(《济生》)中川楝桂,朴实延胡藻带昆。桃仁二木酒糊合, 疝痛顽盐酒吞。(橘核、
川
酒糊为丸,盐汤或酒下。橘核、木香能入厥阴气分而行气,桃仁、延胡索能入厥阴气分而活
血,川楝、木通能导小肠、膀胱之湿,官桂能祛肝肾之寒,枳实、浓朴行结水而破宿血,昆
布、藻、带寒行水而咸软坚。)
五首、附方十
(饮,《局方》)豆朴先,(香薷辛温香散,能入脾肺,发越阳气以散蒸热。浓朴除湿散
满,扁豆清暑和脾。)若云热盛加黄连。(名黄连香薷饮,《活人》治中暑热盛,口渴心烦。)
或加苓草(茯苓、甘草)名五物(香薷饮),利湿祛暑木瓜宣。(加木瓜名六味香薷饮,木瓜、
茯苓治湿盛。)再加参 与除术,兼治内伤十味全。(六味加参、 、陈皮、白术,名十味香
薷饮。)二香(散)合入香苏饮,(五味香薷饮合香苏饮。香附、紫苏、陈皮、苍术,名二香
散,治外感内伤,身寒腹胀。)仍有藿薷(汤)香葛(汤)传。(三物香薷饮合藿香正气散,
名藿薷汤,治伏暑吐泻;三物香薷饮加葛根,名香葛汤,治暑月伤风。)
(汤,东垣)参草 ,当归香味青陈皮。曲柏葛根苍白术,升麻泽泻枣姜随。〔人参、
黄、甘草(炙)、当归(酒洗)、麦冬、五味、青皮(麸炒)、陈皮(留白)、神曲(炒)、
黄柏(酒炒)、葛根、苍术、白术(土炒)、升麻、泽泻,加姜、枣煎。热伤气,参、 补气
敛汗;湿伤脾,二术燥湿强脾。火旺则金病而水衰,故用麦、味保肺生津,黄柏泻火滋水,
青皮理气而破滞,当归养血而和阴,曲、草和中而消食,升、葛以升清,泽泻以降浊也。〕
(橘核丸出自《济生方》)方中药物包括川楝子、肉桂、枳实、厚朴、延胡索、海藻、昆布。用桃仁、木香、木通,以酒糊为丸,服用时用盐汤或酒送服。(解析:橘核和木香能进入厥阴经气分而行气;桃仁和延胡索能进入厥阴经气分而活血;川楝子和木动能引导小肠、膀胱的湿气;官桂能祛除肝肾的寒气;枳实和厚朴能行结聚之水并破除陈旧之血;昆布、海藻和海带性寒,能行水并使坚硬的结块软化。)
五首、附方十
(香薷饮出自《太平惠民和剂局方》)先煮香薷和厚朴。(解析:香薷辛温芳香发散,能入脾肺二经,发越阳气以散发蒸热;厚朴除湿散满;扁豆清暑和脾。)如果说热势旺盛,则加入黄连。(名为黄连香薷饮,《活人书》用于治疗中暑且热势旺盛,出现口渴心烦症状。)或者加入茯苓和甘草,称为五物香薷饮,利湿祛暑,宣通木瓜。(加入木瓜称为六味香薷饮,木瓜和茯苓治疗湿气盛。)再加入人参、白术和陈皮,兼治内伤,十味香薷饮功效全面。(六味香薷饮加入人参、白术、陈皮,称为十味香薷饮。)将二香散合入香苏饮中。(五味香薷饮与香苏饮相合。香附、紫苏、陈皮、苍术,称为二香散,治疗外感内伤,身体寒冷腹胀。)还有藿薷汤和香葛汤流传。(三物香薷饮与藿香正气散相合,称为藿薷汤,治疗伏暑引起的呕吐腹泻;三物香薷饮加入葛根,称为香葛汤,治疗暑月伤风。)
(清暑益气汤出自李东垣)用人参、甘草、黄芪、当归、麦冬、五味子、青皮、陈皮、神曲、黄柏、葛根、苍术、白术、升麻、泽泻,加生姜、大枣煎服。(解析:人参、黄芪、炙甘草、酒洗当归、麦冬、麸炒青皮、留白陈皮、炒神曲、酒炒黄柏、葛根、土炒苍术、土炒白术、升麻、泽泻,加姜、枣煎煮。热气损伤元气,用人参、黄芪补气敛汗;湿气损伤脾脏,用苍术、白术燥湿强脾。火旺则导致金病而水衰,所以用麦冬、五味子保肺生津,黄柏泻火滋水,青皮理气破滞,当归养血和阴,神曲、甘草和中消食,升麻、葛根升举清气,泽泻降泄浊气。)
(Ju He Wan originates from *Ji Sheng Fang*). The formula contains Chuan Lian Zi (Szechwan Chinaberry Fruit), Rou Gui (Cinnamon Twig), Zhi Shi (Immature Bitter Orange), Hou Po (Magnolia Bark), Yan Hu Suo (Corydalis Rhizome), Zao Hai (Sargassum Herba), and Kun Bu (Kelp). It is prepared with Tao Ren (Peach Kernel), Mu Xiang (Aucklandia Root), and Mu Tong (Akebia Caulis), formed into pills using wine paste, and taken with salt water or wine. (Analysis: Ju He (Areca Seed) and Mu Xiang can enter the Jueyin meridian qi level to move qi; Tao Ren and Yan Hu Suo can enter the Jueyin meridian qi level to invigorate blood; Chuan Lian Zi and Mu Tong can guide dampness from the Small Intestine and Bladder; Guan Gui (Official Cinnamon) can dispel cold from the Liver and Kidney; Zhi Shi and Hou Po can move accumulated water and break old blood; Kun Bu, Zao Hai, and Dai Zhe (Kelp and Sargassum) are cold in nature, can move water, and soften hardness with their salty flavor.)
Five Formulas, Ten Supplementary Formulas
(Xiang Ru Yin originates from *Tai Ping Hui Min He Ji Ju Fang*). First decoct Xiang Ru (Mosla Herb) and Hou Po (Magnolia Bark). (Analysis: Xiang Ru is acrid, warm, aromatic, and dispersing; it can enter the Spleen and Lung meridians, venting yang qi to dissipate steaming heat. Hou Po removes dampness and disperses fullness; Bian Dou (Lablab Bean) clears summerheat and harmonizes the Spleen.) If heat is excessive, add Huang Lian (Coptis Rhizome). (Named Huang Lian Xiang Ru Yin, *Huo Ren* treats severe summerheat with thirst and vexation.) Or add Fu Ling (Poria) and Gan Cao (Licorice Root), named Wu Wu (Xiang Ru Yin), promoting diuresis and removing summerheat, while Gua Lou (Trichosanthes Fruit) or Mu Gua (Chaenomeles Fruit) disseminates. (Adding Mu Gua names Liu Wei Xiang Ru Yin; Mu Gua and Fu Ling treat excess dampness.) Further add Ren Shen (Ginseng Root), Bai Zhu (Atractylodes Macrocephala Rhizome), and Chen Pi (Tangerine Peel), simultaneously treating internal injury, making Shi Wei Xiang Ru Yin comprehensive. (Liu Wei added with Ren Shen, Bai Zhu, and Chen Pi is named Shi Wei Xiang Ru Yin.) Er Xiang San (Two Fragrances Powder) is combined into Xiang Su Yin. (Wu Wei Xiang Ru Yin combined with Xiang Su Yin. Xiang Fu (Cyperus Rhizome), Zi Su Ye (Perilla Leaf), Chen Pi, and Cang Zhu (Atractylodes Lancea Rhizome) are named Er Xiang San, treating external contraction and internal injury with chills and abdominal distension.) There remain Huo Ru Tang (Huo Xiang and Xiang Ru Decoction) and Xiang Ge Tang (Xiang Ru and Pueraria Decoction) passed down. (San Wu Xiang Ru Yin combined with Huo Xiang Zheng Qi San is named Huo Ru Tang, treating latent summerheat with vomiting and diarrhea; San Wu Xiang Ru Yin plus Ge Gen (Pueraria Root) is named Xiang Ge Tang, treating wind-cold invasion during summer months.)
(Qing Shu Yi Qi Tang originates from Li Dong Yuan). Use Ren Shen (Ginseng Root), Gan Cao (Licorice Root), Huang Qi (Astragalus Root), Dang Gui (Angelica Sinensis Root), Mai Dong (Ophiopogon Tuber), Wu Wei Zi (Schisandra Berry), Qing Pi (Unripe Tangerine Peel), Chen Pi (Tangerine Peel), Shen Qu (Medicated Leaven), Huang Bo (Phellodendron Bark), Ge Gen (Pueraria Root), Cang Zhu (Atractylodes Lancea Rhizome), Bai Zhu (Atractylodes Macrocephala Rhizome), Sheng Ma (Cimicifuga Rhizome), Ze Xie (Alisma Rhizome), adding Sheng Jiang (Fresh Ginger) and Da Zao (Jujube) for decoction. (Analysis: Ren Shen, Huang Qi, Zhi Gan Cao (Prepared Licorice), Jiu Xi Dang Gui (Wine-washed Angelica), Mai Dong, Wu Wei Zi, Fu Chao Qing Pi (Bran-fried Unripe Tangerine Peel), Liu Bai Chen Pi (Chen Pi retaining white pith), Chao Shen Qu (Fried Medicated Leaven), Jiu Chao Huang Bo (Wine-fried Phellodendron), Ge Gen, Tu Chao Cang Zhu (Earth-fried Atractylodes Lancea), Tu Chao Bai Zhu (Earth-fried Atractylodes Macrocephala), Sheng Ma, Ze Xie, added with Sheng Jiang and Da Zao for decoction. Heat injures qi; Ren Shen and Huang Qi tonify qi and consolidate sweat; Dampness injures the Spleen; Cang Zhu and Bai Zhu dry dampness and strengthen the Spleen. Fire flourishing causes Metal disease and Water decline, thus Mai Dong and Wu Wei Zi protect the Lung and generate fluids, Huang Bo drains fire and nourishes Water, Qing Pi regulates qi and breaks stagnation, Dang Gui nourishes blood and harmonizes yin, Shen Qu and Gan Zhong he middle jiao and digest food, Sheng Ma and Ge Ge ascend clear yang, and Ze Xie descends turbidity.)