujubae Fructus) (2 pieces), Cong Bai (Allii Cepae Bulbus) (1 piece), Sheng Jiang (Zingiberis Rhizoma Recens) (3 slices).
The verse states: Pediatric fever due to Cold, use Bai Du San with Ren Shen, Du Huo, and Qiang Huo.
Further add Chai Hu, Qian Hu, Chuan Xiong, Zhi Ke, Jie Geng, along with Fu Ling, Cong Bai, Gan Cao, Da Zao, Ge Gen, and Sheng Jiang.
(Ber An's Note: Using Dan Dou Chi (Sojae Seminis Preparatum) 3 qian and Cong Bai 5 segments, decocted and taken orally, is also effective.)
When a child presents with trismus (lockjaw), convulsions of the hands and feet, and phlegm rattle, it is wind-stroke stirring up phlegm-fire. Qiang Huo Xi Feng Tang (Notopterygium Wind-Extinguishing Decoction) is appropriate.
Qiang Huo (Notopterygii Rhizoma et Radix) (1 qian), Zhu Li (Bambusae Caulis in Taenia Succus) (2 qian), Ban Xia (Pinelliae Rhizoma) (2 qian), Nan Xing (Arisaematis Cum Bile) (1.5 qian), Sheng Di Huang (Rehmanniae Radix) (3 qian), Fang Feng (Saposhnikoviae Radix) (1 qian), Jiang Can (Bombyx Batryticatus) (3 qian), Jiang Zhi (Zingiberis Rhizoma Succus) (5 drops), Tian Ma (Gastrodiae Rhizoma) (1.5 qian), Gan Cao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma) (8 fen), Ku Qin (Scutellariae Radix) (1.5 qian), Zhi Ke (Aurantii Fructus Immaturus) (1.5 qian), Xi Jiao (Rhinocerotis Cornu) (2 fen), Ling Yang Jiao (Saigae Tataricae Cornu) (3 fen).
The verse states: Trismus and phlegm rattle in children, Ban Xia, Zhu Li, Qiang Huo, Nan Xing, and Fang Feng eliminate wind-fire.
Ku Qin, Sheng Di, Jiang Can, Tian Ma, Jiang Zhi, Zhi Ke, and Gan Cao together, with Ling Yang Jiao, Fang Feng, and Xi Jiao, exert particularly strong power.
[General Principle] For pediatric internal disorders, one should seek the Taiyin channel; Mr. Xiuyuan has words of special admonition. The collected text lists no other syndromes; other syndromes should all be sought here. In newborns, continuous crying with flexed waist indicates blood stasis accumulated in the abdomen. Xia Yu Tang (Downward Expelling Blood Stasis Decoction) is appropriate.
Tao Ren (Persicae Semen) (3 qian), Ling Zhi (Trogopterori Faeces) (3 qian), Mu Xiang (Aucklandiae Radix) (1 qian), Hou Po (Magnoliae Officinalis Cortex) (1 qian), Zhi Ke (Aurantii Fructus Immaturus) (2 qian), Dan Pi (Moutan Cortex) (1.5 qian).
The verse states: Newborns crying incessantly, flexed waist indicates blood stasis remaining.
Ling Zhi, Tao Ren, Dan Pi, and Zhi Ke together, with Mu Xiang and Hou Po, constitute one prescription.
Abdominal pain in children, along with abdominal distension, vomiting, and diarrhea, is generally attributed to Taiyin channel pathology. Xiang Sha Liu Jun Zi Tang (Costus and Amomum Six Gentlemen Decoction) is appropriate.
Mu Xiang (Aucklandiae Radix) (1 qian), Sha Ren (Amomi Fructus) (2 qian), Bai Zhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma) (3 qian), Fu Ling (Poria) (3 qian), Dang Shen (Codonopsis Radix) (3 qian), Chen Pi (Citri Reticulatae Pericarpium) (3 qian), Ban Xia (Pinelliae Rhizoma) (2 qian), Gan Cao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma) (1 qian), Sheng Jiang (Zingiberis Rhizoma Recens) (3 slices), Da Zao (Jujubae Fructus) (2 pieces).
The verse states: Pediatric vomiting, diarrhea, and abdominal pain, medication should still include Costus and Amomum.
Fu Ling, Gan Cao, Dang Shen, Gan Cao, Chen Pi, and Ban Xia work together; fortifying spleen and regulating qi yields praiseworthy efficacy.
Food stagnation in children, presenting with heat in the hands and feet and abdominal pain, results from impaired spleen and stomach transportation and transformation. Jia Jian Ping Wei San (Modified Flat Stomach Powder) is appropriate.
Cang Zhu (Atractylodis Rhizoma) (1 qian), Hou Po (Magnoliae Officinalis Cortex) (1 qian), Gan Cao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma) (8 fen), Chen Pi (Citri Reticulatae Pericarpium) (1.5 qian), Shen Qu (Massa Medicata Fermentata) (3 qian), Mai Ya (Hordei Fructus Germinatus) (3 qian), Shan Zha (Crataegi Fructus) (2 qian), Huang Lian (Coptidis Rhizoma) (3 fen), Sheng Jiang (Zingiberis Rhizoma Recens) (2 slices), Bai Shao (Paeoniae Radix Alba) (2 qian).
The verse states: Abdominal pain indicates food stagnation in children; Cang Zhu, Sheng Jiang, Shan Zha, and Hou Po are highly effective.
Cang Zhu, Chen Pi, Mai Ya, Shen Qu, and Bai Shao combined harmonize the spleen and stomach, bringing peace to the disease.
(Ber An's Note: Thoroughly roasted scorched rice, ground fine with Sha Ren, is a wonderful product for digesting food.)
Yellowish, emaciated complexion in children, along with abdominal enlargement and tidal fever, indicates Gan disease (malnutrition syndrome) of the spleen and stomach. Yi Gan Hu Lian Tang (Eliminate Gan Hu Lian Decoction) is appropriate.
Zhi Ke (Aurantii Fructus Immaturus) (1.5 qian), Shan Zha (Crataegi Fructus) (1.5 qian), Mai Ya (Hordei Fructus Germinatus) (3 qian), Wu Yi (Euodiae Fructus) (1.5 qian), Hu Huang Lian (Coptidis Rhizoma var. chinense or specific preparation) (2 qian), Bai Shao (Paeoniae Radix Alba) (1.5 qian), Sheng Jiang (Zingiberis Rhizoma Recens) (2 slices), Gan Cao (Glycyrrhizae Radix et Rhizoma) (1 qian), Fu Pi (Tangerine Peel/Abdominal wall herb context implies Citri Reticulatae Pericarpium or similar, here translated as Fu Pi) (1 qian), Yin Chai Hu (Stellariae Radix) (2 qian).
The verse states: Pediatric Gan disease with emaciation and yellowish hue, Shan Zha, Mai Ya, Wu Yi, Zhi Ke, and Gan Cao require careful consideration.
Fu Pi, Hu Huang Lian, Yin Chai Hu, and Bai Shao together; regulating the spleen still requires Sheng Jiang.