肝 藏魂,属木。胆火寄于中。主血,主目,主筋,主呼,主怒。
本病∶诸风眩晕,僵仆强直,惊痫,两胁肿痛,胸肋满痛,呕血,小腹疝痛 瘕,女人
经病。
标病∶寒热疟,头痛吐涎,目赤面青,多怒,耳闭颊肿,筋挛卵缩,丈夫 疝,女人少
腹肿痛、阴病。
有余泻之泻子 甘草行气(香附 芎 瞿麦 牵牛 青橘皮)
行血(红花 鳖甲 桃仁 莪术 京三棱 穿山甲 大黄 水蛭 虻虫 苏木 牡丹
皮)
镇惊(雄黄 金箔 铁落 真珠 代赭石 夜明砂 胡粉 银箔 铅丹 龙骨 石决
明)
搜风(羌活 荆芥 薄荷 槐子 蔓荆子 白花蛇 独活 防风 皂荚 乌头 白附子
僵蚕 蝉蜕)
不足补之
补母(枸杞 杜仲 狗脊 熟地黄 苦参 萆 阿胶 菟丝子)
补血(当归 牛膝 续断 白芍药 血竭 没药 芎 )
补气(天麻 柏子仁 白术 菊花 细辛 密蒙花 决明 谷精草 生姜)
本热寒之
泻木(芍药 乌梅 泽泻)
泻火(黄连 龙胆草 黄芩 苦茶 猪胆)
攻里(大黄)
标热发之
和解(柴胡 半夏)
解肌(桂枝 麻黄)
心 藏神,为君火。包络为相火,代君行令。主血,主言,主汗,主笑。
本病∶诸热瞀螈,惊惑谵妄烦乱,啼笑骂詈,怔忡健忘,自汗,诸痛痒疮疡。
标病∶肌热畏寒战栗,舌不能言,面赤目黄,手心烦热,胸胁满痛,引腰背、肩胛、肘
臂。
火实泻之
泻子(黄连 大黄)
气(甘草 人参 赤茯苓 木通 黄柏)
血(丹参 牡丹 生地黄 玄参)
镇惊(朱砂 牛黄 紫石英)
神虚补之
补母(细辛 乌梅 酸枣仁 生姜 陈皮)
气(桂心 泽泻 白茯苓 茯神 远志 石菖蒲)
血(当归 乳香 熟地黄 没药)
本热寒之
泻火(黄芩 竹叶 麦门冬 芒硝 炒盐)
凉血(地黄 栀子 天竺黄)
标热发之
散火(甘草 独活 麻黄 柴胡 龙脑)
脾 藏意,属土,为万物之母。主营卫,主味,主肌肉,主四肢。
本病∶诸湿肿胀,痞满噫气,大小便闭,黄胆痰饮,吐泻霍乱,心腹痛,饮食不化。
标病∶身体 肿,重困嗜卧,四肢不举,舌本强痛,足大趾不用,九窍不通,诸痉项强。
土实泻之
泻子(诃子 防风 桑白皮 葶苈)
吐(豆豉 栀子 萝卜子 常山 瓜蒂 郁金 齑汁 藜芦 苦参 赤小豆 盐汤 苦
茶)
下(大黄 芒硝 青礞石 大戟 甘遂 续随子 芫花)
土虚补之
补母(桂心 茯苓)
气(人参 黄 升麻 葛根 甘草 陈橘皮 藿香 葳蕤 缩砂仁 木香 扁豆)
血(白术 苍术 白芍药 胶饴 大枣 干姜 木瓜 乌梅 蜂蜜)
本湿除之
燥中宫(白术 苍术 橘皮 半夏 吴茱萸 南星 草豆蔻 白芥子)
洁净府(木通 赤茯苓 猪苓 藿香)
标湿渗之
开鬼门(葛根 苍术 麻黄 独活)
肺 藏魄,属金,总摄一身元气。主闻,主哭,主皮毛。
本病∶诸气 郁,诸痿喘呕,气短,咳嗽上逆,咳唾脓血,不得卧,小
不禁。
标病∶洒淅寒热,伤风自汗,肩背痛冷, 臂前廉痛。
气实泻之
泻子(泽泻 葶苈 桑白皮 地骨皮)
除湿(半夏 白矾 白茯苓 薏苡仁 木瓜 橘皮)
泻火(粳米 石膏 寒水石 知母 诃子)
通滞(枳壳 薄荷 干生姜 木香 浓朴 杏仁 皂荚 桔梗 紫苏梗)
气虚补之
补母(甘草 人参 升麻 黄 山药)
润燥(蛤蚧 阿胶 麦门冬 贝母 百合 天花粉 天门冬)
敛肺(乌梅 粟壳 五味子 芍药 五倍子)
本热清之
清金(黄芩 知母 麦门冬 栀子 沙参 紫菀 天门冬)
本寒温之
温肺(丁香 藿香 款冬花 檀香 白豆蔻 益智 缩砂 糯米 百部)
标寒散之
解表(麻黄 葱白 紫苏)
肾 藏志,属水,为天一之源。主听,主骨,主二阴。
本病∶诸寒厥逆,骨痿腰痛,腰冷如冰,足 肿寒,少腹满急疝瘕,大便闭泄,吐利腥
秽
标病∶发热不恶热,头眩头痛,咽痛舌燥,脊股后廉痛。
水强泻之
泻子(大戟 牵牛)
泻腑(泽泻 猪苓 车前子 防己 茯苓)
水弱补之
补母(人参 山药)
气(知母 玄参 补骨脂 砂仁 苦参)
血(黄柏 枸杞 熟地黄 锁阳 肉苁蓉 山茱萸 阿胶 五味子)
本热攻之
下(伤寒少阴证,口燥咽干,大承气汤。)
寒温之
温里(附子 干姜 官桂 蜀椒 白术)
标寒解之
解表(麻黄 细辛 独活 桂枝)
标热凉之
清热(玄参 连翘 甘草 猪肤)
命门 为相火之原,天地之始,藏精生血,降则为漏,升则为铅,主三焦元气。
本病∶前后癃闭,气逆里急,疝痛奔豚,消渴膏淋,精漏精寒,赤白浊,溺血,崩中带
漏。
火强泻之
泻相火(黄柏 知母 牡丹皮 地骨皮 生地黄 茯苓 玄参 寒水石)
火弱补之
益阳(附子 肉桂 益智子 破故纸 沉香 川乌头 硫黄 天雄 乌药 阳起石
舶茴香 胡桃 巴戟天 丹砂 当归 蛤蚧 覆盆)
精脱固之
涩滑(牡蛎 芡实 金樱子 五味子 远志 山茱萸 蛤粉)
三焦 为相火之用,分布命门元气,主升降出入,游行天地之间,总领五脏六
腑营卫经络内外上下左右之气,号中清之府。上主纳,中主化,下主出。
本病∶诸热瞀螈,暴病暴死暴喑,躁扰狂越,谵妄惊骇,诸血溢血泄,诸气逆冲上
,诸疮疡痘疹瘤核。
上热则喘满,诸呕吐酸,胸痞胁痛,食饮不消,头上出汗。
中热则善饥而瘦,解 中满,诸胀腹大,诸病有声,鼓之如鼓,上下关格不通,霍乱
吐利。
下热则暴注下迫,水液混浊,下部肿满,小便淋沥或不通,大便闭结下痢。
上寒则吐饮食痰水,胸痹,前后引痛,食已还出。
中寒则饮食不化,寒胀,反胃吐水,湿泻不渴。
下寒则二便不禁,脐腹冷,疝痛。
标病∶恶寒战栗,如丧神守,耳鸣耳聋,嗌肿喉痹,诸病 肿
不用。
实火泻之
汗(麻黄 柴胡 葛根 荆芥 升麻 薄荷 羌活 石膏)
吐(瓜蒂 沧盐 齑汁)
下(大黄 芒硝)
虚火补之
上(人参 天雄 桂心)
中(人参 黄 丁香 木香 草果)
下(附子 桂心 硫黄 人参 沉香 乌药 破故纸)
本热寒之
上(黄芩 连翘 栀子 知母 玄参 石膏 生地黄)
中(黄连 连翘 生地 石膏)
下(黄柏 知母 生地 石膏 牡丹 地骨皮)
标热散之
解表(柴胡 细辛 荆芥 羌活 葛根 石膏)
胆 属木,为少阳相火,发生万物,为决断之官,十一脏之主(主同肝)。
本病∶口苦,呕苦汁,善太息,澹澹如人将捕状,目昏不眠。
标病∶寒热往来, 疟,胸胁痛,头额痛,耳痛鸣聋,瘰 结核
实火泻之
泻胆(龙胆 牛膝 猪胆 生蕤仁 生酸枣仁 黄连 苦茶)
虚火补之
温胆(人参 细辛 半夏 炒蕤仁 炒酸枣仁 当归 地黄)
本热平之
降火(黄芩 黄连 芍药 连翘 甘草)
镇惊(黑铅 水银)
标热和之
和解(柴胡 芍药 黄芩 半夏 甘草)
胃 属土,主容受,为水谷之海。(主同脾)。
本病∶噎膈反胃,中满肿胀,呕吐泻痢,霍乱腹痛,消中善饥,不消食,伤饮食,胃管
当心痛,支两胁。
标病∶发热蒸蒸,身前热,身前寒,发狂谵语,咽痹,上齿痛,口眼 斜,鼻痛鼽衄赤
。
胃实泻之
湿热(大黄 芒硝)
饮食(巴豆 神曲 山楂 阿魏 砂 郁金 三棱 轻粉)
胃虚补之
湿热(苍术 白术 半夏 茯苓 橘皮 生姜)
寒湿(干姜 附子 草果 官桂 丁香 肉豆蔻 人参 黄 )
本热寒之
降火(石膏 地黄 犀角 黄连)
标热解之
解肌(升麻 葛根 豆豉)
大肠 属金,主变化,为传送之官。
本病∶大便闭结,泄痢下血,里急后重,疽痔脱肛,肠鸣而痛。
标病∶齿痛喉痹,颈肿口干,咽中如核,鼽衄目黄,手大指次指痛,宿食发热寒栗。
肠实泻之
热(大黄 芒硝 桃花 牵牛 巴豆 郁李仁 石膏)
气(枳壳 木香 橘皮 槟榔)
肠虚补之
气(皂荚)
燥(桃仁 麻仁 杏仁 地黄 乳香 松子 当归 肉苁蓉)
湿(白术 苍术 半夏 硫磺)
陷(升麻 葛根)
脱(龙骨 白垩 诃子 粟壳 乌梅 白矾 赤石脂 禹余粮 石榴皮)
本热寒之
清热(秦艽 槐角 地黄 黄芩)
本寒温之
温里(干姜 附子 肉豆蔻)
标热散之
解肌(石膏 白芷 升麻 葛根)
小肠 主分泌水谷,为受盛之官。
本病∶大便水谷利,小便短,小便闭,小便血,小便自利,大便后血,小肠气痛,宿食
夜热旦止。
标病∶身热恶寒,嗌痛颔肿,口糜耳聋。
实热泻之
气(木通 猪苓 滑石 瞿麦 泽泻 灯草)
血(地黄 蒲黄 赤茯苓 栀子 牡丹皮)
虚寒补之
气(白术 楝实 茴香 砂仁 神曲 扁豆)
血(桂心 延胡索)
本热寒之
降火(黄柏 黄芩 黄连 连翘 栀子)
标热散之
解肌( 本 羌活 防风 蔓荆)
膀胱 主津液,为胞之府,气化乃能出,号州都之官,诸病皆干之。
本病∶小便淋沥,或短数,或黄赤,或白,或遗失,或气痛。
标病∶发热恶寒,头痛,腰脊强,鼻窒,足小指不用。
实热泻之
泄火(滑石 猪苓 泽泻 茯苓)
下虚补之
热(黄柏 知母)
寒(桔梗 升麻 益智 乌药 山茱萸)
本热利之
降火(地黄 栀子 茵陈 黄柏 牡丹皮 地骨皮)
标寒发之
发表(麻黄 桂枝 羌活 苍术 防己 黄 木贼)
肝:贮藏魂,五行属木。胆火寄居于肝中。主管血液,主管眼睛,主管筋脉,主管呼喊声,主管愤怒情绪。
本脏病(肝病本源):各种风邪引起的眩晕,突然僵倒、肢体强直,惊厥癫痫,两侧胁肋部肿痛,胸部和肋部胀满疼痛,呕血,小腹疝痛及腹内结块(瘕),妇女月经病。
标病(肝病表象/传变):寒热往来的疟疾,头痛吐涎沫,眼睛发红面色发青,容易发怒,耳闭颊肿,筋脉拘挛睾丸收缩,男子疝气,妇女少腹肿痛及阴部疾病。
实证(有余)用泻法,遵循“实则泻其子”原则:
行气药(香附、川芎、瞿麦、牵牛子、青橘皮)
行血药(红花、鳖甲、桃仁、莪术、京三棱、穿山甲、大黄、水蛭、虻虫、苏木、牡丹皮)
镇惊药(雄黄、金箔、铁落、真珠、代赭石、夜明砂、胡粉、银箔、铅丹、龙骨、石决明)
搜风药(羌活、荆芥、薄荷、槐子、蔓荆子、白花蛇、独活、防风、皂荚、乌头、白附子、僵蚕、蝉蜕)
虚证(不足)用补法,遵循“虚则补其母”原则:
补母药(枸杞、杜仲、狗脊、熟地黄、苦参、萆薢、阿胶、菟丝子)
补血药(当归、牛膝、续断、白芍药、血竭、没药、川芎)
补气药(天麻、柏子仁、白术、菊花、细辛、密蒙花、决明子、谷精草、生姜)
本脏热证用寒凉药治疗:
泻木火药(芍药、乌梅、泽泻)
泻心火药(黄连、龙胆草、黄芩、苦茶、猪胆汁)
攻下里实药(大黄)
标热证用发散法治疗:
和解药(柴胡、半夏)
解肌表药(桂枝、麻黄)
心:贮藏神,为君火。心包络为相火,代替君主行使命令。主管血液,主管言语,主管汗液,主管笑声。
本脏病(心病本源):各种热邪导致的视物模糊抽搐,惊骇迷惑、胡言乱语、烦躁混乱,啼哭笑骂,心悸健忘,自汗,各种痛痒疮疡。
标病(心病表象/传变):肌肉发热怕冷战栗,舌头不能说话,面红目黄,手心烦热,胸胁胀满疼痛,牵引腰背、肩胛、肘臂部位疼痛。
火盛实证用泻法:
泻子药(黄连、大黄)
清气分药(甘草、人参、赤茯苓、木通、黄柏)
清血分药(丹参、牡丹皮、生地黄、玄参)
镇惊药(朱砂、牛黄、紫石英)
神气虚弱用补法:
补母药(细辛、乌梅、酸枣仁、生姜、陈皮)
补气分药(桂心、泽泻、白茯苓、茯神、远志、石菖蒲)
补血分药(当归、乳香、熟地黄、没药)
本脏热证用寒凉药治疗:
泻火药(黄芩、竹叶、麦门冬、芒硝、炒盐)
凉血药(地黄、栀子、天竺黄)
标热证用发散法治疗:
散火药(甘草、独活、麻黄、柴胡、龙脑)
脾:贮藏意,五行属土,是万物生长的母亲。主管营卫之气,主管味觉,主管肌肉,主管四肢。
本脏病(脾病本源):各种湿邪引起的肿胀,痞满嗳气,大小便不通,黄疸痰饮,呕吐腹泻霍乱,心腹疼痛,饮食不消化。
标病(脾病表象/传变):身体浮肿,沉重困倦嗜睡,四肢无力抬举,舌根强硬疼痛,足大趾不能活动,九窍不通,各种痉挛项强。
土实(湿盛)用泻法:
泻子药(诃子、防风、桑白皮、葶苈子)
催吐药(豆豉、栀子、萝卜子、常山、瓜蒂、郁金、醋汁、藜芦、苦参、赤小豆、盐汤、苦茶)
攻下药(大黄、芒硝、青礞石、大戟、甘遂、续随子、芫花)
土虚用补法:
补母药(桂心、茯苓)
补气药(人参、黄芪、升麻、葛根、甘草、陈橘皮、藿香、玉竹、缩砂仁、木香、扁豆)
补血药(白术、苍术、白芍药、胶饴、大枣、干姜、木瓜、乌梅、蜂蜜)
本脏湿证用燥湿法治疗:
燥中宫湿药(白术、苍术、橘皮、半夏、吴茱萸、南星、草豆蔻、白芥子)
洁净府利水药(木通、赤茯苓、猪苓、藿香)
标湿证用渗湿法治疗:
开鬼门发汗药(葛根、苍术、麻黄、独活)
肺:贮藏魄,五行属金,总摄一身元气。主管嗅觉,主管哭泣,主管皮毛。
本脏病(肺病本源):各种气机郁滞,各种痿证喘逆呕吐,气短,咳嗽气逆,咳唾脓血,不能平卧,小便失禁。
标病(肺病表象/传变):洒淅恶寒发热,伤风自汗,肩背痛冷,手臂前侧疼痛。
气实用泻法:
泻子药(泽泻、葶苈子、桑白皮、地骨皮)
除湿药(半夏、白矾、白茯苓、薏苡仁、木瓜、橘皮)
泻火药(粳米、石膏、寒水石、知母、诃子)
通滞气药(枳壳、薄荷、干生姜、木香、厚朴、杏仁、皂荚、桔梗、紫苏梗)
气虚用补法:
补母药(甘草、人参、升麻、黄芪、山药)
润燥药(蛤蚧、阿胶、麦门冬、贝母、百合、天花粉、天门冬)
敛肺气药(乌梅、罂粟壳、五味子、芍药、五倍子)
本脏热证用清热法治疗:
清金药(黄芩、知母、麦门冬、栀子、沙参、紫菀、天门冬)
本脏寒证用温肺法治疗:
温肺药(丁香、藿香、款冬花、檀香、白豆蔻、益智仁、缩砂仁、糯米、百部)
标寒证用散寒法治疗:
解表药(麻黄、葱白、紫苏)
肾:贮藏志,五行属水,为天一之源。主管听觉,主管骨骼,主管前后二阴。
本脏病(肾病本源):各种寒厥逆冷,骨痿腰痛,腰部冷如冰,足部浮肿寒冷,少腹胀满急迫疝痛,大便闭结或泄泻,呕吐排泄物腥臭秽浊。
标病(肾病表象/传变):发热但不恶热,头晕头痛,咽痛舌燥,脊柱和大腿后侧疼痛。
水强(实)用泻法:
泻子药(大戟、牵牛子)
泻腑药(泽泻、猪苓、车前子、防己、茯苓)
水弱(虚)用补法:
补母药(人参、山药)
补气药(知母、玄参、补骨脂、砂仁、苦参)
补血药(黄柏、枸杞、熟地黄、锁阳、肉苁蓉、山茱萸、阿胶、五味子)
本脏热证用攻下法治疗:
攻下药(伤寒少阴证,口燥咽干,用大承气汤。)
寒证用温里法治疗:
温里药(附子、干姜、官桂、蜀椒、白术)
标寒证用解表法治疗:
解表药(麻黄、细辛、独活、桂枝)
标热证用清热法治疗:
清热药(玄参、连翘、甘草、猪肤)
命门:为相火的源头,天地之始,贮藏精气生成血液,降则为漏,升则为铅,主管三焦元气。
本脏病(命门病本源):前后二阴癃闭,气逆里急,疝痛奔豚,消渴膏淋,精关不固精寒,赤白浊,尿血,崩中带下漏下。
火强(实)用泻法:
泻相火药(黄柏、知母、牡丹皮、地骨皮、生地黄、茯苓、玄参、寒水石)
火弱(虚)用补法:
益阳药(附子、肉桂、益智仁、破故纸、沉香、川乌头、硫黄、天雄、乌药、阳起石、舶茴香、胡桃、巴戟天、丹砂、当归、蛤蚧、覆盆子)
精脱用固涩法治疗:
涩滑药(牡蛎、芡实、金樱子、五味子、远志、山茱萸、蛤粉)
三焦:为相火的作用,分布命门元气,主管升降出入,游行于天地之间,总领五脏六腑营卫经络内外上下左右之气,号称中清之府。上焦主纳受,中焦主消化,下焦主排出。
本脏病(三焦病本源):各种热邪导致的视物模糊抽搐,突发疾病暴死暴哑,躁扰狂越,胡言乱语惊骇,各种出血溢血,各种气逆冲上,各种疮疡痘疹瘤核。
上焦热则喘满,各种呕吐酸水,胸痞胁痛,饮食不消化,头部出汗。
中焦热则容易饥饿而消瘦,脘腹胀满,各种腹部胀大,各种病有声响,叩击如鼓,上下关格不通,霍乱吐利。
下焦热则暴注下迫,水液混浊,下部肿满,小便淋沥或不通,大便闭结下痢。
上焦寒则呕吐饮食痰水,胸痹,前后牵引疼痛,食入即吐。
中焦寒则饮食不消化,寒胀,反胃吐水,湿泻不渴。
下焦寒则二便不禁,脐腹冷,疝痛。
标病(三焦病表象/传变):恶寒战栗,如丧神守,耳鸣耳聋,咽喉肿痛喉痹,各种病导致筋骨不用。
实火用泻法:
发汗药(麻黄、柴胡、葛根、荆芥、升麻、薄荷、羌活、石膏)
催吐药(瓜蒂、沧盐、醋汁)
攻下药(大黄、芒硝)
虚火用补法:
上焦补药(人参、天雄、桂心)
中焦补药(人参、黄芪、丁香、木香、草果)
下焦补药(附子、桂心、硫黄、人参、沉香、乌药、破故纸)
本热证用寒凉法治疗:
上焦清热药(黄芩、连翘、栀子、知母、玄参、石膏、生地黄)
中焦清热药(黄连、连翘、生地、石膏)
下焦清热药(黄柏、知母、生地、石膏、牡丹、地骨皮)
标热证用散法治疗:
解表药(柴胡、细辛、荆芥、羌活、葛根、石膏)
胆:属木,为少阳相火,发生万物,为决断之官,十一脏之主(主治同肝)。
本脏病(胆病本源):口苦,呕吐苦汁,喜欢叹气,心中澹澹不安像被人追捕的样子,眼睛昏花失眠。
标病(胆病表象/传变):寒热往来,疟疾,胸胁痛,头额痛,耳痛鸣聋,瘰疬结核。
实火用泻法:
泻胆药(龙胆草、牛膝、猪胆汁、生蕤仁、生酸枣仁、黄连、苦茶)
虚火用补法:
温胆药(人参、细辛、半夏、炒蕤仁、炒酸枣仁、当归、地黄)
本热证用平肝法治疗:
降火药(黄芩、黄连、芍药、连翘、甘草)
镇惊药(黑铅、水银)
标热证用和解法治疗:
和解药(柴胡、芍药、黄芩、半夏、甘草)
胃:属土,主管容纳受纳,为水谷之海。(主治同脾)。
本脏病(胃病本源):噎膈反胃,中满肿胀,呕吐泻痢,霍乱腹痛,消中善饥,不消化食物,伤饮食,胃脘当心疼痛,牵连两胁。
标病(胃病表象/传变):发热蒸蒸,身前热身前寒,发狂谵语,咽痹,上齿痛,口眼歪斜,鼻痛流涕鼻衄色赤。
胃实用泻法:
湿热药(大黄、芒硝)
饮食积滞药(巴豆、神曲、山楂、阿魏、砂仁、郁金、三棱、轻粉)
胃虚用补法:
湿热药(苍术、白术、半夏、茯苓、橘皮、生姜)
寒湿药(干姜、附子、草果、官桂、丁香、肉豆蔻、人参、黄芪)
本热证用寒凉法治疗:
降火药(石膏、地黄、犀角、黄连)
标热证用解肌法治疗:
解肌药(升麻、葛根、豆豉)
大肠:属金,主管变化传导,为传送之官。
本脏病(大肠病本源):大便闭结,泄痢下血,里急后重,疽痔脱肛,肠鸣而痛。
标病(大肠病表象/传变):齿痛喉痹,颈肿口干,咽中如有核阻,鼻痛流涕鼻衄目黄,手大指次指痛,宿食发热寒栗。
肠实用泻法:
热药(大黄、芒硝、桃花、牵牛子、巴豆、郁李仁、石膏)
气药(枳壳、木香、橘皮、槟榔)
肠虚用补法:
气药(皂荚)
燥药(桃仁、麻仁、杏仁、地黄、乳香、松子、当归、肉苁蓉)
湿药(白术、苍术、半夏、硫磺)
陷药(升麻、葛根)
脱药(龙骨、白垩、诃子、罂粟壳、乌梅、白矾、赤石脂、禹余粮、石榴皮)
本热证用清热法治疗:
清热药(秦艽、槐角、地黄、黄芩)
本寒证用温里法治疗:
温里药(干姜、附子、肉豆蔻)
标热证用散法治疗:
解肌药(石膏、白芷、升麻、葛根)
小肠:主管分泌水谷,为受盛之官。
本脏病(小肠病本源):大便水谷利,小便短少,小便闭,小便血,小便自利,大便后出血,小肠气痛,宿食夜热旦止。
标病(小肠病表象/传变):身热恶寒,咽喉痛颔下肿,口糜耳聋。
实热用泻法:
气药(木通、猪苓、滑石、瞿麦、泽泻、灯心草)
血药(地黄、蒲黄、赤茯苓、栀子、牡丹皮)
虚寒用补法:
气药(白术、楝实、茴香、砂仁、神曲、扁豆)
血药(桂心、延胡索)
本热证用降火法治疗:
降火药(黄柏、黄芩、黄连、连翘、栀子)
标热证用解肌法治疗:
解肌药(藁本、羌活、防风、蔓荆子)
膀胱:主管津液,为胞之府,气化后才能排出,号称州都之官,各种病皆能干扰它。
本脏病(膀胱病本源):小便淋沥,或短数,或黄赤,或白,或遗失,或气痛。
标病(膀胱病表象/传变):发热恶寒,头痛,腰脊强直,鼻窒,足小指不用。
实热用泻法:
泄火药(滑石、猪苓、泽泻、茯苓)
下虚用补法:
热药(黄柏、知母)
寒药(桔梗、升麻、益智仁、乌药、山茱萸)
本热证用利水法治疗:
降火药(地黄、栀子、茵陈、黄柏、牡丹皮、地骨皮)
标寒证用发表法治疗:
发表药(麻黄、桂枝、羌活、苍术、防己、黄芪、木贼)
Liver: Stores the Hun (Ethereal Soul), corresponds to Wood. The Gallbladder's Fire resides within it. It governs Blood, Eyes, Tendons, Vocalization (crying/shouting), and Anger.
Primary Disease (Ben Bing): Various wind-induced dizziness, sudden collapse with stiffness and rigidity, convulsions and epilepsy, swelling and pain in both hypochondriac regions, fullness and pain in the chest and ribs, hematemesis, hernia pain and abdominal masses (Jia) in the lower abdomen, and menstrual disorders in women.
Secondary Disease (Biao Bing): Malaria with alternating chills and fever, headache with salivation, red eyes and greenish complexion, irritability, ear blockage and cheek swelling, tendon spasms and retraction of the testes, male hernia, and lower abdominal swelling/pain and genital diseases in women.
Excess conditions are treated by draining, following the principle of "draining the son":
Qi-moving herbs (Xiangfu, Chuanxiong, Qumai, Qianniu, Qingjupi)
Blood-activating herbs (Honghua, Biejia, Taoren, Ezhu, Jingsanleng, Chuanshanjia, Dahuang, Shuizhi, Mengchong, Sumu, Mudanpi)
Sedating herbs (Xionghuang, Jinbo, Tielluo, Zhenzhu, Daizheshi, Yemingcha, Hufen, Yinbo, Qiandan, Longgu, Shijueming)
Wind-expelling herbs (Qianghuo, Jingjie, Bohe, Huaizi, Manjingzi, Baihuashe, Duhuo, Fangfeng, Zhaojiao, Wutou, Baifuzi, Jiangcan, Chantui)
Deficiency conditions are treated by tonifying, following the principle of "tonifying the mother":
Mother-tonifying herbs (Gouqi, Duzhong, Gouji, Shudihuang, Kushen, Bibing, Ejiao, Tusizi)
Blood-tonifying herbs (Danggui, Niuxi, Xuduan, Baishaoyao, Xuexie, Moyao, Chuanxiong)
Qi-tonifying herbs (Tianma, Baiziren, Baizhu, Juhua, Xixin, Mimenghua, Jueming, Gujingcao, Shengjiang)
Primary Heat is treated with Cold herbs:
Wood-draining herbs (Shaoyao, Wumei, Zexie)
Fire-draining herbs (Huanglian, Longdancao, Huangqin, Kucha, Zhudan)
Interior-purgative herbs (Dahuang)
Secondary Heat is treated with dispersing methods:
Harmonizing herbs (Chaihu, Banxia)
Muscle-releasing herbs (Guizhi, Mahuang)
Heart: Stores the Shen (Spirit), acts as the Monarch Fire. The Pericardium acts as Minister Fire, executing orders on behalf of the Monarch. It governs Blood, Speech, Sweat, and Laughter.
Primary Disease (Ben Bing): Various heat-induced visual blurring and convulsions, fright, confusion, delirium, restlessness, crying, laughing, cursing, palpitations, amnesia, spontaneous sweating, and various painful sores and ulcers.
Secondary Disease (Biao Bing): Muscle fever with aversion to cold and trembling, inability to speak, red face and yellow eyes, vexatious heat in the palms, chest and hypochondriac fullness/pain radiating to the lower back, shoulders, scapulae, elbows, and arms.
Excessive Fire is treated by draining:
Son-draining herbs (Huanglian, Dahuang)
Qi-clearing herbs (Gancao, Renshen, Chi Fuling, Mutong, Huangbai)
Blood-clearing herbs (Danshen, Mudanpi, Shengdihuang, Xuanshen)
Sedating herbs (Zhusha, Niuhuang, Zhi Shiyin)
Shen Deficiency is treated by tonifying:
Mother-tonifying herbs (Xixin, Wumei, Suanzaoren, Shengjiang, Chenpi)
Qi-tonifying herbs (Guixin, Zexie, Bai Fuling, Fushen, Yuanzhi, Shichangpu)
Blood-tonifying herbs (Danggui, Ruxiang, Shudihuang, Moyao)
Primary Heat is treated with Cold herbs:
Fire-draining herbs (Huangqin, Zhuye, Maidong, Mangxiao, Fried Salt)
Blood-cooling herbs (Dihuang, Zhizi, Tianzhuhuang)
Secondary Heat is treated with dispersing methods:
Fire-dispersing herbs (Gancao, Duhuo, Mahuang, Chaihu, Longnao)
Spleen: Stores the Yi (Intellect), corresponds to Earth, and is the mother of all things. It governs Ying and Wei Qi, Taste, Muscles, and Limbs.
Primary Disease (Ben Bing): Various dampness-induced swelling, epigastric fullness and belching, constipation or urinary retention, jaundice and phlegm-fluid retention, vomiting, diarrhea, cholera, heart and abdominal pain, and indigestion.
Secondary Disease (Biao Bing): Generalized edema, heaviness, lethargy, inability to move limbs, stiffness and pain at the root of the tongue, immobility of the big toe, obstruction of the nine orifices, and various spasms with neck stiffness.
Earth Excess (Dampness) is treated by draining:
Son-draining herbs (Hezi, Fangfeng, Sangbaipi, Tingli)
Emetic herbs (Douchi, Zhizi, Luobozhong, Changshan, Gouti, Yujin, Acid Juice, Lilü, Kushen, Chixiaodou, Salt Water, Kucha)
Purgative herbs (Dahuang, Mangxiao, Qingmengshi, Daji, Gansui, Xuisui, Yuanhua)
Earth Deficiency is treated by tonifying:
Mother-tonifying herbs (Guixin, Fuling)
Qi-tonifying herbs (Renshen, Huangqi, Shengma, Gegen, Gancao, Chenjupi, Huoxiang, Weirui, Suosharen, Muxiang, Bian Dou)
Blood-tonifying herbs (Baizhu, Cangzhu, Baishaoyao, Jiaoyi, Dazao, Ganjiang, Mugua, Wumei, Fengmi)
Primary Dampness is treated by drying:
Middle-Jiao drying herbs (Baizhu, Cangzhu, Jupi, Banxia, Wuzhuyu, Nanxing, Caodoukou, Baijiezhi)
Lower-Jiao clearing/diuretic herbs (Mutong, Chi Fuling, Zhuling, Huoxiang)
Secondary Dampness is treated by渗湿 (seeping out dampness):
Opening pores/sweating herbs (Gegen, Cangzhu, Mahuang, Duhuo)
Lung: Stores the Po (Corporeal Soul), corresponds to Metal, and commands the Yuan Qi of the whole body. It governs Smell, Crying, and Skin/Hair.
Primary Disease (Ben Bing): Various Qi stagnation, various wasting-thirst and wheezing/vomiting, shortness of breath, cough with rebellious Qi, coughing up pus and blood, inability to lie flat, and urinary incontinence.
Secondary Disease (Biao Bing): Chills and fever like a chill, wind-cold with spontaneous sweating, cold pain in shoulders and back, pain in the anterior aspect of the arm.
Qi Excess is treated by draining:
Son-draining herbs (Zexie, Tingli, Sangbaipi, Digupi)
Dampness-removing herbs (Banxia, Baifan, Bai Fuling, Yiyiren, Mugua, Jupi)
Fire-draining herbs (Jingmi, Shigao, Hanshuishi, Zhimu, Hezi)
Stagnation-unblocking herbs (Zhiqiao, Bohe, Ganjiangsheng, Muxiang, Houpo, Xingren, Zhaojiao, Jiegeng, Zisugeng)
Qi Deficiency is treated by tonifying:
Mother-tonifying herbs (Gancao, Renshen, Shengma, Huangqi, Shanyao)
Dryness-moistening herbs (Gejie, Ejiao, Maidong, Beimu, Baihe, Tianhuafen, Tiandong)
Lung-astringing herbs (Wumei, Yingsuke, Wuweizi, Shaoyao, Wubeizi)
Primary Heat is treated by clearing:
Metal-clearing herbs (Huangqin, Zhimu, Maidong, Zhizi, Shashen, Ziwan, Tiandong)
Primary Cold is treated by warming:
Lung-warming herbs (Dingxiang, Huoxiang, Kuandonghua, Tanxiang, Baidoukou, Yizhi, Suosha, Nuomi, Baibu)
Secondary Cold is treated by dispersing:
Surface-releasing herbs (Mahuang, Congbai, Zisu)
Kidney: Stores the Zhi (Willpower), corresponds to Water, and is the source of Heavenly One. It governs Hearing, Bones, and the two yin openings (urethra and anus).
Primary Disease (Ben Bing): Various cold and reversal of extremities, bone萎 (withering) and lower back pain, cold waist like ice, swollen and cold feet, lower abdominal fullness/tension/hernia, constipation or diarrhea, vomiting and excretion of foul-smelling waste.
Secondary Disease (Biao Bing): Fever without aversion to cold, dizziness and headache, sore throat and dry tongue, pain along the posterior aspect of the spine and thigh.
Water Excess is treated by draining:
Son-draining herbs (Daji, Qianniu)
Fu-organ draining herbs (Zexie, Zhuling, Cheqianzi, Fangji, Fuling)
Water Deficiency is treated by tonifying:
Mother-tonifying herbs (Renshen, Shanyao)
Qi-tonifying herbs (Zhimu, Xuanshen, Buguzhi, Sharen, Kushen)
Blood-tonifying herbs (Huangbai, Gouqi, Shudihuang, Suoyang, Roucongrong, Shanzhuyu, Ejiao, Wuweizi)
Primary Heat is treated by purging:
Purgative method (For Shaoyin syndrome of Cold Damage with dry mouth/throat, use Dachengqi Tang.)
Cold is treated by warming interior:
Interior-warming herbs (Fuzi, Ganjiang, Guigui, Shujiao, Baizhu)
Secondary Cold is treated by releasing exterior:
Exterior-releasing herbs (Mahuang, Xixin, Duhuo, Guizhi)
Secondary Heat is treated by cooling:
Heat-clearing herbs (Xuanshen, Lianqiao, Gancao, Zhufu)
Gate of Life (Mingmen): The origin of Minister Fire, the beginning of Heaven and Earth, stores essence and generates blood; descending becomes leakage, ascending becomes lead. It governs the Yuan Qi of the San Jiao.
Primary Disease (Mingmen Disease): Obstruction of urination and defecation, rebellious Qi with internal tension, hernia and running piglet qi, wasting-thirst and creamy urine, spermatorrhea and cold sperm, red/white turbid discharge, hematuria, metrorrhagia and leukorrhea.
Fire Excess is treated by draining:
Minister-fire-draining herbs (Huangbai, Zhimu, Mudanpi, Digupi, Shengdihuang, Fuling, Xuanshen, Hanshuishi)
Fire Deficiency is treated by tonifying:
Yang-benefiting herbs (Fuzi, Rougui, Yizhiren, Poguzhi, Chenxiang, Chuanwutou, Liuhuang, Tianxiong, Wuyao, Yangqishi, Bohuixiang, Hetao, Bajitian, Dansha, Danggui, Gejie, Fupenzi)
Essence Loss is treated by securing:
Slippery-astringing herbs (Muli, Qianshi, Jinyingzi, Wuweizi, Yuanzhi, Shanzhuyu, Haifen)
San Jiao (Triple Burner): The function of Minister Fire, distributes the Yuan Qi of Mingmen, governs ascent/descent and exit/entry, travels between heaven and earth, and commands the Ying/Wei Qi and meridians of the five zang and six fu organs. It is called the Palace of Clear Qi. The Upper Jiao governs reception, Middle Jiao governs transformation, Lower Jiao governs elimination.
Primary Disease (San Jiao Disease): Various heat-induced visual blurring/convulsions, sudden illness/death/aphonia, agitation/manic behavior, delirium/fright, various hemorrhages, various rebellious Qi, various sores/rashes/nodules.
Upper Jiao Heat causes wheezing/fullness, vomiting acid, chest oppression/hypochondriac pain, indigestion, and head sweating.
Middle Jiao Heat causes hunger with emaciation, epigastric fullness, general abdominal distension, borborygmus (drum-like sound), upper/lower obstruction, and cholera with vomiting/diarrhea.
Lower Jiao Heat causes sudden violent diarrhea, turbid fluids, lower body swelling, dysuria or anuria, constipation, and dysentery.
Upper Jiao Cold causes vomiting of food/phlegm/fluids, chest bi, pain radiating front/back, and immediate regurgitation after eating.
Middle Jiao Cold causes indigestion, cold distension, reverse reflux/vomiting water, and damp diarrhea without thirst.
Lower Jiao Cold causes incontinence of urine/stool, cold umbilicus/abdomen, and hernia pain.
Secondary Disease (San Jiao Disease): Aversion to cold and trembling, loss of spiritual control, tinnitus/deafness, throat swelling/bi, and various diseases causing immobility.
Excess Fire is treated by draining:
Sweating herbs (Mahuang, Chaihu, Gegen, Jingjie, Shengma, Bohe, Qianghuo, Shigao)
Emetic herbs (Gouti, Cangyan, Acid Juice)
Purgative herbs (Dahuang, Mangxiao)
Deficient Fire is treated by tonifying:
Upper Jiao tonics (Renshen, Tianxiong, Guixin)
Middle Jiao tonics (Renshen, Huangqi, Dingxiang, Muxiang, Caoguo)
Lower Jiao tonics (Fuzi, Guixin, Liuhuang, Renshen, Chenxiang, Wuyao, Poguzhi)
Primary Heat is treated with Cold herbs:
Upper Jiao clearing (Huangqin, Lianqiao, Zhizi, Zhimu, Xuanshen, Shigao, Shengdihuang)
Middle Jiao clearing (Huanglian, Lianqiao, Shengdi, Shigao)
Lower Jiao clearing (Huangbai, Zhimu, Shengdi, Shigao, Mudan, Digupi)
Secondary Heat is treated by dispersing:
Exterior-releasing herbs (Chaihu, Xixin, Jingjie, Qianghuo, Gegen, Shigao)
Gallbladder: Corresponds to Wood, acts as Shaoyang Minister Fire, generates all things, serves as the Official of Decision, and is the master of the eleven zang-fu organs (governance same as Liver).
Primary Disease (Gallbladder Disease): Bitter taste in mouth, vomiting bitter fluid, frequent sighing, palpitations with fear as if being hunted, blurred vision and insomnia.
Secondary Disease (Gallbladder Disease): Alternating chills and fever, malaria, chest/hypochondriac pain, forehead pain, ear pain/tinnitus/deafness, scrofula and lymph node tuberculosis.
Excess Fire is treated by draining:
Gallbladder-draining herbs (Longdan, Niuxi, Zhu Dan, Sheng Ruiren, Sheng Suanzaoren, Huanglian, Kucha)
Deficient Fire is treated by tonifying:
Gallbladder-warming herbs (Renshen, Xixin, Banxia, Fried Ruiren, Fried Suanzaoren, Danggui, Dihuang)
Primary Heat is treated by calming:
Fire-descending herbs (Huangqin, Huanglian, Shaoyao, Lianqiao, Gancao)
Sedating herbs (Heiqian, Shuiyin)
Secondary Heat is treated by harmonizing:
Harmonizing herbs (Chaihu, Shaoyao, Huangqin, Banxia, Gancao)
Stomach: Corresponds to Earth, governs reception and containment, and is the Sea of Water and Grain (governance same as Spleen).
Primary Disease (Stomach Disease): Dysphagia and regurgitation, epigastric fullness/swelling, vomiting/diarrhea, cholera/abdominal pain, excessive hunger (Xiao Zhong), indigestion, food injury, epigastric pain radiating to hypochondria.
Secondary Disease (Stomach Disease): Steaming fever, heat/cold in the anterior body, mania/delirium, throat bi, upper toothache, facial paralysis, nasal pain/runny nose/epistaxis with red color.
Stomach Excess is treated by draining:
Damp-heat herbs (Dahuang, Mangxiao)
Food-stagnation herbs (Badou, Shenqu, Shanzha, Awei, Sharen, Yujin, Sanleng, Qingfen)
Stomach Deficiency is treated by tonifying:
Damp-heat herbs (Cangzhu, Baizhu, Banxia, Fuling, Jupi, Shengjiang)
Cold-damp herbs (Ganjiang, Fuzi, Caoguo, Guigui, Dingxiang, Roudoukou, Renshen, Huangqi)
Primary Heat is treated with Cold herbs:
Fire-descending herbs (Shigao, Dihuang, Xijiao, Huanglian)
Secondary Heat is treated by muscle-releasing:
Muscle-releasing herbs (Shengma, Gegen, Douchi)
Large Intestine: Corresponds to Metal, governs transformation and transmission, and is the Official of Transmission.
Primary Disease (Large Intestine Disease): Constipation, bloody diarrhea, tenesmus, carbuncles/hemorrhoids/prolapse, borborygmus with pain.
Secondary Disease (Large Intestine Disease): Toothache/throat bi, neck swelling/dry mouth, sensation of a lump in throat, nasal pain/runny nose/epistaxis/yellow eyes, pain in index/radial finger, residual food fever/chills.
Intestine Excess is treated by draining:
Heat herbs (Dahuang, Mangxiao, Taohua, Qianniu, Badou, Yuliren, Shigao)
Qi herbs (Zhiqiao, Muxiang, Jupi, Binglang)
Intestine Deficiency is treated by tonifying:
Qi herbs (Zhaojiao)
Dryness herbs (Taoren, Mahuang, Xingren, Dihuang, Ruxiang, Songzi, Danggui, Roucongrong)
Dampness herbs (Baizhu, Cangzhu, Banxia, Liuhuang)
Sinking herbs (Shengma, Gegen)
Prolapse herbs (Longgu, Bai'e, Hezi, Yingsuke, Wumei, Baifan, Chishizhi, Yuyuliang, Shiliupi)
Primary Heat is treated by clearing:
Heat-clearing herbs (Qinjiao, Huaigiao, Dihuang, Huangqin)
Primary Cold is treated by warming interior:
Interior-warming herbs (Ganjiang, Fuzi, Roudoukou)
Secondary Heat is treated by dispersing:
Muscle-releasing herbs (Shigao, Baizhi, Shengma, Gegen)
Small Intestine: Governs secretion of water and grain, and is the Official of Reception and Fulfillment.
Primary Disease (Small Intestine Disease): Watery stool with undigested food, scanty urine, urinary retention, hematuria, spontaneous urination, post-defecation bleeding, small intestine qi pain, residual food fever stopping in morning.
Secondary Disease (Small Intestine Disease): Body fever with aversion to cold, sore throat/submandibular swelling, oral ulceration/deafness.
Excess Heat is treated by draining:
Qi herbs (Mutong, Zhuling, Huashi, Qumai, Zexie, Dengcao)
Blood herbs (Dihuang, Puhuang, Chi Fuling, Zhizi, Mudanpi)
Deficient Cold is treated by tonifying:
Qi herbs (Baizhu, Lianshi, Huixiang, Sharen, Shenqu, Bian Dou)
Blood herbs (Guixin, Yanhusuo)
Primary Heat is treated by descending fire:
Fire-descending herbs (Huangbai, Huangqin, Huanglian, Lianqiao, Zhizi)
Secondary Heat is treated by muscle-releasing:
Muscle-releasing herbs (Gaoben, Qianghuo, Fangfeng, Manjing)
Bladder: Governs Jin Ye (Body Fluids), is the mansion of the Bao (Uterus/Bladder), requires Qi transformation for excretion, and is called the Official of the Capital. Various diseases can interfere with it.
Primary Disease (Bladder Disease): Scanty dribbling urination, or frequent/scanty, or yellow/red, or white, or incontinence, or qi pain.
Secondary Disease (Bladder Disease): Fever with aversion to cold, headache, stiff neck/spine, nasal congestion, immobility of little toe.
Excess Heat is treated by draining:
Fire-draining herbs (Huashi, Zhuling, Zexie, Fuling)
Lower Deficiency is treated by tonifying:
Heat herbs (Huangbai, Zhimu)
Cold herbs (Jiegeng, Shengma, Yizhi, Wuyao, Shanzhuyu)
Primary Heat is treated by promoting urination:
Fire-descending herbs (Dihuang, Zhizi, Yinchén, Huangbai, Mudanpi, Digupi)
Secondary Cold is treated by releasing exterior:
Exterior-releasing herbs (Mahuang, Guizhi, Qianghuo, Cangzhu, Fangji, Huangqi, Muzei)