脉 脉大而无力为内伤。气口脉大于人迎二倍。或三倍。其急大而数。重按无力。为劳后
内伤。右关脉弦滑而沉。或弦大而数。或浮滑而疾者。为饮食内伤也。右关弱甚。或隐而不
见者。为脾胃虚损也。左关脉缓。右关脉弦者。为肝木乘脾土也。右关脉数。为胃热。弦滑
为胃寒。脉结为思伤脾也。
症 谨按东垣论。人迎脉大于气口为外伤。气口脉大于人迎为内伤。外伤则寒热齐作而无间
。内伤则寒热间作而不齐。外伤恶寒。虽近烈火不能除。内伤恶寒。得就温暖则解。外伤恶
风。乃不禁一切风寒。内伤恶风。惟恶些小贼风。外伤症显在鼻。故鼻气不利而壅盛有力。
内伤症显在口。故口不知味。而腹中不和。外伤则邪气有余。故发言壮厉。且先轻而后重。
内伤则元气不足。出言懒怯。且先重而后轻。外伤手背热。手心不热。内伤则手心热。手背
不热。东垣辨法。大略如此。有内伤而无外感。有外感而无内伤。以此辨之。则判然矣。又
王节斋云。东垣以饮食劳倦伤。为内伤不足之病。谓因伤饥失饱。伤损脾胃所致。盖人之所藉
以生者脾胃为本。必赖饮食滋养。若调养失宜。劳后过伤。失其所养。则脾胃气虚。不能升
达。降下阴分而为内热。非有饮食停蓄者也。故用补中益气等药。若饮食停积不化。郁发为
热。乃是不足之中。继之有余。此为饮食所伤。宜消导之。又或先因饮食而后犯于房劳。或
先因劳役而后犯于饮食。此皆不足之中。兼之有余。须于数者之间。审察明白也。
治 丹溪云世之病此者为多。但有挟痰者。有挟外感者。有热郁于内而发者。有饮食所伤者
。皆以补元气为主。看所挟而兼用药。挟痰者。补中益气。加半夏。以姜汁竹沥传送。挟外
感者。补中益气。加发散。如防风羌活白芷之类。挟食者。补中益气。加消导。如山楂枳实
之类。气虚热甚者。少加附子。以行参 之功。又卢氏云。若内伤外感兼病而相合者。则其
脉症必并见而难辨。尤宜细密求之。若显内症多者。则是内伤重而外感轻。宜以补养为先。
而发散次之。若显外症多者。则外感重而内伤轻。宜以发散为急。而补养次之。此东垣未之
及也。因并赘于此。用者详之。
方 补中益气汤治劳役所伤。时作虚热。四肢无力。怠惰嗜卧。
人参(去芦一钱五分) 黄 (一钱五分蜜炙) 甘草(五分) 陈皮(八分) 当归(一钱二分)
白术(一钱二分) 升麻(四分) 柴胡(五分)
上作一服。姜一片。枣一枚。水二钟。煎八分。食远服。
气血虚甚者。加熟附子(一钱五分)、以竹参 之功(阳旺则生阴也)。
挟外感。加防风、羌活(各一钱五分)、干葛、白芷、川芎(各八分)、倍柴胡。
挟痰者。加半夏(一钱五分)、茯苓(一钱)、姜汁(半盏)、竹沥(一盏)。
兼郁热者。加川芎、山栀、香附(各等分)。
腹中痛者。加白芍药(一钱二分)、官桂(六分)。
腹中恶寒冷痛者。加桂心(五分)。
腹中恶热喜寒而痛者。加白芍药(一钱二分)、黄芩(八分)。
夏月腹痛。不恶热。加炒黑干姜(七分)、藿香(一钱)、薄、桂(三分)。
天时热腹痛者。加白芍药、山栀(各一钱)、桂(三分)。
天时寒腹痛。加半夏(一钱)、益智仁(八分)、干姜(五分)、桂(三分)。
头痛。加蔓荆子、川芎(各八分)、细辛(五分)。
顶脑痛。加 本(七分)、诸头痛。并用此四味足矣。
脐下痛甚者。加熟地黄(一钱)、其痛立止。如不止者。乃大寒也。更加桂心(五分)。
咽干。加葛根(七分)、麦门冬(一钱)。
心下刺痛。加香附(一钱)、当归(倍用)。
精神短少。加麦门冬(一钱五分)、五味子(七分)、夏月亦加。救天暑伤庚金。
有痰。嗽。加贝母、杏仁、栝蒌仁、款冬花(各一钱),去参 。虚者勿去。
咳嗽。春。加款冬花、佛耳草(各一钱)、川芎(五分)、夏。加麦门冬(一钱五分)、五味子、
(五分或七分)、秋冬。加连节、麻黄(一钱)、久嗽肺中伏火。去人参、黄 ,加石膏(一钱
五分)、黄芩(一钱)、食不下。乃胸中有寒。或气涩滞。加青皮(七分)、木香(五分)、陈皮(
一钱)、冬月。更加草豆蔻、益志(各五分)、夏月。更加姜炒芩连(各七分)、秋月。更加槟榔
、砂仁(各五分)、春月。更加川芎、藿香(各七分)。
心下痞满。加枳实、黄连(各八分)、白芍药(一钱)、桂(二分)。
腹胀。加枳实(八分)、木香、砂仁(各五分)、浓朴(七分)、秋月。加干姜、肉桂(各五分),去甘草。
胁痛。或急缩。春月。乃肝木盛以致生火。加青皮、枳壳(各一钱)、倍柴胡、余月。加山栀
、苍术、香附、贝母(各一钱)、青皮、枳壳、黑干姜(各五分)。
大便秘。加当归(一钱五分)、桃仁(一钱)、大黄(煨二钱)。
脚软乏力。或痛。加黄柏、防己(各一钱)、桂(三分)。
时时发热。乃下元阴火蒸发也。加生地黄(一钱)、黄柏(八分)
大便虚坐。或了而不了。腹中迫急。气虚血涩也。加木香、槟榔(各五分)、倍用当归。
身热沉重。虽小便多。亦加茯苓、泽泻(各七分)、黄柏(五分)、苍术(一钱)。
脾胃不和。加茯苓、半夏(各八分)、砂仁、扁豆(各六分)、生姜(三片)。
注夏。加白芍药、茯苓、黄柏(各八分)、浓朴、苍术(各一钱),去柴胡升麻。
痰厥头痛。此太阴脾经所作也。加半夏、石膏(各一钱五分)、川芎(八分)、姜汁(二匙)、葱汁(二匙)。
若挟外感。重以本方。加本经发散之药治之。如见太阳症。加羌活、 本、桂枝(各等分)、
如见阳明症。加葛根(一钱)、倍升麻、如见少阳症,加黄芩、半夏(各一钱)、川芎(八分)、
倍加柴胡(一钱)、如见大阴症。加枳实、浓朴(各一钱)、如见少阴症。加栝蒌根(一钱)、生
甘草(五分)、如见厥阴症。加川芎(一钱)、若变症发痰。加玄参、干葛(各一钱)、倍升麻。
思虑伤心脾。神气不安。夜卧不眠。加茯神(八分)、远志(六分)、麦门冬、酸枣仁(各一
钱)、辰砂(七分为末临服投入)、圆眼(五个)、自汗。加桂枝(七分)、浮麦(一撮)。
盗汗。加知母、麦门冬、麻黄根(各一钱)。
骨蒸劳热。日久虚损。加牡丹皮、地骨皮、黄柏、知母、熟地黄(各八分)、倍柴胡,去升麻
、久患冷泻冷痢。或元气下脱者。加干姜(炒黑五分)、熟附(八分)、肉果(一钱)、如身有疼痛。及身肿或
风湿相搏。一身尽痛者。加羌活、防风、 本(各一钱)、升麻、苍术
(各八分)、勿用五苓散、所以然者。盖风药已能胜湿。故别作一服与之。如病去勿再服。盖风药
能损人元气故也。
如心下痞脉迟。缓加半夏黄连、枳实(各八分)。
如脉弦。四肢满闭。便难。而心下痞。加柴胡、黄连(各八分)、青皮(五分)。
心下痞而呕逆。加生姜、二片、黄连、陈皮(八分)、冬月。加藿香、丁香(七分)。
心下痞。腹中气上逆者。是卫脉逆也。加黄柏(五分)、黄连(五分)。
中脘当心痛。加草豆蔻仁(冬一钱夏五分)。
多吐白沫。胃口上停寒也。加益智仁(八分)。
如救胸水泻伏火。加白芍药(一钱)、黄连(五分)、秋冬不用。
男妇发热。或扪之而肌表热者。此表症也。只服本方二三服。得微汗则凉矣。
又方 香砂养胃汤。治饮食所伤。脾胃不和。四肢困倦。发热。
人参(一钱) 白术(一钱五分) 茯苓(八分) 陈皮(八分) 半夏(八分) 甘草(三分) 浓朴
(八分) 苍术(八分) 藿香(八分) 砂仁(七分) 枳壳(八分) 桔梗(七分)
上作一服。姜二片。枣一枚。水一钟半。煎八分。食远服。伤酒。头痛。呕吐。加黄连、扁
豆、川芎(各八分)、葛根(一钱二分)。
伤肉食。加草果、枳实、山楂、麦芽(各八分)、砂仁(五分)。
伤豆粉面食辛辣湿热之物。加黄连、连翘、山楂、麦芽(各八分)、神曲(八分)、砂仁(六
伤生冷西瓜乳酪寒湿之物。加川乌、防风(各五分)、砂仁、白豆蔻仁(各七分)、丁香
(四分)、干姜(五分)、山楂(一钱)。
饮食间着恼闷不快。加香附(一钱)、木香、青皮、槟榔(各五分)。
湿痞满闷。加泽泻、萝卜子(各八分)。
病后多食心烦。加山栀(一钱)、黄连、枳实(各五分)。
食积作痛或痞积气块。加三棱、莪术(各八分)、枳实、官桂、白芍药、香附(各一钱)、木香
、槟榔(各五分)。
翻胃。吐后作痛。加半夏曲、大腹皮、木香、干姜(二味减半)、扁豆、茱萸、炒过黄连(
各一钱)、青皮(五分)。
又方 平胃散去湿。强脾健胃。
浓朴(一钱) 苍术(一钱五分) 陈皮(一钱) 甘草(五分)
上作一服。姜一片。红枣一枚。水一钟半。煎八分。食远服。
湿伤脾胃。或久泻久痢。胃弱者。加人参、白术(各一钱五分)、白茯苓(一钱)。
四时泄泻。加茯苓(一钱)、泽泻、诃子肉果(各八分)、冬月加干姜(五分)。
四时赤白痢疾。加木香、槟榔(各七分)、黄连、枳壳、肉果(各八分)、四时疟疾。加白术、
人参、半夏、柴胡、黄芩(各一钱)、槟榔、草果、青皮、乌药(各八分)、乌梅(三个)、欲截
。再加恒山(一钱二分)。
风痰加南星、半夏(各一钱)、荆芥、细辛(各七分)。
头风。或旋运。加半夏、天麻(各一钱)、白芷、 本(各八分)。
冷泪。及眼上风热。加木贼、荆芥、甘菊花(各等分)。
小便赤涩。加赤茯苓、荆芥、山栀、木通(各等分)。
气块。或痞。加白术(一钱五分)、枳实、二棱、莪术(各一钱)。
水气肿满。加桑白皮、大腹皮、茯苓、木通(各等分)。
冷热气痛。加茴香、木香(各八分)、山栀、香附(各一钱)、干姜(炒黑)、桂(各五分)。
肠风下血。加黄芩、枳壳、川续断、荆芥穗(各等分)。
素有痰涎。加半夏、茯苓(各一钱)。
腰痛。加杜仲、八角茴香(各一钱)。
膝痹。加菟丝子、羌活、桑寄生(各一钱)。
酒伤脾胃。加藿香、砂仁(各七分)、扁豆、黄连、半夏(各八分)、干葛(一钱)。
伤食。加豆蔻仁、砂仁、枳实、山楂(各八分)、白术(一钱)。
遇久雨水湿。加白术、茯苓、泽泻(各八分)、桂(四分)。
胃寒。加干姜、肉桂(各六分)、丁香(三分)。
湿伤脾胃。困弱不思饮食。加黄 、人参、白术(各一钱)。
伤寒时疫头痛。加防风、羌活、川芎(各一钱)、葱汁(一盏)、藿香、半夏(各八分)。
浑身拘急。有热。加地骨皮、麦门冬(各一钱)。
心下痞满不快。加木香(七分)、枳实(一钱),去甘草。
咳嗽。饮食减少。加黄 、白术、归身(各一钱)。
脉缓病急。怠惰嗜卧。四肢不收。或大便泄泻。此湿胜也。加人参、白术、黄 (各一钱)、
升麻(三分)、防风(五分)。
男妇脾胃不和。心腹胁肋胀满刺痛。口苦无味。胸满气短。呕哑吞酸。面黄体重。怠惰嗜
卧。骨节烦疼。自利。完谷不化。易饱易饥。霍乱。五噎八痞。反胃膈气。加白术、半夏曲
、黄连、吴茱萸(炒过各一钱五分)、木香(五分)、砂仁(五分)。
妇人腹痛。加木香(一钱五分)、乌药、当归、白芍药(各一钱)、官桂(五分)。
赤白带下。加川归、黄柏、黄 、白术、白茯苓(各一钱)。
小儿呕吐泄泻。面黄肌弱。加山楂、白术(各一钱五分)为末。米汤调下。每服二钱。
小儿吐逆频并。手足心热。不进乳食。加半夏曲、神曲、白术(各一钱五分)、山楂(二
钱)为末。每一钱。枣汤调下。
又方 参苓白术散和中。健脾。消食。
人参(去芦一两五钱) 白术(炒二两) 砂仁(炒一两) 甘草(炙五钱) 白扁豆(炒一两) 山
药(一两五钱) 薏苡仁(炒一两五钱) 桔梗(炒一两) 白茯苓(去皮一两五钱) 莲子(去心一两五钱)
上为末。每服二三钱。食远清米汤调下。或蜜丸亦可。本方一斤。加山楂末半斤。名二妙调
脾散。治大人小儿食积伤脾。泻痢。膨胀。呕吐。脾胃不和等症。有效。(此芜湖夏小儿家传方)
血不和。加当归(一两五钱)、香附(一两)。
气不和。加陈皮(一两)、木香(五钱)
脾胃不快。呕吐。加藿香、半夏曲(各一两)。
胃寒。加干姜(一两)、内桂(五钱)、丁香(三钱)
泻后调理脾胃。加浓朴、苍术、陈皮(各一两)。
病后调理脾胃。加黄连、吴萸(炒一两)、木香(五钱)、石莲肉(一两)。
疟后调理脾胃。加陈皮、白芍药(各一两)、青皮(五钱)。
产后调理脾胃。加炒黑干姜(七钱)、当归、香附(各一两)。
脉诊:脉象宏大但按之无力,属于内伤。气口脉(寸口脉)比人迎脉大两倍或三倍。如果脉象急大而数,重按时无力,这是劳累后导致的内伤。右关脉(对应脾胃)弦滑而沉,或者弦大而数,或者浮滑且疾速的,是饮食内伤。右关脉极度虚弱,或者隐伏不见的,是脾胃虚损。左关脉缓,右关脉弦的,是肝木乘克脾土。右关脉数,是胃热;弦滑则是胃寒。脉结代,是思虑过度损伤了脾脏。
症状:谨遵李东垣的论述,人迎脉大于气口脉属于外伤(外感),气口脉大于人迎脉属于内伤。外伤则恶寒发热同时发作且无间歇;内伤则恶寒发热交替发作且不规律。外伤怕冷,即使靠近烈火也不能缓解;内伤怕冷,靠近温暖处即可缓解。外伤怕风,无法忍受任何风寒;内伤怕风,只害怕轻微的小风。外伤的症状表现在鼻部,所以鼻塞气息不利且壅盛有力;内伤的症状表现在口部,所以口不知味,且腹部不适。外伤是因为邪气有余,所以说话声音壮厉,且病情先轻后重;内伤是因为元气不足,所以说话懒怯,且病情先重后轻。外伤手背发热,手心不热;内伤则手心发热,手背不热。李东垣的辨别方法大致如此。有单纯内伤而无外感的,有单纯外感而无内伤的,用这种方法来辨别,就泾渭分明了。另外王节斋说,李东垣将饮食劳倦所伤,归为内伤不足之病,认为是因为饥饿失饱、损伤脾胃所致。大概人的生存依靠脾胃为本,必须依赖饮食滋养。如果调养不当,劳累后过度损伤,失去了滋养之源,就会导致脾胃气虚,不能升发,阴火下陷而产生内热,这并不是因为有饮食停积。所以使用补中益气等药物。如果是饮食停积不化,郁结而发热,这是在不足之中又继发了有余,这属于饮食所伤,适宜用消导法治疗。又或者先因饮食而后犯房劳,或先因劳役而后犯饮食,这些都是不足之中兼有有余,必须在这些情况之间仔细审察明白。
治法:朱丹溪说,世上患此病的人很多,但有的挟痰,有的挟外感,有的热郁于内而发作,有的因饮食所伤。都以补益元气为主,根据所挟杂的情况兼用药。挟痰的,用补中益气汤加半夏,用姜汁和竹沥送服。挟外感的,用补中益气汤加发散药,如防风、羌活、白芷之类。挟食的,用补中益气汤加消导药,如山楂、枳实之类。气虚且热势严重的,少加附子,以辅助人参的功效。另外卢氏说,如果内伤和外感兼病而相合,那么脉象和症状必然并见而难以辨别,尤其需要仔细周密地探求。如果显现的内症多,则是内伤重而外感轻,宜以补养为先,发散次之。如果显现的外症多,则是外感重而内伤轻,宜以发散为急,补养次之。这是李东垣没有涉及到的,因此一并赘述于此,使用者请详细斟酌。
方剂:补中益气汤治疗劳役所伤,时常出现虚热,四肢无力,怠惰嗜卧。
人参(去芦头一钱五分)、黄芪(一钱五分,蜜炙)、甘草(五分)、陈皮(八分)、当归(一钱二分)、白术(一钱二分)、升麻(四分)、柴胡(五分)。
以上为一服量,加生姜一片,大枣一枚,水两钟,煎至八分,饭后服用。
气血虚损严重的,加熟附子(一钱五分),以助参芪之功(阳气旺盛则能生阴)。
挟外感的,加防风、羌活(各一钱五分)、干葛、白芷、川芎(各八分),加倍柴胡。
挟痰的,加半夏(一钱五分)、茯苓(一钱)、姜汁(半盏)、竹沥(一盏)。
兼有郁热的,加川芎、山栀、香附(各等分)。
腹中痛的,加白芍药(一钱二分)、官桂(六分)。
腹中恶寒冷痛的,加桂心(五分)。
腹中恶热喜寒而痛的,加白芍药(一钱二分)、黄芩(八分)。
夏季腹痛,不恶热的,加炒黑干姜(七分)、藿香(一钱)、薄荷、肉桂(三分)。
天气炎热时腹痛的,加白芍药、山栀(各一钱)、肉桂(三分)。
天气寒冷时腹痛的,加半夏(一钱)、益智仁(八分)、干姜(五分)、肉桂(三分)。
头痛的,加蔓荆子、川芎(各八分)、细辛(五分)。
顶脑痛的,加藁本(七分),各种头痛,只用这四味药就够了。
脐下痛剧烈的,加熟地黄(一钱),疼痛立即停止。如果不止,那是大寒,再加桂心(五分)。
咽干的,加葛根(七分)、麦门冬(一钱)。
心下刺痛,加香附(一钱)、当归(加倍用量)。
精神短少的,加麦门冬(一钱五分)、五味子(七分),夏季也加,用于救治暑热伤肺金。
有痰咳嗽的,加贝母、杏仁、栝蒌仁、款冬花(各一钱),去掉人参、黄芪。体虚者不要去掉。
咳嗽,春季加款冬花、佛耳草(各一钱)、川芎(五分);夏季加麦门冬(一钱五分)、五味子、五味子(五分或七分);秋冬加连节茶、麻黄(一钱);久嗽肺中有伏火的,去人参、黄芪,加石膏(一钱五分)、黄芩(一钱)。
吃不下东西,是胸中有寒,或气机涩滞,加青皮(七分)、木香(五分)、陈皮(一钱);冬季加草豆蔻、益智仁(各五分);夏季加姜炒黄芩、黄连(各七分);秋季加槟榔、砂仁(各五分);春季加川芎、藿香(各七分)。
心下痞满,加枳实、黄连(各八分)、白芍药(一钱)、肉桂(二分)。
腹胀,加枳实(八分)、木香、砂仁(各五分)、厚朴(七分);秋季加干姜、肉桂(各五分),去掉甘草。
胁痛,或拘急收缩,春季是肝木盛导致生火,加青皮、枳壳(各一钱),加倍柴胡;其余月份加山栀、苍术、香附、贝母(各一钱)、青皮、枳壳、黑干姜(各五分)。
大便秘结,加当归(一钱五分)、桃仁(一钱)、大黄(煨二钱)。
脚软乏力,或疼痛,加黄柏、防己(各一钱)、肉桂(三分)。
时时发热,是下元阴火蒸发所致,加生地黄(一钱)、黄柏(八分)。
大便虚坐,或感觉排完却没排干净,腹中迫急,是气虚血涩,加木香、槟榔(各五分),加倍用当归。
身热沉重,虽然小便多,也加茯苓、泽泻(各七分)、黄柏(五分)、苍术(一钱)。
脾胃不和,加茯苓、半夏(各八分)、砂仁、扁豆(各六分)、生姜(三片)。
注夏(夏季倦怠嗜卧),加白芍药、茯苓、黄柏(各八分)、厚朴、苍术(各一钱),去掉柴胡、升麻。
痰厥头痛,这是太阴脾经病变所致,加半夏、石膏(各一钱五分)、川芎(八分)、姜汁(二匙)、葱汁(二匙)。
如果挟外感,重用本方,加本经发散的药物来治疗。如见到太阳症,加羌活、藁本、桂枝(各等分);如见到阳明症,加葛根(一钱),加倍升麻;如见到少阳症,加黄芩、半夏(各一钱)、川芎(八分),加倍柴胡(一钱);如见到太阴症,加枳实、厚朴(各一钱);如见到少阴症,加栝蒌根(一钱)、生甘草(五分);如见到厥阴症,加川芎(一钱);如果变症发痰,加玄参、干葛(各一钱),加倍升麻。
思虑伤心脾,神气不安,夜间睡眠不好,加茯神(八分)、远志(六分)、麦门冬、酸枣仁(各一钱)、辰砂(七分为末,临服时投入)、龙眼肉(五个)。自汗,加桂枝(七分)、浮小麦(一撮)。
盗汗,加知母、麦门冬、麻黄根(各一钱)。
骨蒸劳热,日久虚损,加牡丹皮、地骨皮、黄柏、知母、熟地黄(各八分),加倍柴胡,去掉升麻。
长期患冷泻冷痢,或元气下脱的,加干姜(炒黑五分)、熟附子(八分)、肉豆蔻(一钱)。如果身体疼痛,及身体浮肿或风湿相搏,一身尽痛,加羌活、防风、藁本(各一钱)、升麻、苍术(各八分),不要用五苓散,之所以这样,是因为风药已经能胜湿,所以另作一服给他。如果病好了不要再服,因为风药能损伤人的元气。
如果心下痞满且脉迟,缓加半夏、黄连、枳实(各八分)。
如果脉弦,四肢胀满闭塞,大便困难,且心下痞,加柴胡、黄连(各八分)、青皮(五分)。
心下痞且呕逆,加生姜两片、黄连、陈皮(八分);冬季加藿香、丁香(七分)。
心下痞,腹中气上逆,这是卫气脉逆,加黄柏(五分)、黄连(五分)。
中脘当心痛,加草豆蔻仁(冬季一钱,夏季五分)。
多吐白沫,是胃口上停寒,加益智仁(八分)。
如果救治胸水泻伏火,加白芍药(一钱)、黄连(五分),秋冬不用。
男女发热,或者摸上去肌表热的,这是表症,只服本方二三服,得到微汗就会凉快。
又一方:香砂养胃汤,治疗饮食所伤,脾胃不和,四肢困倦,发热。
人参(一钱)、白术(一钱五分)、茯苓(八分)、陈皮(八分)、半夏(八分)、甘草(三分)、厚朴(八分)、苍术(八分)、藿香(八分)、砂仁(七分)、枳壳(八分)、桔梗(七分)。
以上为一服量,加生姜二片,大枣一枚,水一钟半,煎至八分,饭后服用。伤酒,头痛,呕吐,加黄连、扁豆、川芎(各八分)、葛根(一钱二分)。
伤肉食,加草果、枳实、山楂、麦芽(各八分)、砂仁(五分)。
伤豆粉面食辛辣湿热之物,加黄连、连翘、山楂、麦芽(各八分)、神曲(八分)、砂仁(六分)。
伤生冷西瓜乳酪寒湿之物,加川乌、防风(各五分)、砂仁、白豆蔻仁(各七分)、丁香(四分)、干姜(五分)、山楂(一钱)。
饮食间着恼闷不快,加香附(一钱)、木香、青皮、槟榔(各五分)。
湿痞满闷,加泽泻、萝卜子(各八分)。
病后多食心烦,加山栀(一钱)、黄连、枳实(各五分)。
食积作痛或痞积气块,加三棱、莪术(各八分)、枳实、官桂、白芍药、香附(各一钱)、木香、槟榔(各五分)。
翻胃,吐后作痛,加半夏曲、大腹皮、木香、干姜(这两味减半)、扁豆、吴茱萸、炒过黄连(各一钱)、青皮(五分)。
又一方:平胃散,去湿,强脾健胃。
厚朴(一钱)、苍术(一钱五分)、陈皮(一钱)、甘草(五分)。
以上为一服量,加生姜一片,红枣一枚,水一钟半,煎至八分,饭后服用。
湿伤脾胃,或久泻久痢,胃弱的,加人参、白术(各一钱五分)、白茯苓(一钱)。
四时泄泻,加茯苓(一钱)、泽泻、诃子肉豆蔻(各八分),冬季加干姜(五分)。
四时赤白痢疾,加木香、槟榔(各七分)、黄连、枳壳、肉豆蔻(各八分)。四时疟疾,加白术、人参、半夏、柴胡、黄芩(各一钱)、槟榔、草果、青皮、乌药(各八分)、乌梅(三个),想要截断疟疾,再加常山(一钱二分)。
风痰,加南星、半夏(各一钱)、荆芥、细辛(各七分)。
头风,或眩晕,加半夏、天麻(各一钱)、白芷、藁本(各八分)。
冷泪,及眼上风热,加木贼、荆芥、甘菊花(各等分)。
小便赤涩,加赤茯苓、荆芥、山栀、木通(各等分)。
气块,或痞,加白术(一钱五分)、枳实、三棱、莪术(各一钱)。
水气肿满,加桑白皮、大腹皮、茯苓、木通(各等分)。
冷热气痛,加茴香、木香(各八分)、山栀、香附(各一钱)、干姜(炒黑)、肉桂(各五分)。
肠风下血,加黄芩、枳壳、川续断、荆芥穗(各等分)。
素有痰涎,加半夏、茯苓(各一钱)。
腰痛,加杜仲、八角茴香(各一钱)。
膝痹,加菟丝子、羌活、桑寄生(各一钱)。
酒伤脾胃,加藿香、砂仁(各七分)、扁豆、黄连、半夏(各八分)、干葛(一钱)。
伤食,加豆蔻仁、砂仁、枳实、山楂(各八分)、白术(一钱)。
遇久雨水湿,加白术、茯苓、泽泻(各八分)、肉桂(四分)。
胃寒,加干姜、肉桂(各六分)、丁香(三分)。
湿伤脾胃,困弱不思饮食,加黄芪、人参、白术(各一钱)。
伤寒时疫头痛,加防风、羌活、川芎(各一钱)、葱汁(一盏)、藿香、半夏(各八分)。
浑身拘急,有热,加地骨皮、麦门冬(各一钱)。
心下痞满不快,加木香(七分)、枳实(一钱),去掉甘草。
咳嗽,饮食减少,加黄芪、白术、当归身(各一钱)。
脉缓病急,怠惰嗜卧,四肢不收,或大便泄泻,这是湿胜,加人参、白术、黄芪(各一钱)、升麻(三分)、防风(五分)。
男女脾胃不和,心腹胁肋胀满刺痛,口苦无味,胸满气短,呕哑吞酸,面黄体重,怠惰嗜卧,骨节烦疼,自利,完谷不化,易饱易饥,霍乱,五噎八痞,反胃膈气,加白术、半夏曲、黄连、吴茱萸(炒过各一钱五分)、木香(五分)、砂仁(五分)。
妇人腹痛,加木香(一钱五分)、乌药、当归、白芍药(各一钱)、官桂(五分)。
赤白带下,加川当归、黄柏、黄芪、白术、白茯苓(各一钱)。
小儿呕吐泄泻,面黄肌弱,加山楂、白术(各一钱五分)为末,米汤调下,每服二钱。
小儿吐逆频并,手足心热,不进乳食,加半夏曲、神曲、白术(各一钱五分)、山楂(二钱)为末,每一钱,枣汤调下。
又一方:参苓白术散,和中,健脾,消食。
人参(去芦一两五钱)、白术(炒二两)、砂仁(炒一两)、甘草(炙五钱)、白扁豆(炒一两)、山药(一两五钱)、薏苡仁(炒一两五钱)、桔梗(炒一两)、白茯苓(去皮一两五钱)、莲子(去心一两五钱)。
以上为末,每服二三钱,饭后用清米汤调下,或者做成蜜丸也可以。本方一斤,加山楂末半斤,名叫二妙调脾散,治疗大人小孩食积伤脾,泻痢,膨胀,呕吐,脾胃不和等症,有效。(这是芜湖夏小儿家的家传方)
血不和,加当归(一两五钱)、香附(一两)。
气不和,加陈皮(一两)、木香(五钱)。
脾胃不快,呕吐,加藿香、半夏曲(各一两)。
胃寒,加干姜(一两)、肉桂(五钱)、丁香(三钱)。
泻后调理脾胃,加厚朴、苍术、陈皮(各一两)。
病后调理脾胃,加黄连、吴茱萸(炒一两)、木香(五钱)、石莲肉(一两)。
疟后调理脾胃,加陈皮、白芍药(各一两)、青皮(五钱)。
产后调理脾胃,加炒黑干姜(七钱)、当归、香附(各一两)。
Pulse Diagnosis: A pulse that is large but powerless upon deep pressure indicates internal injury. The Qi Kou (Cunkou) pulse is two or three times larger than the Ying Shou pulse. If the pulse is urgent, large, and rapid, yet powerless upon deep pressure, it indicates internal injury caused by fatigue. A You Guan (Right Guan) pulse that is wiry, slippery, and deep, or wiry, large, and rapid, or floating, slippery, and rapid, indicates internal injury due to diet. An extremely weak or imperceptible You Guan pulse indicates deficiency and damage of the Spleen and Stomach. A Huan (moderate/relaxed) Left Guan pulse combined with a Xian (wiry) Right Guan pulse indicates Liver Wood overacting on Spleen Earth. A rapid You Guan pulse indicates Stomach Heat; a wiry and slippery pulse indicates Stomach Cold. A Jie (intermittent) pulse indicates injury to the Spleen due to excessive thinking.
Symptoms: Following Li Dongyuan's discussion, an Ying Shou pulse larger than the Qi Kou indicates external injury (exogenous pathogen), while a Qi Kou pulse larger than the Ying Shou indicates internal injury. In external injury, aversion to cold and fever occur simultaneously without interruption; in internal injury, they occur alternately and irregularly. External injury causes aversion to cold that cannot be relieved even by proximity to fire; internal injury causes aversion to cold that resolves with warmth. External injury causes aversion to wind where one cannot tolerate any wind; internal injury causes aversion only to slight drafts. Symptoms of external injury manifest in the nose, causing nasal congestion with strong, forceful breathing; symptoms of internal injury manifest in the mouth, causing loss of taste and abdominal discomfort. External injury involves excess pathogenic factors, leading to loud speech and a progression from mild to severe symptoms; internal injury involves deficiency of Yuan Qi (Original Qi), leading to timid speech and a progression from severe to mild symptoms. External injury causes heat in the back of the hands but not the palms; internal injury causes heat in the palms but not the back of the hands. This is roughly how Li Dongyuan differentiates them. There are cases of pure internal injury without external contraction, and pure external contraction without internal injury; using this method for differentiation makes the distinction clear. Wang Jiezai stated that Li Dongyuan classified injuries from diet and fatigue as diseases of internal deficiency, caused by hunger, irregular meals, and damage to the Spleen and Stomach. Essentially, human life relies on the Spleen and Stomach as the root, depending on dietary nourishment. If care is improper and fatigue leads to excessive damage, losing its nourishing source, Spleen and Stomach Qi becomes deficient and fails to ascend, allowing Yin Fire to sink and generate internal heat; this is not due to food stagnation. Therefore, formulas like Bu Zhong Yi Qi Tang are used. However, if food stagnates and fails to digest, generating heat through constraint, this is "excess following deficiency," belonging to dietary injury, and should be treated with resolving and guiding-out methods. Alternatively, if dietary injury precedes sexual exhaustion, or labor precedes dietary injury, these are cases of deficiency combined with excess, requiring careful examination among these possibilities.
Treatment: Zhu Danxi said that many people suffer from this disease, some with phlegm accumulation, some with external contraction, some with internal heat constraint, and some with dietary injury. The primary treatment is tonifying Yuan Qi, with additional herbs chosen based on the accompanying conditions. For phlegm, use Bu Zhong Yi Qi Tang plus Ban Xia (Pinelliae Rhizoma), administered with Jiang Zhi (Ginger Juice) and Zhu Li (Bamboo Sap). For external contraction, use Bu Zhong Yi Qi Tang plus dispersing herbs such as Fang Feng (Saposhnikoviae Radix), Qiang Huo (Notopterygii Rhizoma et Radix), and Bai Zhi (Angelicae Dahuricae Radix). For food stagnation, use Bu Zhong Yi Qi Tang plus resolving herbs such as Shan Zha (Crataegi Fructus) and Zhi Shi (Aurantii Fructus Immaturus). For Qi deficiency with severe heat, add a small amount of Fu Zi (Aconiti Lateralis Radix Praeparata) to assist the efficacy of Ren Shen (Ginseng Radix et Rhizoma). Lu Shi added that when internal injury and external contraction coexist, their pulse and symptom manifestations overlap and are difficult to distinguish, requiring meticulous investigation. If internal symptoms predominate, internal injury is severe and external contraction is mild; tonification should take precedence, with dispersion secondary. If external symptoms predominate, external contraction is severe and internal injury is mild; dispersion should be urgent, with tonification secondary. This was not covered by Li Dongyuan, so it is appended here for users to consider carefully.
Formulas: Bu Zhong Yi Qi Tang treats injury from labor, characterized by intermittent deficiency heat, weakness in the four limbs, lethargy, and desire to lie down.
Ren Shen (Ginseng Radix et Rhizoma, 1.5 qian, rhizome removed), Huang Qi (Astragali Radix, 1.5 qian, honey-fried), Gan Cao (Licorice Radix et Rhizoma, 0.5 qian), Chen Pi (Citri Reticulatae Pericarpium, 0.8 qian), Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix, 1.2 qian), Bai Zhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma, 1.2 qian), Sheng Ma (Cimicifugae Rhizoma, 0.4 qian), Chai Hu (Bupleuri Radix, 0.5 qian).
Take as one dose, add one slice of Sheng Jiang (Zingiberis Rhizoma Recens) and one date, decoct in two zhong of water until eight fen remains. Take after meals.
For severe Qi and Blood deficiency, add Shu Fu Zi (Prepared Aconiti Lateralis Radix, 1.5 qian) to aid the function of Ren Shen and Huang Qi (Yang prosperity generates Yin).
For external contraction, add Fang Feng (Saposhnikoviae Radix), Qiang Huo (Notopterygii Rhizoma et Radix) (each 1.5 qian), Ge Gen (Puerariae Lobatae Radix), Bai Zhi (Angelicae Dahuricae Radix), Chuan Xiong (Ligustici Chuanxiong Rhizoma) (each 0.8 qian), and double the amount of Chai Hu.
For phlegm, add Ban Xia (Pinelliae Rhizoma, 1.5 qian), Fu Ling (Poria, 1 qian), Jiang Zhi (Ginger Juice, half zhan), Zhu Li (Bamboo Sap, one zhan).
For concurrent constrained heat, add Chuan Xiong (Ligustici Chuanxiong Rhizoma), Shan Zhi (Gardeniae Fructus), Xiang Fu (Cyperi Rhizoma) (equal parts).
For abdominal pain, add Bai Shao Yao (Paeoniae Radix Alba, 1.2 qian), Guan Gui (Cinnamomi Cortex, 0.6 qian).
For abdominal pain aggravated by cold, add Gui Xin (Cinnamomi Cortex, 0.5 qian).
For abdominal pain aggravated by heat and relieved by cold, add Bai Shao Yao (Paeoniae Radix Alba, 1.2 qian), Huang Qin (Scutellariae Radix, 0.8 qian).
For abdominal pain in summer without aversion to heat, add Chao Hei Gan Jiang (Fried Black Zingiberis Rhizoma, 0.7 qian), Huo Xiang (Agastaches Herba, 1 qian), Bo He (Menthae Haplocalycis Herba), Rou Gui (Cinnamomi Cortex, 0.3 qian).
For abdominal pain during hot weather, add Bai Shao Yao (Paeoniae Radix Alba), Shan Zhi (Gardeniae Fructus) (each 1 qian), Gui (Cinnamomi Cortex, 0.3 qian).
For abdominal pain during cold weather, add Ban Xia (Pinelliae Rhizoma, 1 qian), Yi Zhi Ren (Alpiniae Oxyphyllae Fructus, 0.8 qian), Gan Jiang (Zingiberis Rhizoma, 0.5 qian), Gui (Cinnamomi Cortex, 0.3 qian).
For headache, add Man Jing Zi (Vittariae Spora), Chuan Xiong (Ligustici Chuanxiong Rhizoma) (each 0.8 qian), Xi Xin (Asari Radix et Rhizoma, 0.5 qian).
For vertex headache, add Gao Ben (Ligustici Chuanxiong Rhizoma, 0.7 qian); these four herbs suffice for all headaches.
For severe pain below the navel, add Shu Di Huang (Rehmanniae Radix Praeparata, 1 qian); pain stops immediately. If it persists, it indicates extreme cold; add Gui Xin (Cinnamomi Cortex, 0.5 qian).
For dry throat, add Ge Gen (Puerariae Lobatae Radix, 0.7 qian), Mai Men Dong (Ophiopogonis Tuber, 1 qian).
For stabbing pain in the epigastrium, add Xiang Fu (Cyperi Rhizoma, 1 qian), Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix, doubled).
For shortness of spirit, add Mai Men Dong (Ophiopogonis Tuber, 1.5 qian), Wu Wei Zi (Schisandrae Fructus, 0.7 qian); also add in summer to rescue Lung Metal from Summer Heat injury.
For phlegm and cough, add Bei Mu (Fritillariae Bulbus), Xing Ren (Armeniacae Semen Amarum), Gua Lou Ren (Trichosanthis Semen), Kuan Dong Hua (Farfarae Flos) (each 1 qian); remove Ren Shen and Huang Qi. Do not remove if the patient is deficient.
For cough: In spring, add Kuan Dong Hua (Farfarae Flos), Fo Er Cao (Petasitae Herba) (each 1 qian), Chuan Xiong (Ligustici Chuanxiong Rhizoma, 0.5 qian); in summer, add Mai Men Dong (Ophiopogonis Tuber, 1.5 qian), Wu Wei Zi (Schisandrae Fructus) (0.5 or 0.7 qian); in autumn/winter, add Lian Jie Cha (Camelliae Sinensis Flos cum Calyce), Ma Huang (Ephedrae Herba, 1 qian); for chronic cough with latent fire in the lungs, remove Ren Shen and Huang Qi, add Shi Gao (Gypsum Fibrosum, 1.5 qian), Huang Qin (Scutellariae Radix, 1 qian).
For poor appetite due to cold in the chest or Qi stagnation, add Qing Pi (Citri Reticulatae Pericarpium Viride, 0.7 qian), Mu Xiang (Aucklandiae Radix, 0.5 qian), Chen Pi (Citri Reticulatae Pericarpium, 1 qian); in winter, add Dou Kou (Tsaoko Fructus), Yi Zhi (Alpiniae Oxyphyllae Fructus) (each 0.5 qian); in summer, add Jiang Chao Huang Qin and Huang Lian (each 0.7 qian); in autumn, add Bing Lang (Arecae Semen), Sha Ren (Amomi Fructus) (each 0.5 qian); in spring, add Chuan Xiong (Ligustici Chuanxiong Rhizoma), Huo Xiang (Agastaches Herba) (each 0.7 qian).
For epigastric fullness, add Zhi Shi (Aurantii Fructus Immaturus), Huang Lian (Coptidis Rhizoma) (each 0.8 qian), Bai Shao Yao (Paeoniae Radix Alba, 1 qian), Gui (Cinnamomi Cortex, 0.2 qian).
For abdominal distension, add Zhi Shi (Aurantii Fructus Immaturus, 0.8 qian), Mu Xiang (Aucklandiae Radix), Sha Ren (Amomi Fructus) (each 0.5 qian), Hou Po (Magnoliae Officinalis Cortex, 0.7 qian); in autumn, add Gan Jiang (Zingiberis Rhizoma), Rou Gui (Cinnamomi Cortex) (each 0.5 qian), remove Gan Cao.
For hypochondriac pain or cramping: In spring, due to Liver Wood excess generating fire, add Qing Pi (Citri Reticulatae Pericarpium Viride), Zhi Ke (Aurantii Fructus, 1 qian each), double Chai Hu; in other months, add Shan Zhi (Gardeniae Fructus), Cang Zhu (Atractylodis Rhizoma), Xiang Fu (Cyperi Rhizoma), Bei Mu (Fritillariae Bulbus) (each 1 qian), Qing Pi (Citri Reticulatae Pericarpium Viride), Zhi Ke (Aurantii Fructus), Chao Hei Gan Jiang (Fried Black Zingiberis Rhizoma) (each 0.5 qian).
For constipation, add Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix, 1.5 qian), Tao Ren (Persicae Semen, 1 qian), Da Huang (Rhei Radix et Rhizoma, stir-baked 2 qian).
For soft and weak legs or pain, add Huang Bai (Phellodendri Cortex), Fang Ji (Stephaniae Tetrandrae Radix) (each 1 qian), Gui (Cinnamomi Cortex, 0.3 qian).
For intermittent fever due to evaporation of Yin Fire from the lower origin, add Sheng Di Huang (Rehmanniae Radix, 1 qian), Huang Bai (Phellodendri Cortex, 0.8 qian).
For tenesmus or incomplete evacuation with abdominal urgency due to Qi deficiency and Blood stasis, add Mu Xiang (Aucklandiae Radix), Bing Lang (Arecae Semen) (each 0.5 qian), double Dang Gui.
For heavy body heat despite frequent urination, add Fu Ling (Poria), Ze Xie (Alismatis Rhizoma) (each 0.7 qian), Huang Bai (Phellodendri Cortex, 0.5 qian), Cang Zhu (Atractylodis Rhizoma, 1 qian).
For Spleen-Stomach disharmony, add Fu Ling (Poria), Ban Xia (Pinelliae Rhizoma) (each 0.8 qian), Sha Ren (Amomi Fructus), Bian Dou (Dolichoris Semen) (each 0.6 qian), Sheng Jiang (Zingiberis Rhizoma Recens, 3 slices).
For "Zhuxia" (summer fatigue), add Bai Shao Yao (Paeoniae Radix Alba), Fu Ling (Poria), Huang Bai (Phellodendri Cortex) (each 0.8 qian), Hou Po (Magnoliae Officinalis Cortex), Cang Zhu (Atractylodis Rhizoma) (each 1 qian), remove Chai Hu and Sheng Ma.
For Phlegm-Jue headache due to Taiyin Splein Meridian pathology, add Ban Xia (Pinelliae Rhizoma), Shi Gao (Gypsum Fibrosum) (each 1.5 qian), Chuan Xiong (Ligustici Chuanxiong Rhizoma, 0.8 qian), Jiang Zhi (Ginger Juice, 2 spoons), Cong Zhi (Allii Fistulosi Juice, 2 spoons).
If accompanied by external contraction, use a heavier dose of this formula plus dispersing herbs of the affected meridian. For Taiyang syndrome, add Qiang Huo (Notopterygii Rhizoma et Radix), Gao Ben (Ligustici Chuanxiong Rhizoma), Gui Zhi (Cinnamomi Ramulus) (equal parts); for Yangming syndrome, add Ge Gen (Puerariae Lobatae Radix, 1 qian), double Sheng Ma; for Shaoyang syndrome, add Huang Qin (Scutellariae Radix), Ban Xia (Pinelliae Rhizoma) (each 1 qian), Chuan Xiong (Ligustici Chuanxiong Rhizoma, 0.8 qian), double Chai Hu (1 qian); for Taiyin syndrome, add Zhi Shi (Aurantii Fructus Immaturus), Hou Po (Magnoliae Officinalis Cortex) (each 1 qian); for Shaoyin syndrome, add Gua Lou Gen (Trichosanthis Radix, 1 qian), Sheng Gan Cao (Raw Licorice Radix et Rhizoma, 0.5 qian); for Jueyin syndrome, add Chuan Xiong (Ligustici Chuanxiong Rhizoma, 1 qian); if transformation leads to phlegm, add Xuan Shen (Scrophulariae Radix), Ge Gen (Puerariae Lobatae Radix) (each 1 qian), double Sheng Ma.
For worry injuring Heart and Spleen, restless spirit, insomnia, add Fu Shen (Poria Cum Radix, 0.8 qian), Yuan Zhi (Polygalae Radix, 0.6 qian), Mai Men Dong (Ophiopogonis Tuber), Suan Zao Ren (Ziziphi Spinosae Semen) (each 1 qian), Chen Sha (Cinnabar, 0.7 qian powdered, added before taking), Yuan Yan (Longan Aril, 5 pieces). For spontaneous sweating, add Gui Zhi (Cinnamomi Ramulus, 0.7 qian), Fu Mai (Tritici Levis Fructus, a pinch).
For night sweating, add Zhi Mu (Anemarrhenae Rhizoma), Mai Men Dong (Ophiopogonis Tuber), Ma Huang Gen (Ephedrae Radix) (each 1 qian).
For bone-stealing劳热 (steaming bone disorder) and long-term deficiency, add Mu Dan Pi (Moutan Cortex), Di Gu Pi (Lycii Cortex), Huang Bai (Phellodendri Cortex), Zhi Mu (Anemarrhenae Rhizoma), Shu Di Huang (Rehmanniae Radix Praeparata) (each 0.8 qian), double Chai Hu, remove Sheng Ma.
For chronic cold diarrhea/dysentery or sinking of Yuan Qi, add Gan Jiang (Zingiberis Rhizoma, fried black 0.5 qian), Shu Fu Zi (Prepared Aconiti Lateralis Radix, 0.8 qian), Rou Dou Kou (Myristicae Semen, 1 qian). If body pain, edema, or Wind-Damp bi with whole-body pain, add Qiang Huo (Notopterygii Rhizoma et Radix), Fang Feng (Saposhnikoviae Radix), Gao Ben (Ligustici Chuanxiong Rhizoma) (each 1 qian), Sheng Ma (Cimicifugae Rhizoma), Cang Zhu (Atractylodis Rhizoma) (each 0.8 qian); do not use Wu Ling San, because Wind herbs can already overcome dampness, so prepare a separate dose. Stop taking if the illness resolves, as Wind herbs can damage Yuan Qi.
If epigastric fullness with slow pulse, slowly add Ban Xia (Pinelliae Rhizoma), Huang Lian (Coptidis Rhizoma), Zhi Shi (Aurantii Fructus Immaturus) (each 0.8 qian).
If wiry pulse with fullness/closure of four limbs, difficult defecation, and epigastric fullness, add Chai Hu (Bupleuri Radix), Huang Lian (Coptidis Rhizoma) (each 0.8 qian), Qing Pi (Citri Reticulatae Pericarpium Viride, 0.5 qian).
For epigastric fullness with vomiting/reversal, add Sheng Jiang (Zingiberis Rhizoma Recens, 2 slices), Huang Lian (Coptidis Rhizoma), Chen Pi (Citri Reticulatae Pericarpium, 0.8 qian); in winter, add Huo Xiang (Agastaches Herba), Ding Xiang (Caryophylli Flos, 0.7 qian).
For epigastric fullness with Qi reversing upward in abdomen (Wei Mai reversal), add Huang Bai (Phellodendri Cortex, 0.5 qian), Huang Lian (Coptidis Rhizoma, 0.5 qian).
For Zhong Wan heart pain, add Dou Kou Ren (Tsaoko Fructus, 1 qian in winter, 0.5 qian in summer).
For excessive white foam spitting (cold retention at stomach opening), add Yi Zhi Ren (Alpiniae Oxyphyllae Fructus, 0.8 qian).
To rescue chest water/diarrhea with latent fire, add Bai Shao Yao (Paeoniae Radix Alba, 1 qian), Huang Lian (Coptidis Rhizoma, 0.5 qian); do not use in autumn/winter.
For men and women with fever or surface heat upon touch (exterior syndrome), take only 2-3 doses of this formula; slight sweating will bring coolness.
Another Formula: Xiang Sha Yang Wei Tang treats dietary injury, Spleen-Stomach disharmony, limb fatigue, and fever.
Ren Shen (Ginseng Radix et Rhizoma, 1 qian), Bai Zhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma, 1.5 qian), Fu Ling (Poria, 0.8 qian), Chen Pi (Citri Reticulatae Pericarpium, 0.8 qian), Ban Xia (Pinelliae Rhizoma, 0.8 qian), Gan Cao (Licorice Radix et Rhizoma, 0.3 qian), Hou Po (Magnoliae Officinalis Cortex, 0.8 qian), Cang Zhu (Atractylodis Rhizoma, 0.8 qian), Huo Xiang (Agastaches Herba, 0.8 qian), Sha Ren (Amomi Fructus, 0.7 qian), Zhi Ke (Aurantii Fructus, 0.8 qian), Jie Geng (Platycodonis Radix, 0.7 qian).
Take as one dose, add 2 slices of Sheng Jiang (Zingiberis Rhizoma Recens) and 1 date, decoct in 1.5 zhong of water until 0.8 fen remains. Take after meals.
For alcohol injury with headache/vomiting, add Huang Lian (Coptidis Rhizoma), Bian Dou (Dolichoris Semen), Chuan Xiong (Ligustici Chuanxiong Rhizoma) (each 0.8 qian), Ge Gen (Puerariae Lobatae Radix, 1.2 qian).
For meat injury, add Cao Guo (Tsaokos Fructus), Zhi Shi (Aurantii Fructus Immaturus), Shan Zha (Crataegi Fructus), Mai Ya (Hordei Fructus Germinatus) (each 0.8 qian), Sha Ren (Amomi Fructus, 0.5 qian).
For injury from bean/flour/spicy/hot-damp foods, add Huang Lian (Coptidis Rhizoma), Lian Qiao (Forsythiae Fructus), Shan Zha (Crataegi Fructus), Mai Ya (Hordei Fructus Germinatus) (each 0.8 qian), Shen Qu (Massa Medicata Fermentata, 0.8 qian), Sha Ren (Amomi Fructus, 0.6 qian).
For injury from cold/raw foods like watermelon/milk/cheese, add Chuan Wu (Aconiti Radix), Fang Feng (Saposhnikoviae Radix) (each 0.5 qian), Sha Ren (Amomi Fructus), Bai Dou Kou (Cardamomi Albi Fructus) (each 0.7 qian), Ding Xiang (Caryophylli Flos, 0.4 qian), Gan Jiang (Zingiberis Rhizoma, 0.5 qian), Shan Zha (Crataegi Fructus, 1 qian).
For irritability after eating, add Xiang Fu (Cyperi Rhizoma, 1 qian), Mu Xiang (Aucklandiae Radix), Qing Pi (Citri Reticulatae Pericarpium Viride), Bing Lang (Arecae Semen) (each 0.5 qian).
For damp-fullness, add Ze Xie (Alismatis Rhizoma), Luo Bo Zi (Raphani Semen) (each 0.8 qian).
For irritability after illness due to overeating, add Shan Zhi (Gardeniae Fructus, 1 qian), Huang Lian (Coptidis Rhizoma), Zhi Shi (Aurantii Fructus Immaturus) (each 0.5 qian).
For food stagnation pain or mass, add San Leng (Sparganii Rhizoma), E Zhu (Curcumae Rhizoma) (each 0.8 qian), Zhi Shi (Aurantii Fructus Immaturus), Guan Gui (Cinnamomi Cortex), Bai Shao Yao (Paeoniae Radix Alba), Xiang Fu (Cyperi Rhizoma) (each 1 qian), Mu Xiang (Aucklandiae Radix), Bing Lang (Arecae Semen) (each 0.5 qian).
For Fan Wei (regurgitation) with pain after vomiting, add Ban Xia Qu (Pinelliae Fermentatum), Da Fu Pi (Arecae Pericarpium), Mu Xiang (Aucklandiae Radix), Gan Jiang (Zingiberis Rhizoma, halved amounts), Bian Dou (Dolichoris Semen), Zhu Yu (Evodiae Fructus), Chao Huang Lian (Stir-fried Coptidis Rhizoma) (each 1 qian), Qing Pi (Citri Reticulatae Pericarpium Viride, 0.5 qian).
Another Formula: Ping Wei San removes dampness, strengthens Spleen and Stomach.
Hou Po (Magnoliae Officinalis Cortex, 1 qian), Cang Zhu (Atractylodis Rhizoma, 1.5 qian), Chen Pi (Citri Reticulatae Pericarpium, 1 qian), Gan Cao (Licorice Radix et Rhizoma, 0.5 qian).
Take as one dose, add 1 slice of Sheng Jiang (Zingiberis Rhizoma Recens) and 1 red date, decoct in 1.5 zhong of water until 0.8 fen remains. Take after meals.
For damp injuring Spleen/Stomach or chronic diarrhea/dysentery with weak Stomach, add Ren Shen (Ginseng Radix et Rhizoma), Bai Zhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma) (each 1.5 qian), Bai Fu Ling (White Poria, 1 qian).
For seasonal diarrhea, add Fu Ling (Poria, 1 qian), Ze Xie (Alismatis Rhizoma), He Zi Rou (Chebulae Fructus), Rou Dou Kou (Myristicae Semen) (each 0.8 qian); in winter, add Gan Jiang (Zingiberis Rhizoma, 0.5 qian).
For seasonal red/white dysentery, add Mu Xiang (Aucklandiae Radix), Bing Lang (Arecae Semen) (each 0.7 qian), Huang Lian (Coptidis Rhizoma), Zhi Ke (Aurantii Fructus), Rou Dou Kou (Myristicae Semen) (each 0.8 qian). For seasonal malaria, add Bai Zhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma), Ren Shen (Ginseng Radix et Rhizoma), Ban Xia (Pinelliae Rhizoma), Chai Hu (Bupleuri Radix), Huang Qin (Scutellariae Radix) (each 1 qian), Bing Lang (Arecae Semen), Cao Guo (Tsaokos Fructus), Qing Pi (Citri Reticulatae Pericarpium Viride), Wu Yao (Linderae Radix) (each 0.8 qian), Wu Mei (Mume Fructus, 3 pieces); to arrest malaria, add Heng Shan (Dichroae Radix, 1.2 qian).
For Wind-Phlegm, add Nan Xing (Arisaematis Rhizoma Preparatum), Ban Xia (Pinelliae Rhizoma) (each 1 qian), Jing Jie (Schizonepetae Herba), Xi Xin (Asari Radix et Rhizoma) (each 0.7 qian).
For Tou Feng (head wind) or vertigo, add Ban Xia (Pinelliae Rhizoma), Tian Ma (Gastrodiae Rhizoma) (each 1 qian), Bai Zhi (Angelicae Dahuricae Radix), Gao Ben (Ligustici Chuanxiong Rhizoma) (each 0.8 qian).
For cold tears and wind-heat in eyes, add Mu Zei (Equiseti Herba), Jing Jie (Schizonepetae Herba), Gan Ju Hua (Chrysanthemi Flos) (equal parts).
For red/astringent urination, add Chi Fu Ling (Red Poria), Jing Jie (Schizonepetae Herba), Shan Zhi (Gardeniae Fructus), Mu Tong (Akebiae Caulis) (equal parts).
For Qi masses or fullness, add Bai Zhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma, 1.5 qian), Zhi Shi (Aurantii Fructus Immaturus), San Leng (Sparganii Rhizoma), E Zhu (Curcumae Rhizoma) (each 1 qian).
For Water-Qi edema/fullness, add Sang Bai Pi (Mori Cortex), Da Fu Pi (Arecae Pericarpium), Fu Ling (Poria), Mu Tong (Akebiae Caulis) (equal parts).
For cold/heat painful disorders, add Hui Xiang (Foeniculi Fructus), Mu Xiang (Aucklandiae Radix) (each 0.8 qian), Shan Zhi (Gardeniae Fructus), Xiang Fu (Cyperi Rhizoma) (each 1 qian), Gan Jiang (Zingiberis Rhizoma, fried black), Gui (Cinnamomi Cortex) (each 0.5 qian).
For Chang Feng bleeding, add Huang Qin (Scutellariae Radix), Zhi Ke (Aurantii Fructus), Chuan Xu Duan (Dipsaci Radix), Jing Jie Sui (Schizonepetae Spica) (equal parts).
For habitual phlegm-saliva, add Ban Xia (Pinelliae Rhizoma), Fu Ling (Poria) (each 1 qian).
For lower back pain, add Du Zhong (Eucommiae Cortex), Ba Jiao Hui Xiang (Illicii Fructus) (each 1 qian).
For Bi syndrome of knees, add Tu Si Zi (Cuscutae Semen), Qiang Huo (Notopterygii Rhizoma et Radix), Sang Ji Sheng (Taxilli Herba) (each 1 qian).
For alcohol injuring Spleen/Stomach, add Huo Xiang (Agastaches Herba), Sha Ren (Amomi Fructus) (each 0.7 qian), Bian Dou (Dolichoris Semen), Huang Lian (Coptidis Rhizoma), Ban Xia (Pinelliae Rhizoma) (each 0.8 qian), Gan Ge (Puerariae Lobatae Radix, 1 qian).
For food injury, add Dou Kou Ren (Tsaoko Fructus), Sha Ren (Amomi Fructus), Zhi Shi (Aurantii Fructus Immaturus), Shan Zha (Crataegi Fructus) (each 0.8 qian), Bai Zhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma, 1 qian).
For prolonged rain/dampness, add Bai Zhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma), Fu Ling (Poria), Ze Xie (Alismatis Rhizoma) (each 0.8 qian), Gui (Cinnamomi Cortex, 0.4 qian).
For Stomach Cold, add Gan Jiang (Zingiberis Rhizoma), Rou Gui (Cinnamomi Cortex) (each 0.6 qian), Ding Xiang (Caryophylli Flos, 0.3 qian).
For damp injuring Spleen/Stomach with weakness and anorexia, add Huang Qi (Astragali Radix), Ren Shen (Ginseng Radix et Rhizoma), Bai Zhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma) (each 1 qian).
For Shang Han epidemic headache, add Fang Feng (Saposhnikoviae Radix), Qiang Huo (Notopterygii Rhizoma et Radix), Chuan Xiong (Ligustici Chuanxiong Rhizoma) (each 1 qian), Cong Zhi (Allii Fistulosi Juice, 1 zhan), Huo Xiang (Agastaches Herba), Ban Xia (Pinelliae Rhizoma) (each 0.8 qian).
For whole-body stiffness with heat, add Di Gu Pi (Lycii Cortex), Mai Men Dong (Ophiopogonis Tuber) (each 1 qian).
For epigastric fullness/discomfort, add Mu Xiang (Aucklandiae Radix, 0.7 qian), Zhi Shi (Aurantii Fructus Immaturus, 1 qian), remove Gan Cao.
For cough with reduced appetite, add Huang Qi (Astragali Radix), Bai Zhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma), Dang Gui Shen (Angelicae Sinensis Radix radix part) (each 1 qian).
For slow pulse with acute illness, lethargy, inability to move limbs, or diarrhea (excess dampness), add Ren Shen (Ginseng Radix et Rhizoma), Bai Zhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma), Huang Qi (Astragali Radix) (each 1 qian), Sheng Ma (Cimicifugae Rhizoma, 0.3 qian), Fang Feng (Saposhnikoviae Radix, 0.5 qian).
For men/women with Spleen-Stomach disharmony, epigastric/hypochondriac distending/stabbing pain, bitter taste, anorexia, chest fullness, shortness of breath, belching, acid regurgitation, sallow complexion, heaviness, lethargy, joint pain, spontaneous diarrhea, undigested food, easy satiety/hunger, Huo Luan (cholera-like), Wu Ye Ba Pi (five stifling and eight fullness syndromes), Fan Wei (regurgitation), Ge Qi (diaphragmatic qi), add Bai Zhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma), Ban Xia Qu (Pinelliae Fermentatum), Huang Lian (Coptidis Rhizoma), Wu Zhu Yu (Evodiae Fructus, stir-fried each 1.5 qian), Mu Xiang (Aucklandiae Radix, 0.5 qian), Sha Ren (Amomi Fructus, 0.5 qian).
For women's abdominal pain, add Mu Xiang (Aucklandiae Radix, 1.5 qian), Wu Yao (Linderae Radix), Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix), Bai Shao Yao (Paeoniae Radix Alba) (each 1 qian), Guan Gui (Cinnamomi Cortex, 0.5 qian).
For red/white leukorrhea, add Chuan Gui (Angelicae Sinensis Radix), Huang Bai (Phellodendri Cortex), Huang Qi (Astragali Radix), Bai Zhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma), Bai Fu Ling (White Poria) (each 1 qian).
For infants' vomiting/diarrhea with sallow complexion and weakness, add Shan Zha (Crataegi Fructus), Bai Zhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma) (each 1.5 qian), powder form, taken with rice soup, 2 qian per dose.
For infants' frequent vomiting/regurgitation with hot palms/soles and refusal to feed, add Ban Xia Qu (Pinelliae Fermentatum), Shen Qu (Massa Medicata Fermentata), Bai Zhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma) (each 1.5 qian), Shan Zha (Crataegi Fructus, 2 qian), powder form, 1 qian per dose, taken with jujube soup.
Another Formula: Shen Ling Bai Zhu San harmonizes middle, strengthens Spleen, resolves food.
Ren Shen (Ginseng Radix et Rhizoma, 1 liang 5 qian, rhizome removed), Bai Zhu (Atractylodis Macrocephalae Rhizoma, stir-fried 2 liang), Sha Ren (Amomi Fructus, stir-fried 1 liang), Gan Cao (Licorice Radix et Rhizoma, honey-fried 5 qian), Bai Bian Dou (Dolichoris Semen, stir-fried 1 liang), Shan Yao (Dioscoreae Rhizoma, 1 liang 5 qian), Yi Yi Ren (Coicis Semen, stir-fried 1 liang 5 qian), Jie Geng (Platycodonis Radix, stir-fried 1 liang), Bai Fu Ling (White Poria, peeled 1 liang 5 qian), Lian Zi (Nelumbinis Semen, heart removed, 1 liang 5 qian).
Powder form, take 2-3 qian per dose after meals with clear rice soup, or make into honey pills. One jin of this formula plus 0.5 jin of Shan Zha powder is called Er Miao Tiao Pi San, treating adult/infant food stagnation injuring Spleen, diarrhea/dysentery, distension, vomiting, Spleen-Stomach disharmony, etc. Effective. (Family recipe of Xia Xiao'er from Wuhu).
For Blood disharmony, add Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix, 1 liang 5 qian), Xiang Fu (Cyperi Rhizoma, 1 liang).
For Qi disharmony, add Chen Pi (Citri Reticulatae Pericarpium, 1 liang), Mu Xiang (Aucklandiae Radix, 5 qian).
For Spleen-Stomach discomfort with vomiting, add Huo Xiang (Agastaches Herba), Ban Xia Qu (Pinelliae Fermentatum) (each 1 liang).
For Stomach Cold, add Gan Jiang (Zingiberis Rhizoma, 1 liang), Rou Gui (Cinnamomi Cortex, 5 qian), Ding Xiang (Caryophylli Flos, 3 qian).
For post-diarrhea Spleen-Stomach regulation, add Hou Po (Magnoliae Officinalis Cortex), Cang Zhu (Atractylodis Rhizoma), Chen Pi (Citri Reticulatae Pericarpium) (each 1 liang).
For post-illness Spleen-Stomach regulation, add Huang Lian (Coptidis Rhizoma), Wu Yu (Evodiae Fructus, stir-fried 1 liang), Mu Xiang (Aucklandiae Radix, 5 qian), Shi Lian Rou (Nelumbinis Plumula, 1 liang).
For post-malaria Spleen-Stomach regulation, add Chen Pi (Citri Reticulatae Pericarpium), Bai Shao Yao (Paeoniae Radix Alba) (each 1 liang), Qing Pi (Citri Reticulatae Pericarpium Viride, 5 qian).
For postpartum Spleen-Stomach regulation, add Chao Hei Gan Jiang (Fried Black Zingiberis Rhizoma, 7 qian), Dang Gui (Angelicae Sinensis Radix), Xiang Fu (Cyperi Rhizoma) (each 1 liang).